Home Συνεντεύξεις Ε. Καπάνταης: «Η παχυσαρκία είναι νόσος»
Ε. Καπάνταης: «Η παχυσαρκία είναι νόσος»

Ε. Καπάνταης: «Η παχυσαρκία είναι νόσος»

0

Πριν βρεθούμε στις δύσκολες εποχές της καραντίνας, είχαμε συναντήσει τον κύριο Καπάνταη Ευθύμιο, παθολόγο με εξειδίκευση στον διαβήτη, διευθυντή στο τμήμα διαβήτη, παχυσαρκίας μεταβολισμού στο Metropolitan και πρόεδρο της Ελληνικής Εταιρείας Παχυσαρκίας, που μας μίλησε για το ζήτημα της παχυσαρκίας. Μάθετε για τα αίτια και τις συνέπειες αυτής της… άγνωστης νόσου, πληροφορηθείτε για τους τρόπους αντιμετώπισης και βρείτε tips για τη διατήρηση του βάρους σας. Ειδικά, τώρα, που οι περισσότεροι… «μένουμε σπίτι» και οι μετακινήσεις είναι λιγοστές σε αντίθεση με τις θερμίδες που καταναλώνουμε, θεωρούμε ωφέλιμο να μάθετε τα πάντα για την παχυσαρκία, προκειμένου να μπορέσετε να προφυλαχθείτε ακόμα περισσότερο από αυτή.

Συνέντευξη: Μάρθα Φραγκάκη

-Κύριε Καπάνταη, έχουμε δεδομένα για την κατάσταση της παχυσαρκίας στην Ελλάδα;

Έχουμε δεδομένα πολλά και ενδιαφέροντα. Έχουμε γνώση για την παχυσαρκία στην Ελλάδα στους ενήλικες, αλλά και στα παιδιά. Ένας στους πέντε Έλληνες είναι παχύσαρκος. Όμως το σημαντικότερο είναι πως σήμερα πάνω από τις μισές Ελληνίδες έχουν βάρος πάνω από το φυσιολογικό, δηλαδή είναι υπέρβαρες και παχύσαρκες, και επτά στους δέκα Έλληνες έχουν επίσης βάρος πάνω από το φυσιολογικό.

-Με αφορμή αυτό, θέλετε να μου πείτε πότε κάποιος θεωρείται υπέρβαρος και πότε παχύσαρκος;

Ένας εύκολος τρόπος για να καταλάβει κάποιος σε τι κατάσταση βρίσκεται είναι να διαιρέσει το βάρος του σε κιλά με το ύψος του σε μέτρα και το αποτέλεσμα να το διαιρέσει ξανά με το ύψος του. Για παράδειγμα, αν κάποιος είναι 100 κιλά και έχει ύψος 2 μέτρα, θα διαιρέσει τα κιλά του με το ύψος του, θα βγάλει το αποτέλεσμα 50 και έπειτα αυτό θα το ξαναδιαιρέσει με το ύψος του, όπου το πηλίκο θα βγει 25. Από εκεί και πέρα, να γνωρίζετε πως αν το πηλίκο που θα προκύψει είναι έως 25, το βάρος θεωρείται φυσιολογικό. Από 25 έως 30 θεωρείται κάποιος υπέρβαρος και από 30 και πάνω παχύσαρκος.

-Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε αύξηση της παχυσαρκίας παγκοσμίως. Ποιοι είναι οι λόγοι που οδηγούν σε αυτό;

Θα σας κάνει μεγάλη εντύπωση αυτό που θα σας πω. Ήμουν σε ένα συνέδριο πριν λίγο καιρό και εκεί ήταν και κάποιος Ινδός που το παρακολουθούσε με δικά του έξοδα. Γεμάτος απορία τον ρώτησα γιατί το κάνει αυτό, εφόσον στην Ινδία έχουν τόσο χαμηλά ποσοστά παχυσαρκίας (γύρω στο 1,5-2%), και εκείνος μου αποκρίθηκε πως ο πληθυσμός της Ινδίας είναι τεράστιος (1,5-2 δισ.). Τι θέλω να πω με αυτό; Παντού αυξάνεται το ενδιαφέρον για την παχυσαρκία, γιατί αυξάνεται παντού ο πληθυσμός της παχυσαρκίας. Η χώρα που τώρα έχει 1,5% παχυσαρκία, πριν 10 χρόνια είχε 0,5%, οπότε μιλάμε για αύξηση 300%. Το ίδιο ισχύει και για την Κίνα, που μόλις υιοθέτησε τον κόσμο του «γρήγορου φαγητού», τριπλασιάστηκε το ποσοστό παχυσαρκίας. Στην Κίνα, που ο πληθυσμός της θεωρείται αδύνατος, πλέον υπάρχει πάνω από 5-6% ποσοστό παχυσαρκίας. Την ίδια στιγμή, στην Ελλάδα, που θεωρούμαστε παχύσαρκος λαός, το 18% των αντρών και το 22% των γυναικών είναι παχύσαρκοι.

Καπάνταης ΕυθύμιοςΌσον αφορά στους λόγους καλύτερα να τους εξηγήσουμε από την αρχή. Οι περισσότεροι νομίζουν πως η παχυσαρκία οφείλεται σε γονιδιακούς λόγους (ήταν η μητέρα μου παχιά, θα είμαι και εγώ και δεν μπορώ να κάνω κάτι για να το αλλάξω). Αυτό όμως είναι λάθος. Όλοι ξέρουμε ότι τα γονίδια μέσα σε χιλιάδες χρόνια έχουν αλλάξει ελάχιστα και μέσα στα τελευταία 50 χρόνια που έγινε η έκρηξη της παχυσαρκίας δεν έχουν αλλάξει καθόλου. Υπάρχουν πολύ λίγες γονιδιακής αιτιολογίας καταστάσεις παχυσαρκίας, μα η συντριπτική πλειοψηφία της παχυσαρκίας οφείλεται στον τρόπο ζωής. Ο σημερινός τρόπος ζωής συνοπτικά είναι να «τρώμε περισσότερο και να κινούμαστε λιγότερο». Αν θέλουμε να το αναλύσουμε αυτό, πρέπει να ξεκινήσουμε από το γεγονός πως όλοι οι λαοί και εμείς οι Έλληνες εγκαταλείπουμε την επαρχία και ζούμε σε πόλεις. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει πως αμέσως κινούμαστε πολύ λιγότερο. Στην επαρχία, αναγκάζεται κανείς να περπατήσει, να πάει στο χωράφι του, να διανύσει μεγαλύτερες αποστάσεις. Στις πόλεις όλοι κινούμαστε μέσω κάποιου άλλου μηχανισμού και το θεωρούμε εξέλιξη. Την έλλειψη σωματικής δραστηριότητας τη θεωρούμε εξέλιξη. Θεωρούμε εξέλιξη το κινητό, το τηλεκοντρόλ, το αυτοκίνητο, τις κυλιόμενες σκάλες, το ασανσέρ, όλα αυτά όμως μας έχουν κάνει να κινούμαστε λιγότερο. Θα σας αναφέρω μία υπερβολή που τείνουμε να φτάσουμε. Πλέον όλα τα κινητά τηλέφωνα έχουν μετρητή βημάτων, άρα είναι πολύ εύκολο να δει κάποιος πόσο κινείται την ημέρα. Στην Αμερική (και εκεί τείνουμε και εμείς), οι εργαζόμενοι έφτασαν στο σημείο να κάνουν 300 βήματα. Για το λόγο αυτό, δόθηκε οδηγία στους υπαλλήλους γραφείου, όταν μιλάνε στο κινητό ή περιμένουν να ολοκληρωθεί μία εργασία να είναι όρθιοι, για να υπάρχει μία κίνηση. Οπότε καταλαβαίνουμε πόσο μεγάλη έλλειψη σωματικής δραστηριότητας υπάρχει, όταν ο άνθρωπος πριν από 10.000 χρόνια και πίσω έκανε 60 έως 80 χλμ. την ημέρα και τώρα κάνουμε 300 βήματα.

