Ποδολογία: Παρελθόν, παρόν και μέλλον

Γράφει η Αθηνά Σαρδελλά

Πτυχιούχος Ποδολόγος – πιστοποιημένη από τον ΕΟΠΠΕΠ,

Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων

Η Ποδολογία είναι ο επικουρικός κλάδος της Ιατρικής, η οποία σημαίνει τη μελέτη του υγιούς και ασθενούς άκρου πόδα και τη φροντίδα αυτού εκτός χειρουργείου και χωρίς συνταγογραφούμενα φάρμακα. Πιο συγκεκριμένα ασχολείται με την εξέταση, διάγνωση, θεραπεία, και πρόληψη των παθήσεων, και γενικότερα με τις δυσλειτουργίες του άκρου πόδα και των ιστών του. 

Η περιποίηση των ποδιών από αρχαιοτάτων χρόνων, σε όλο τον κόσμο αποτελούσε ιεροτελεστία. Τα πρώτα αποδεικτικά στοιχεία της ποδιατρικής πρακτικής χρονολογούνται τουλάχιστον το 2400 π.Χ. όταν στην αρχαία Αίγυπτο απεικονίστηκε στις τοιχογραφίες του τάφου του ο ιατρός Ankmahor να φροντίζει τα πόδια των ασθενών του (Kanawati & Hassan, 2004). Ομοίως, το 1600 περίπου π.Χ. σ’ έναν αιγυπτιακό πάπυρο βρίσκει κανείς συνταγές για την περιποίηση των νυχιών. Ας σημειωθεί ότι και ο μεγάλος Έλληνας γιατρός, ο Ιπποκράτης, μελέτησε τους κάλους των ποδιών, ενώ ανάπτυξε ακόμη και εργαλεία για την ασφαλή αφαίρεσή τους (Σακαλή, 1989). Συμβολική καθαριότητα των ποδιών βρίσκουμε και στη χριστιανική θρησκεία, όπου σύμφωνα με το κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο ο Ιησούς έπλυνε τα πόδια των μαθητών Του και τα σκούπισε με μία πετσέτα. Παράλληλα, στο Ισλάμ είναι υποχρεωτική η φροντίδα και νίψη των ποδιών πριν εισέλθουν οι άρρενες πιστοί στο τέμενος.

Την εποχή της Αναγέννησης την περιποίηση των ποδιών και κυρίως την αφαίρεση των κάλων και την κοπή των νυχιών αναλάμβαναν οι εργαζόμενοι εμπειρικοί φροντιστές στα δημόσια και ιδιωτικά ιαματικά λουτρά. Το πρώτο εγχειρίδιο για την Ποδολογία γράφτηκε το 1762 από τον Hernn Rousselot. Παρουσίαζε τρία διαφορετικά ιαματικά λουτρά και την εξέλιξη της Ποδολογίας. Δώδεκα χρόνια αργότερα κάνει την εμφάνισή του ο Γάλλος Nicolas-Laurent Laforest με το βιβλίο του «L‘ Art de Soigner les Pieds» («Η Τέχνη της Φροντίδας των Ποδιών»), όπου αναφέρει περιστατικά από την παροχή ποδολογικών υπηρεσιών στον Γάλλο ηγεμόνα, Λουδοβίκο τον 16^ο. (Farndon, 2017) .

