1. Home
  2. Συνεντεύξεις
  3. Κ. Κατόπη: «Το αντιεμβολιαστικό κίνημα βάζει σε κίνδυνο τη Δημόσια Υγεία»
Κ. Κατόπη: «Το αντιεμβολιαστικό κίνημα βάζει σε κίνδυνο τη Δημόσια Υγεία»

Κ. Κατόπη: «Το αντιεμβολιαστικό κίνημα βάζει σε κίνδυνο τη Δημόσια Υγεία»

0

Η παιδίατρος, Κωνσταντίνα Κατόπη, μιλά στο All About Health για την αξία του παιδικού εμβολιασμού και δίνει στους γονείς όλες τις πληροφορίες που πρέπει να γνωρίζουν γενικά, αλλά και ειδικά τώρα εν μέσω της πανδημίας του COVID-19. Η ελλιπής γνώση για τον εμβολιασμό των ενηλίκων μπορεί να επηρεάσει την υγεία των παιδιών; Τι θα κάνετε αν έχετε χάσει μία δόση εμβολίου; Τι συνέπειες έχει η «άνθηση» του αντιεμβολιαστικού κινήματος στις δυτικές κοινωνίες; Αυτά και άλλα πολλά θα μάθετε μέσα από τα λόγια της παιδιάτρου!

Συνέντευξη: Μάρθα Φραγκάκη.

– Κυρία Κατόπη, θα θέλατε να μας μιλήσετε για τη σημασία του παιδικού εμβολιασμού;

Ο εμβολιασμός αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα του 20ου αιώνα στην προάσπιση της δημόσιας υγείας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.), εκτιμάται ότι κάθε χρόνο 2-3 εκατομμύρια θάνατοι ανά την υφήλιο προλαμβάνονται μέσω του εμβολιασμού και 750.000 παιδιά σώζονται από αναπηρία.

Το εμβόλιο είναι ένα βιολογικό προϊόν, που προσφέρει ανοσία στον οργανισμό απέναντι σε κάποιο παθογόνο μικροοργανισμό. Συνήθως περιέχει έναν εξασθενημένο/αδρανοποιημένο μικροοργανισμό ή τμήμα του (αντιγόνο) που προκαλεί την ανοσολογική απάντηση του οργανισμού μας. Έτσι, το αντιγόνο αναγνωρίζεται ως ξένος εισβολέας και καταστρέφεται. Με την παραγωγή αντισωμάτων έναντι του συγκεκριμένου αντιγόνου, ο οργανισμός το «θυμάται» ώστε, σε περίπτωση μόλυνσης από αυτόν στο μέλλον να είναι πιο εύκολη η καταστροφή του.

Τα οφέλη του εμβολιασμού, ωστόσο, επεκτείνονται στο σύνολο της κοινότητας καθώς μέσω της επίκτητης ανοσίας (αυτό που συχνά λέγεται ανοσία της αγέλης) περιορίζεται η μετάδοση των λοιμωδών νοσημάτων και προστατεύονται άτομα που δε μπορούν να εμβολιαστούν, όπως έγκυες, ανοσοκοατασταλμένα άτομα, νεογνά.

Χάρη στο μαζικό εμβολιασμό μια σειρά από δυνητικά θανατηφόρα μολυσματικά νοσήματα έχουν εξαλειφθεί. Γίνεται κατανοητό πως η έλλειψη συμμόρφωσης στις συστάσεις του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών οδηγεί στην εκδήλωση επιδημικών εξάρσεων (π.χ. ιλαρά) και ενέχει κινδύνους εμφάνισης πανδημιών, οι οποίες ενδέχεται να έχουν σημαντικές υγειονομικές και οικονομικές επιπτώσεις.

Είναι χρήσιμο να αναφερθεί, τέλος, πως ο εμβολιασμός, ως προληπτικό μέτρο, μειώνει τη χρήση αντιβιοτικών που χορηγούνται για την αντιμετώπιση λοιμώξεων και με τον τρόπο αυτό συμβάλει στην καταπολέμηση της αντοχής των μικροβίων στα αντιβιοτικά.

– Ποια είναι τα απαραίτητα εμβόλια που πρέπει να γίνονται σε βρέφη και νήπια και ποιες ασθένειες προλαμβάνουν;

Οι εμβολιασμοί στη χώρα μας πραγματοποιούνται σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών-Εφήβων-Ενηλίκων, όπως αυτό διαμορφώνεται από την Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών.