Όσον αφορά στη διατροφή, θυμόμαστε όλοι πως οι γιαγιάδες μας και οι παππούδες έτρωγαν συνήθως όσπρια και λαχανικά από τον κήπο τους. Για αυτούς, ήταν πολυτέλεια τα μακαρόνια ή το ρύζι με συνοδεία πρωτεΐνης, ενώ σπάνια έσφαζαν τα ζώα τους για βρώση, καθώς χρειάζονταν τα παράγωγά τους (αυγά, γάλα, μαλλί κ.λπ.). Σήμερα, σε αντίθεση, τρώμε καθημερινά σχεδόν κρέας, θερμιδογόνα τρόφιμα και έχουμε εύκολη πρόσβαση  σε γλυκά, ενώ κάποτε τα έτρωγαν μόνο τα Χριστούγεννα και στις λοιπές γιορτές. Ο άνθρωπος έχει εντάξει το γλυκό στην καθημερινή του διατροφή, π.χ. κατανάλωση σοκολάτας (τα 100 γρ. σοκολάτας έχουν 550 θερμίδες). Τρώγοντας, λοιπόν μία μικρή σοκολάτα, καταναλώνουμε καθημερινά 200 θερμίδες παραπάνω πλέον του κανονικού, επί 365 μέρες μας κάνει 73.000 θερμίδες. Ένα κιλό λίπους είναι 7.000 θερμίδες, οπότε σε ένα χρόνο παίρνουμε 10 κιλά λίπους και 10 κιλά βάρους στο σώμα μας. Αν θεωρήσουμε ότι κάποιος κάνει ενεργητική βάδιση, ξοδεύει 5 θερμίδες το λεπτό, άρα με μία ώρα περπάτημα ξοδεύει 300 θερμίδες, και όταν καθίσει να απολαύσει μία πάστα λαμβάνει κατευθείαν 500 θερμίδες. Οπότε γίνεται κατανοητό πως ξοδεύουμε λιγότερες θερμίδες και καταναλώνουμε περισσότερες.

-Ποιες είναι οι συνέπειες της παχυσαρκίας, εκτός του αισθητικού θέματος;

Οι περισσότεροι συμπολίτες μας αισθάνονται την παχυσαρκία ως ένα αισθητικό πρόβλημα και κυρίως οι γυναίκες, που ασχολούνται με το βάρος τους από πλευράς αισθητικής. Δυστυχώς, όμως, η παχυσαρκία δεν είναι κυρίως αισθητικό πρόβλημα. Το κύριο πρόβλημα της παχυσαρκίας είναι τα θέματα υγείας που συνεπάγεται αυτή η ίδια. Η παχυσαρκία, αν θέλουμε να μιλήσουμε με επιστημονικούς όρους, είναι μία πολυσυστηματική νόσος, καθώς προσβάλλει όλα τα συστήματα και όλα τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού, σε σημείο που δεν το φανταζόμαστε. Η παχυσαρκία δημιουργεί διαβήτη, υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, αποφρακτική άπνοια του ύπνου, λιπώδες ήπαρ, παγκρεατίτιδα, χολοληθίαση, θρομβώσεις, εγκεφαλικά, εμφράγματα, καρκίνους. Για να γνωρίζετε, έχουν προσδιοριστεί 11 τύποι καρκίνου που προέρχονται κυρίως από την παχυσαρκία. Μάλιστα, αν αδυνατίσει ο παγκόσμιος πληθυσμός κατά 20%, θα γλιτώσουμε το 14% των καρκίνων παγκοσμίως. Βέβαια, υπάρχουν και απίθανες παθήσεις που σχετίζονται με την παχυσαρκία, για παράδειγμα, ο καταρράκτης στα μάτια. Έχει βρεθεί επιδημιολογικά πως οι παχύσαρκοι παρουσιάζουν συχνότερα καταρράκτη και αναγκάζονται να χειρουργηθούν για την εν λόγω πάθηση συχνότερα από ό,τι τα άτομα με φυσιολογικό βάρος.