Το 1802 στην Αγγλία ο David Low, ένας θεραπευτής τύλων (κάλων), μετέφρασε το έργο του Γάλλου ομολόγου του Nicholas–Laurent La Forest και δημιούργησε τον όρο «Χειροποδολογία» (Chiropodologia). Έως και τη δεκαετία του 1950 ο όρος παρέμεινε σε χρήση στις ΗΠΑ. Στην ίδια χώρα, οι λεγόμενοι ως χειροποδιστές ή χειροποδολόγοι πραγματοποίησαν πολλές προσπάθειες να οργανώσουν επαγγελματικά και να επισημοποιήσουν τις εκπαιδευτικές πρακτικές τους. Ωστόσο, έπρεπε να περιμένουν έως το 1895 για τη δημιουργία μιας επίσημης, επαγγελματικής οργάνωσης, της «Pedic Society» στη Νέα Υόρκη. Σχεδόν εξήντα χρόνια αργότερα, το 1958, ιδρύθηκε η «Αμερικανική Ποδιατρική Ένωση». Παράλληλα, οι έως τότε οι χειροποδιστές ή χειροποδολόγοι ονομάστηκαν συλλήβδην ποδίατροι και χωρίστηκαν σε κλινικούς (δηλαδή τους ιατρούς) και τους πρακτικούς (ο όρος εμπερικλείει την ερμηνεία που αποδίδεται σήμερα στην Ευρώπη για τους ποδολόγους). Η εν λόγω Εταιρεία με την πάροδο των ετών ενισχύθηκε σε ισχύ και αριθμούς, εστιάζοντας στην ενσωμάτωση της ποδιατρικής στην επικρατούσα ιατρική πρακτική και στην απόδοση σε ό,τι αφορά την ποδολογία του απαιτούμενου επαγγελματισμού (Akers, et al., 2009).

Η Ποδολογία του 21^ου αιώνα πρωτοστατεί.  Ανατρέπει ιατρικά δεδομένα.  Δίνει λύσεις στα επώδυνα χειρουργεία των ονυχαίων φαλαγγών, προλαμβάνει ακρωτηριασμούς των διαβητικών ατόμων και όχι μόνο. Ο Ποδολόγος είναι ένας εξειδικευμένος επαγγελματίας που απουσίαζε από το χώρο του τομέα των κοινωνικών υπηρεσιών με αποτέλεσμα η περιποίηση των παθήσεων των άκρων να γίνεται από ελάχιστους επαγγελματίες του είδους, οι γνώσεις των οποίων είναι συνήθως εμπειρικές. Σε συνεργασία με ιατρούς ανάλογων ειδικοτήτων (δερματολόγοι, παθολόγοι, ορθοπεδικοί, ρευματολόγοι και διαβητολόγοι), επικουρεί τους πελάτες-ασθενείς. Οι διπλωματούχοι και πιστοποιημένοι Ποδολόγοι μπορούν να εργαστούν σε ιατρικά κέντρα αποκατάστασης, ορθοπεδικές κλινικές, νοσοκομεία κ.α., εφόσον η ευθύνη και η εποπτεία των πράξεων που αναλαμβάνουν ανήκουν στους αρμόδιους γιατρούς. Επίσης μπορούν να εργαστούν ως ελεύθεροι επαγγελματίες λειτουργώντας ποδολογικό κέντρο ή ως υπάλληλοι-συνεργάτες σε ινστιτούτα αισθητικής κ.α.

Ιδιαίτερη μνεία από τα πεδία δράσης των Ποδολόγων οφείλουμε να κάνουμε στη φροντίδα του διαβητικού ποδιού. Ως «διαβητικό πόδι» εννοούμε την «εξέλκωση, λοίμωξη, ή και καταστροφή των εν τω βάθει ιστών που σχετίζονται με ανωμαλίες των νεύρων και με περιφερική αγγειοπάθεια στον άκρο πόδα σε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη» (Καραμήτσος, 1998). Ο συνηθισμένος χρόνος εμφάνισης ενός διαβητικού ποδιού προκύπτει έπειτα από τουλάχιστον 10 με 15 χρόνια αρρύθμιστου διαβήτη και είναι πιο συχνός σε διαβητικούς Τύπου 1, σ’ αυτούς δηλαδή που χρειάζονται ινσουλίνη για τη θεραπεία τους, αφού το πάγκρεας τους δεν λειτουργεί (Hirsch et al., 2006).