Τα εμβόλια που γίνονται τον πρώτο χρόνο ζωής είναι αυτά έναντι του τετάνου, της διφθερίτιδας, του κοκκύτη, της πολιομυελίτιδας, του αιμόφιλου της γρίπης τύπου b (μπορεί να προκαλέσει μηνιγγίτιδα, επιγλωττίτιδα, πνευμονία), της  ηπατίτιδας Β, του πνευμονιόκοκκου και του ροταïού (συχνό αίτιο γαστρεντερίτιδας σε βρέφη και νήπια).

Τα νήπια εμβολιάζονται με εμβόλια έναντι του μηνιγγιτιδόκοκκου οροομάδας C, της ιλαράς, της ερυθράς, της παρωτίτιδας, της ανεμευλογιάς και της ηπατίτιδας Α.

Προαιρετικά, από την ηλικία των 2 μηνών, υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο έναντι του μηνιγγιτιδόκοκκου οροομάδας Β, καθώς και το αντιγριπικό εμβόλιο που δύναται να χορηγηθεί στα βρέφη από την ηλικία των 6 μηνών.

Για ειδικές περιπτώσεις, όπως εν όψει ταξιδιού σε ενδημικές περιοχές, υπάρχουν εμβόλια έναντι άλλων μολυσματικών νόσων.

– Όσον αφορά στα εμβόλια που δεν κατατάσσονται στη «λίστα των απαραίτητων», ποια από αυτά θεωρείτε ωφέλιμο να γίνονται και γιατί;

Στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών συμπεριλαμβάνονται ως προτεινόμενα και εμβόλια που δεν ανήκουν στα λεγόμενα «υποχρεωτικά», καθώς το κόστος τους δεν αποζημιώνεται πλήρως από το κράτος, λόγω οικονομικών, συνήθως, κριτηρίων. Πρόκειται για εμβόλια που οι παιδίατροι συστήνουν και έχουν πειστεί για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά τους και που οι γονείς θα ήταν καλό να προγραμματίσουν να γίνουν, για το συμφέρον των παιδιών τους.

Υπάρχουν και εμβόλια που πραγματοποιούνται μόνο σε συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες οι οποίες θεωρούνται υψηλού κινδύνου για νόσηση από καθορισμένους μικροοργανισμούς. Συνεπώς, αυτά δεν είναι απαραίτητο να γίνονται σε όλα τα παιδιά.

Άρα, την απάντηση ποιο εμβόλιο θα γίνει σε κάθε παιδί θα τη δώσει ο παιδίατρός του που γνωρίζει το ιστορικό του, ενημερώνοντας κατάλληλα τους γονείς.

– Συχνά μετά τον εμβολιασμό παρουσιάζονται κάποιες παρενέργειες. Ποιες είναι οι συνηθέστερες; Είναι ανησυχητικές; Πώς αντιμετωπίζονται;

Όλα τα κυκλοφορούντα με άδεια του Ε.Ο.Φ. εμβόλια, είναι ασφαλή και αποτελεσματικά. Ο στόχος της εξέλιξης των εμβολίων είναι να καταφέρουν το μεγαλύτερο βαθμό προστασίας με τις λιγότερες παρενέργειες.

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες των εμβολίων είναι συνήθως ήπιες και παροδικές. Τοπικά στο σημείο της ένεσης, μπορεί να παρουσιαστεί πόνος, ερυθρότητα (κοκκίνισμα) και οίδημα (πρήξιμο).

Συστηματικά, μπορεί να εκδηλωθεί πυρετός, ναυτία, κακουχία, εξάνθημα, ανορεξία, αλλεργία. Οι σοβαρές αντιδράσεις είναι πολύ σπάνιες, με σημαντικότερη την αλλεργική αντίδραση, που παρουσιάζεται αμέσως μετά τον εμβολιασμό (συνήθως στα πρώτα 15΄) και αποτελούν λόγο άμεσης εξέτασης του παιδιού από παιδίατρο με σκοπό την έγκαιρη αντιμετώπισή τους.