Η παχυσαρκία, σήμερα, είναι αποδεδειγμένο πως αυξάνει τη θνητότητα. Σκοτώνει η παχυσαρκία. Ανάλογα με το φύλο και το βαθμό παχυσαρκίας, μελέτες έχουν αποδείξει πως κάποιος μπορεί να χάσει από 3 έως και 12 χρόνια ζωής.

Οπότε γίνεται κατανοητό, πως η παχυσαρκία είναι νόσος! Παρ΄όλα αυτά ο κόσμος, όπως είπαμε, το θεωρεί κυρίως αισθητικό και παροδικό πρόβλημα. Πώς μπορεί να κατανοήσει το ευρύ κοινό τη σοβαρότητα της παχυσαρκίας και των συνεπειών της;

Μόνο με την ενημέρωση. Η ενημέρωση είναι το παν! Και ενημέρωση θα πρέπει να κάνουν και οι γιατροί και οι επαγγελματίες υγείας και οι δημοσιογράφοι, αλλά κυρίως ενημέρωση πρέπει να κάνει η πολιτεία. Είναι απαραίτητο να καταστρώσουμε στρατηγικές ενημέρωσης του κοινού, μέσω μηχανισμών ενημέρωσης, για παράδειγμα στα σχολεία. Ένα παιδί 10 χρονών δεν θα καταλάβει την αξία της υγιεινής διατροφής, αν δεν του αποδείξουμε πως η παχυσαρκία μπορεί να του κοστίσει στη ζωή του. Και αναφέρομαι στα δεκάχρονα παιδιά, καθώς ξέρουμε πως τα παχύσαρκα παιδιά αυτής της ηλικίας έχουν υψηλότερη αρτηριακή πίεση (11) σε σχέση με αυτά που έχουν φυσιολογικό βάρος (9,5), άρα έχουν υπέρταση. Από αυτή την ηλικία ξεκινούν οι διαδικασίες για να εμφανίσουν μετά από χρόνια σακχαρώδη διαβήτη, με όλα τα δεινά που συνεπάγεται η εν λόγω πάθηση. Το μεγάλο μειονέκτημα της παχυσαρκία είναι ότι τα προβλήματα που προκαλεί εμφανίζονται μετά από χρόνια, για αυτό ο κόσμος δεν την θεωρεί πάθηση και η πολιτεία και οι κυβερνήσεις δεν παίρνουν μέτρα.

-Ποια άλλα μέτρα, εκτός της ενημέρωσης, θεωρείτε πως πρέπει να πάρει η πολιτεία για την παχυσαρκία;

Η διείσδυση της πολιτείας στο πρόβλημα της παχυσαρκίας πρέπει να είναι πολυεπίπεδη. Το βασικό επίπεδο, ωστόσο, είναι η πρόληψη. Η πρόληψη πρέπει να γίνει μέσω της εκμάθησης του τρόπου αντιμετώπισης της νόσου από μικρή ηλικία. Θα πρέπει να ενταχθεί ως μάθημα στα σχολεία. Δεν θα πρέπει να χάνεται το μάθημα της γυμναστικής, μέσω του οποίου ο μαθητής και κινείται και ξεφεύγει από τα άγχη των άλλων μαθημάτων. Θα πρέπει να γίνει εκπαίδευση – μάθημα στα πανεπιστήμια. Σε όλες τις ιατρικές σχολές και σε όλες τις σχολές επαγγελματιών υγείας θα πρέπει να διδάσκονται οι φοιτητές τη διατροφή, την ψυχολογία που σχετίζεται με αυτή και το ιατρικό πρόβλημα της παχυσαρκίας. Θα πρέπει να γίνει μία σοβαρή ενημέρωση πρώτα των επιστημόνων και μετά θα πρέπει να προχωρήσουμε στο κοινό. Μην ξεχνάμε πως η παχυσαρκία σκοτώνει κάθε χρόνο στην Ευρώπη 300.000 άτομα, μην την αμελούμε επειδή οι συνέπειές της φαίνονται σε βάθος χρόνου.

