Γιατί είναι σημαντικός ο εμβολιασμός κατά του HPV

Ο HPV προκαλεί τα θηλώματα στο σώμα (υπερκερατώσεις), τις μυρμηγκιές στα δάχτυλα, τα αφροδίσια κονδυλώματα και τις δυσπλασίες στα γεννητικά όργανα και κυρίως στον τράχηλο της μήτρας. 

Υπάρχουν πάνω από 150 στελέχη του ιού, εκ των οποίων τα 40 περίπου μπορούν να προσβάλλουν τα γεννητικά όργανα. Τουλάχιστον 14 στελέχη του ιού, που χαρακτηρίζονται «υψηλού κινδύνου», μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο όπως, για παράδειγμα, καρκίνο του τραχήλου της μήτρας στις γυναίκες -τη συχνότερη μορφή καρκίνου μετά τον καρκίνο του μαστού από την οποία προσβάλλονται οι γυναίκες ηλικίας 15-44 ετών στην Ευρώπη. Μπορούν επίσης να προκαλέσουν καρκίνο του πρωκτού και των γεννητικών οργάνων, καθώς και ορισμένες μορφές καρκίνου της κεφαλής και του λαιμού, όπως στον στοματοφάρυγγα που είναι σε έξαρση τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες.

Ο πιο συχνός καρκίνος που προκαλεί ο ιός είναι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Παγκοσμίως διαγιγνώσκονται περίπου 500.000 νέα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας κάθε χρόνο και 230.000 γυναίκες χάνουν τη ζωή τους. Θεωρείται μείζον πρόβλημα, με τον συγκεκριμένο καρκίνο να εμφανίζεται συνήθως σε νέες γυναίκες.

Σχεδόν όλοι οι καρκίνοι του τραχήλου, του κόλπου, του αιδοίου και της περιπρωκτικής χώρας οφείλονται στον HPV. Αλλά δεν προκαλούν όλοι οι HPV καρκίνο. Από τους 40 τύπους που ανευρίσκονται στα γεννητικά όργανα δυο στελέχη, το 16 και το 18, ευθύνονται για το 70% των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας, ενώ τα 31, 33, 45, 52, και 58 ευθύνονται για το 19%. Διάφορα στελέχη έχουν συσχετιστεί και με την εκδήλωση άλλων καρκίνων, όπως καρκίνο του πέους (40% των περιστατικών), του πρωκτού (90%), του κόλπου και του αιδοίου (40%), του στόματος (3%) και του στοματοφάρυγγα (12%).

Τα γεννητικά κονδυλώματα προσκαλούνται από στελέχη χαμηλού ρίσκου που δεν ευθύνονται για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Τα στελέχη 6 και 11 ευθύνονται για τα κονδυλώματα ενώ άλλα στελέχη για ήπιες και μέτριες βλάβες.

Μετάδοση και διάγνωση

Ο ιός συνήθως μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή και μόλυνση της βασικής στιβάδας της επιδερμίδας. Παραμένει αδρανής στη βασική στιβάδα της επιδερμίδας για πολλούς μήνες (συνήθως 3-8 μήνες), αν και μπορεί να δράσει και έπειτα από πολλά χρόνια. Εκεί ο ιός αναγκάζει τα κύτταρα να πολλαπλασιαστούν τρέφοντάς τα με μια ιική πρωτεΐνη μέχρι να τα αλλοιώσει. Τα αλλοιωμένα κύτταρα προχωρούν προς την εξωτερική στιβάδα του δέρματος, όπου εμφανίζονται σαν κονδύλωμα ή δυσπλασία.

Η έρευνα έχει δείξει ότι οι βλάβες εκδηλώνονται όταν το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού ενός ανθρώπου είναι εξασθενημένο, όπως κατά τη χημειοθεραπεία, τη χρήση κατασταλτικών φαρμάκων, τις διάφορες νόσους, το στρες, τη λήψη κορτιζόνης και το κάπνισμα.

Το τεστ Παπανικολάου είναι η πρώτη εξέταση που θα εντοπίσει τον ιό, γι’ αυτό και η τακτική επίσκεψη στον γυναικολόγο για τον συγκεκριμένο έλεγχο –μία φορά τον χρόνο- είναι σημαντική. Σε περίπτωση που το τεστ βγει θετικό, τότε θα απαιτηθεί κολποσκόπηση, η οποία θα εντοπίσει με ακρίβεια την ύπαρξη κονδυλωμάτων, προκαρκινικών βλαβών ή καρκίνου στον τράχηλο της μήτρας. Κατά την κολποσκόπηση ελέγχονται ο κόλπος και το αιδοίο. Για την εξέταση αυτή απαιτούνται μικρές βιοψίες από τον τράχηλο που πραγματοποιούνται με λαβίδα. Πλέον για την ανίχνευση υψηλού κινδύνου τύπων του HPV είναι διαθέσιμο και το HPV DNA τεστ, μια μοριακή εξέταση κατά την οποία το δείγμα λαμβάνεται όπως στο τεστ Παπανικολάου και ελέγχεται με μοριακές μεθόδους. Το εν λόγω τεστ αφορά μόνο τα υψηλού κινδύνου στελέχη του HPV.

Πρόληψη

Η χρήση προφυλακτικού δεν αποκλείει εντελώς τον κίνδυνο μετάδοσης του ιού. Αυτό συμβαίνει διότι σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να έχει μολυνθεί από τον HPV το περιβάλλον δέρμα που δεν προστατεύεται από το προφυλακτικό.

Ο εμβολιασμός κοριτσιών και αγοριών κατά του HPV μπορεί να προλάβει την πρόκληση λοιμώξεων από τον HPV και, συνεπώς, ασθενειών που σχετίζονται με τον ιό και στα δύο φύλα, συμπεριλαμβανομένων των καρκίνων. Ο εμβολιασμός ρουτίνας κατά του HPV πραγματοποιείται συνήθως στην ηλικία των 9 έως 14 ετών, ανάλογα με το πρόγραμμα εμβολιασμού σε κάθε χώρα.

Στην Ελλάδα διατίθεται το εννιαδύναμο (HPV9) εμβόλιο. Ο εμβολιασμός συστήνεται για αγόρια και κορίτσια στην ηλικία 9–11 ετών. Σε περίπτωση που ο εμβολιασμός δεν γίνει στη συνιστώμενη ηλικία, μπορεί να γίνει αναπλήρωση έως την ηλικία των 18 ετών. Επισημαίνεται ότι το εμβόλιο HPV αποζημιώνεται πλήρως σε αγόρια και κορίτσια ηλικίας 15-18 ετών μέχρι 31.12.2023.  Το εμβόλιο Gardasil 9 προφυλάσσει από τα στελέχη 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 και 58 που σημαίνει από το 90% των καρκίνων που προκαλούνται από τους ιούς υψηλού κινδύνου καθώς και από το σύνολο σχεδόν των κονδυλωμάτων. Το εμβόλιο διεγείρει το ανοσοποιητικό σύστημα για παραγωγή αντισωμάτων ενάντια στους γονότυπους HPV για τους οποίους κατασκευάστηκε. Δεν προφυλάσσει από όλους τους ιούς HPV. Δεν είναι εφικτό τεχνικά να κατασκευαστεί εμβόλιο το οποίο να καλύπτει 40 διαφορετικούς ιούς.

Πηγή: Έντυπο «Περί Υγείας»