Σε περίπτωση τοπικού ερεθισμού στο σημείο της ένεσης συστήνεται οι γονείς να εφαρμόζουν στην περιοχή κομπρέσες με αλουμινόνερο για 10-15 λεπτά, 4 φορές την ημέρα, καθώς και κρύα επιθέματα που ανακουφίζουν. Επίσης, αν μοιάζει το παιδί να πονά ή έχει έντονη ανησυχία μπορεί να χορηγηθεί παυσίπονο και αν παρουσιάσει πυρετό μπορεί να δοθεί αντιπυρετικό και αρκετά υγρά, για να αποφευχθεί πιθανή αφυδάτωση του παιδιού.

Εάν τα συμπτώματα δεν υποχωρούν ή επιμένουν, κρίνεται αναγκαία η επικοινωνία με τον παιδίατρο.

– Πολλά εμβόλια περιλαμβάνουν 2 ή και παραπάνω δόσεις. Τι γίνεται αν χαθεί ή καθυστερήσει κάποια από αυτές;

Τα περισσότερα εμβόλια περιλαμβάνουν περισσότερες από μία δόσεις. Αυτό συμβαίνει επειδή ο αριθμός των αντισωμάτων που παράγονται μετά την πρώτη δόση έχει την τάση να φθίνει κι έτσι ο οργανισμός καθίσταται επίνοσος, δηλαδή εκτεθειμένος να νοσήσει αν έρθει σε επαφή με το συγκεκριμένο μικροοργανισμό στο διάστημα μεταξύ των δόσεων αν αυτές καθυστερήσουν.

Eπιβάλλεται οι γονείς να αποζητούν την όσο το δυνατόν καλύτερη πληροφόρηση σχετικά με τα εμβόλια και τις επαναληπτικές τους δόσεις, αφού η παράλειψη σημαντικών εμβολίων, αλλά και ο ατελής εμβολιασμός (όταν δεν γίνονται όλες οι δόσεις) έχουν τις ίδιες πιθανότητες να εκθέσουν το παιδί στους παθογόνους μικροοργανισμούς.

– Την περίοδο που διανύουμε έχετε παρατηρήσει μείωση των εμβολιασμών, λόγω του φόβου της μετάδοσης του κορονοϊού; Αν ναι, τι αποτελέσματα μπορεί να έχει μία τέτοια κίνηση και τι θα συμβουλεύατε τους γονείς;

Πράγματι, κατά τη διάρκεια της πανδημίας του COVID-19 έχει παρατηρηθεί μείωση των διενεργούμενων εμβολιασμών, καθώς οι γονείς – φροντιστές των παιδιών φοβούνται τη μετάδοση του ιού.

Όπως ήδη αναφέρθηκε, οι υπηρεσίες εμβολιασμού είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία του συνόλου του πληθυσμού. Ο ατελής ή η απουσία εμβολιασμού την περίοδο που διανύουμε διακινδυνεύει την αναζωπύρωση ασθενειών οι οποίες μπορούν να προληφθούν με τα διαθέσιμα εμβόλια.

Από τα ως τώρα δεδομένα, φαίνεται πως τα παιδιά διατρέχουν χαμηλό κίνδυνο από σοβαρή ασθένεια από τον νέο κορονοιό. Δεν παύουν όμως να κινδυνεύουν από άλλες ασθένειες από τις οποίες προστατεύουν τα διαθέσιμα εμβόλια.

Σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ. τώρα περισσότερο από ποτέ, θα πρέπει η Παγκόσμια Κοινότητα να διασφαλίσει τη συνέχιση της ανοσοποίησης, γιατί ότι όταν οι υπηρεσίες εμβολιασμού διακόπτονται, ακόμα και για σύντομες περιόδους κατά τη διάρκεια εκτάκτων καταστάσεων ανάγκης, ο κίνδυνος εξάπλωσης ασθενειών όπως η ιλαρά και η πολιομυελίτιδα αυξάνεται.

Οι εμβολιασμοί των βρεφών και των μικρών παιδιών πρέπει να γίνονται βάσει του ισχύοντος χρονοδιαγράμματος που ο παιδίατρος έχει καθορίσει και να μην παραλείπονται οι επαναληπτικές δόσεις τους. Αν σε μεγαλύτερης ηλικίας παιδιά υπάρχουν επαναληπτικές δόσεις που εκκρεμούν, αυτές μπορούν να πραγματοποιηθούν με μικρή καθυστέρηση αλλά πάντοτε μετά από συνεννόηση με τον παιδίατρο.