Υπολογίζεται ότι το 25% των ατόμων με διαβήτη θα εμφανίσει έλκος στα κάτω άκρα τουλάχιστον μία φορά κατά τη διάρκεια της ζωής του. Στις ΗΠΑ ακρωτηριάζονται άνω των 50.000 ατόμων το χρόνο, ενώ ο αντίστοιχος αριθμός των ακρωτηριασμών που καταγράφονται παγκοσμίως είναι επίσης σοκαριστικός: το διαβητικό πόδι ευθύνεται για την απώλεια των κάτω άκρων κάποιου συνανθρώπου μας κάθε 30 δευτερόλεπτα σε παγκόσμιο επίπεδο! Ο θλιβερός απολογισμός σε ετήσια βάση είναι ένα εκατομμύριο ακρωτηριασμοί. Παγκοσμίως υπολογίζεται ότι το 90% των ακρωτηριασμών άκρων σε διεθνές επίπεδο, αφορούν αποκλειστικά διαβητικά άτομα, αποτελώντας το 70% των μη τραυματικών ακρωτηριασμών (Τούντας, 1995). Στην Ελλάδα περίπου 3.000 άτομα υποβάλλονται σε ακρωτηριασμό των κάτω άκρων τους κάθε χρόνο ενώ οι ειδικοί εκτιμούν ότι το 5% των Ελλήνων ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη εμφανίζουν έλκη κάτω άκρων, γεγονός που σημαίνει ότι 30.000- 40.000 άτομα με διαβήτη διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ακρωτηριασμού. Ταυτόχρονα, περίπου 120.000 άτομα εμφανίζουν αγγειακά προβλήματα που μπορεί να καταλήξουν σε γάγγραινα των άκρων.

Πρώτο μέλημα για την αντιμετώπιση όλων αυτών των επιπτώσεων αποτελεί ο σωστός καθαρισμός και η περιποίηση των νυχιών από ειδικούς Ποδολόγους που δυστυχώς στη χώρα μας δεν είναι πολλοί. Ο Ποδολόγος θα εντοπίσει τα σημεία υψηλής πίεσης και τα αίτια δημιουργίας αυτών. Επιπλέον, θα καθαρίσει επιφανειακά τύλους και έλκη με την κατάλληλη τεχνική. Ο ρόλος του Ποδολόγου είναι επίσης να συντηρεί το δέρμα υγιές στα σημεία όπου υπάρχει προδιάθεση να δημιουργηθούν συμπτώματα υψηλής πίεσης και να μειώσει τις αιτίες που δύνανται να προκαλέσουν τις πιέσεις αυτές.

Βιβλιογραφία:

Akers, M. D., Van Demark-Teplica, J. M., Kiss, A., Alfieri, D. M. & Jennings, M. B. (2009). «Public Perceptions of the Podiatrist and the DPM Degree». Στο Journal of the American Podiatric Medical Association, 99:3, pp. 223-231.

Farndon, L. J. (2017). The function and purpose of core podiatry: An in-depth analysis of practice. Ann Arbor-Michigan: ProQuest LLC.

Hirsch A., et al. (2006). «ACC/AHA guidelines for the management of patients with peripheral arterial disease». Στο J Am Coll Cardiol 47:6, pp. 1239-1312.

Kanawati, N. & Hassan, A. (2004). «The Teti Cemetery at Saqqara, II. The Tomb of Ankhmahor». Στο Journal of Egyptian Archaeology, 90, pp. 231-233.

Καραμήτσος Δ. (1998) Εσωτερική Παθολογία, Θεσσαλονίκη: ΑΠΘ.

Σακαλή, Δ. Θ. (1989). Ιπποκράτους Επιστολαί. Έκδοση κριτική και ερμηνευτική. Ιωάννινα: Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων-Ιατρική Σχολή.

Τούντας Χ. (1995). Σακχαρώδης Διαβήτης, Θεωρία και Πράξη, Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Επτάλοφος.