Η Ελλάδα έχει από τα υψηλότερα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας όσον αφορά στην Ευρώπη. Τι θα γίνει όταν αυτά τα παιδιά μεγαλώσουν και θα έχουν ζάχαρο, πίεση, χοληστερίνη; Πώς θα αποζημιώσει το σύστημα υγείας όλους αυτούς τους ενήλικες, αν δεν προλάβουμε το πρόβλημα σήμερα;

-Μιλήστε μας λίγο και για τους τρόπους αντιμετώπισης της παχυσαρκίας.

Οι τρόποι είναι συγκεκριμένοι και λίγοι, αλλά πρέπει  να στηριχτούμε σε αυτούς. Βασικά είτε ακολουθείται κάποια Παχυσαρκίαάλλη μέθοδος είτε όχι, πρέπει ο ασθενής να τρέφεται σωστά, υγιεινά και εξατομικευμένα, να μην συγκρίνει δηλαδή τις ποσότητες και το είδος του φαγητού με κάποιου άλλου, είτε ανήκει στο ίδιο φύλο είτε όχι. Αυτός που ενδιαφέρεται να τρέφεται σωστά και να πετύχει το σκοπό του πρέπει σίγουρα να επισκεφτεί έναν ειδικό που θα του υποδείξει τι θα τρώει, πώς, πότε και πόσο. Μην ξεχνάμε πως στο θέμα της διατροφής παίζουν πολλοί παράγοντες ρόλο. Έχει σημασία πότε τρώω, γιατί τρώω, πώς τρώω, πού τρώω. Το να είναι κάποιος εκνευρισμένος και να ανοίγει το ψυγείο και να τρώει είναι ένα γεγονός που θέλει διαφορετική προσέγγιση, από μία απλή υπόδειξη για τη διατροφή. Πρέπει κανείς να εμβαθύνει και στο γεγονός ότι πολλοί θεωρούν το φαγητό ως τη μοναδική τους διέξοδο από τα προβλήματα της ημέρας. Να σημειωθεί πως ο άνθρωπος είναι το μόνο έμβιο ον που δεν τρώει μόνο για λόγους επιβίωσης, αλλά και για ευχαρίστηση και επειδή η ευχαρίστηση στις μέρες είναι δυσεύρετη, η ανάγκη της απόλαυσης και της ανταμοιβής το βράδυ που επιστρέφουμε σπίτι είναι πολύ μεγάλη, με αποτέλεσμα τα μεγαλύτερα διατροφικά λάθη να γίνονται τις βραδινές ώρες. Αρά, λοιπόν, κάποιον άνθρωπο που θέλει να αδυνατίσει για να τον βοηθήσουμε πραγματικά πρέπει να τον προσεγγίσουμε και στο κομμάτι της ψυχολογίας.

Το επόμενο βήμα είναι η σωματική δραστηριότητα, η οποία όπως είπαμε είναι μειωμένη. Αν παρατηρήσατε χρησιμοποιώ τον όρο δραστηριότητα και όχι άσκηση και αυτό γιατί στους ρυθμούς ζωής που κινούμαστε συνήθως δεν υπάρχει χρόνος για άσκηση. Παρ’ όλα αυτά, εννοείται πως όποιος μπορεί θα πρέπει να ασκείτε, για όλους τους υπόλοιπους η σωματική δραστηριότητα είναι απαραίτητη.