– Στις περισσότερες οικογένειες ο παιδικός εμβολιασμός γίνεται βάσει προγράμματος, σε αντίθεση με αυτόν των ενηλίκων, που πολύς κόσμος ακόμα και σήμερα αγνοεί. Μπορεί το γεγονός αυτό να επιφέρει προβλήματα στην υγεία των παιδιών;

Πρόσφατα έκανε την εμφάνισή του στη χώρα μας για πρώτη φορά ύστερα από δεκαετίες  το κορυνοβακτηρίδιο που προκαλεί τη διφθερίτιδα. Το περιστατικό αυτό, σε συνδυασμό με την πρόσφατη επιδημία της ιλαράς, φέρνει στην επιφάνεια ένα θέμα μείζονος σημασίας, την αξία του εμβολιασμού των ενηλίκων.

Στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων περιλαμβάνονται δώδεκα εμβόλια. Η προστασία που τα εμβόλια μας δίνουν όταν γίνονται στην παιδική ηλικία μειώνεται με την πάροδο του χρόνου γιατί ο αριθμός των αντισωμάτων πέφτει. Αυτός είναι και ο λόγος που οι ενήλικες οφείλουν να εμβολιάζονται ανά 10ετία για τον τέτανο και τη διφθερίτιδα.

Επίσης, ο εμβολιασμός των ενηλίκων για νοσήματα όπως η γρίπη και ο κοκκύτης προσφέρουν ασπίδα προστασίας στα νεογνά και τα μικρά βρέφη τα οποία δε μπορούν ακόμη να εμβολιαστούν σε αυτές τις ηλικίες αλλά κινδυνεύουν να εκδηλώσουν σοβαρή νόσο αν προσβληθούν από αυτούς τους μικροοργανισμούς.

– Δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε από τη συνέντευξή μας ένα σχόλιο για το αντιεμβολιαστικό κίνημα, που γνωρίζει μία μικρή μεν αύξηση δε και στη χώρα μας. Πού θεωρείτε ότι οφείλεται; Τι έχετε να πείτε στους υποστηρικτές – γονείς αυτού του κινήματος;

Τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί στις δυτικές κοινωνίες, όπως και στη χώρα μας,  ένας αριθμός ατόμων που τάσσονται κατά των εμβολίων ή είναι επιφυλακτικοί απέναντί τους. Πρόκειται για το λεγόμενο «αντιεμβολιαστικό κίνημα» που βάζει σε κίνδυνο τη Δημόσια Υγεία.

Σημαντικό αίτιο αυτής της δυσπιστίας αποτελεί η άγνοια ορισμένων ενηλίκων για σοβαρά λοιμώδη νοσήματα, τα οποία δε γνωρίζουν καθώς δε βίωσαν (ευτυχώς), και για τις επιπλοκές που αυτά προκαλούν σε όσουν νοσούν. Τέτοια νοσήματα είναι η πολιομυελίτιδα, η ευλογιά, ο τέτανος που χάρη στα εμβόλια σήμερα προλαμβάνονται. Η μείωση εμφάνισης αυτών των νοσημάτων οδηγεί πολλούς να πιστεύουν πως αυτές οι ασθένειες δεν είναι πια απειλητικές.

Ο καταιγισμός πληροφοριών μέσω του διαδικτύου από συχνά αμφισβητούμενες πηγές, η παραπληροφόρηση, είναι και αυτές αιτίες του προβλήματος.

Τέλος, δεν είναι λίγοι αυτοί που φοβούνται τις ανεπιθύμητες ενέργειες των εμβολίων και γι’αυτό διστάζουν να εμβολιάσουν τα παιδιά τους.

Τα εμβόλια είναι εξαιρετικά ασφαλή γιατί για να χρησιμοποιηθούν εξασφαλίζεται ότι πληρούν αυστηρές προϋποθέσεις, τις οποίες ορίζουν οι αρμόδιοι διεθνείς οργανισμοί. Η αξία των εμβολιασμών είναι αδιαμφισβήτητη και είναι χρέος της κοινωνίας και των γονέων να διασφαλίσουν το δικαίωμα των παιδιών σε αυτούς.

Είστε έγκυος ή λεχώνα, διαβάστε τη συνέντευξη του Βασίλη Κελλάρη, MD, MSc, PhD Mαιευτήρα – Γυναικολόγου Αναπαραγωγής, στο All About Health.