Έπειτα υπάρχουν και τα φάρμακα. Είπαμε πως η παχυσαρκία είναι νόσος, και όπως για κάθε νόσο υπάρχουν φάρμακα, υπάρχουν και για αυτή. Τα φάρμακα αυτά συνταγογραφούνται από γιατρούς και δίνονται με σύνεση, όπου χρειάζονται και για όσο χρειάζεται. Και η έσχατη λύση για κάποιες κατηγορίες παχύσαρκων είναι η χειρουργική αντιμετώπιση του βάρους.

 -Πότε κάποιος πρέπει να προβεί στην χειρουργική αντιμετώπιση;

Ποτέ δεν πρέπει! Θα πρέπει πρώτα να συζητηθεί και να σκεφτεί κανείς αν θέλει να δώσει λύση στο πρόβλημά του με ένα χειρουργείο. Ωστόσο υπάρχουν κατηγορίες παχύσαρκων που θα χρειαστεί να σκεφτούν -σε συνεννόηση με το γιατρό τους πάντα- περισσότερο την επεμβατική λύση. Για παράδειγμα, σε όποιον βρίσκεται σε νοσογόνο παχυσαρκία -με δείκτη μάζας σώματος άνω του 40- μπορεί να του προταθεί η λύση της χειρουργικής αντιμετώπισης του βάρους του, αφού πρώτα έχει επιχειρήσει άλλες μεθόδους και έχει αποτύχει. Επίσης, σε κάποιες άλλες περιπτώσεις που κάποιος βρίσκεται στον δεύτερο βαθμό παχυσαρκίας -με δείκτη μάζας σώματος άνω του 35- και παρουσιάζει άλλες συνοδές, απορρέουσες από την παχυσαρκία παθολογικές καταστάσεις ενδείκνυται να του συσταθεί χειρουργική αντιμετώπιση του προβλήματος. Μην ξεχνάτε, όμως, πως οι γιατροί συστήνουν, ωστόσο η αποδοχή θα πρέπει να γίνει από κοινού, καθώς ο χειρουργημένος θα πρέπει να ακολουθήσει αυστηρά έπειτα από την επέμβαση κάποιες εντολές. Αν αυτός αρνηθεί, δεν μπορεί κανείς να του επιβάλλει την χειρουργική επέμβαση.

-Τέλος, επειδή το θέμα του βάρους αφορά κυρίως τις γυναίκες, πείτε μας κάποια tips για να μπορέσει η γυναίκα του σήμερα να διατηρήσει το βάρος της σε σωστά επίπεδα;

Οι γυναίκες θα πρέπει να κάνουν κάτι βασικό: να αγαπούν τον εαυτό τους και το σώμα τους και να βάζουν στη ζυγαριά αυτό που επιθυμούν περισσότερο! Τι θέλω να πω με αυτό; Η γυναικά που αγαπά τον εαυτό της θα μπορέσει να συγκρατηθεί και να μην καταναλώσει περίσσιες θερμίδες, σε αντίθεση με αυτή που δεν ενδιαφέρεται για την υγεία και την εμφάνισή της. Επίσης, αυτή που ενδιαφέρεται για το βάρος της, θα πρέπει να ζυγίζεται τακτικά, καθώς έτσι θα καταφέρει να μην ξεπεράσει το όριο, μέσα από τον έλεγχο. Τέλος, πρέπει όλοι μας να έχουμε ως ευχαρίστηση πολλά άλλα στοιχεία που μας δίνουν απολαύσεις στη ζωή και όχι μόνο τη διέγερση της γεύσης. Ας ψάξουμε τις απολαύσεις αλλού και όχι στην κατανάλωση τροφίμων.