Επικίνδυνες χημικές ουσίες στα χάρτινα καλαμάκια
Kαλαμάκια που κατασκευάζονται από χαρτί και μπαμπού θεωρούνται πιο φιλικά προς το περιβάλλον από τα αντίστοιχα πλαστικά. Ωστόσο, μια νέα μελέτη διαπίστωσε ότι αυτά τα υποτιθέμενα βιώσιμα καλαμάκια περιέχουν δυνητικά τοξικές χημικές ουσίες (PFAS).
Αυτές οι ουσίες ανήκουν σε μια ομάδα με περισσότερες από 4.000 συνθετικές χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται σε ένα ευρύ φάσμα προϊόντων λόγω των υδατοαπωθητικών ιδιοτήτων τους και βρίσκονται σε καθημερινά είδη, για παράδειγμα σε αντικολλητικά τηγάνια και συσκευασίες φαστ φουντ.
Οι εν λόγω χημικές ουσίες μπορεί να παραμείνουν στο περιβάλλον για χιλιάδες χρόνια και η έκθεση σε ορισμένα επίπεδα PFAS μεταφράζεται σε κακή υγεία τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τα ζώα.
Μελέτη, που διεξήχθη από ερευνητές στο Βέλγιο, ανέλυσε τα εμπορικά διαθέσιμα καλαμάκια διαφόρων τύπων και κατέγραψε συγκεντρώσεις PFAS σε 39 ξεχωριστές μάρκες. Τα PFAS ανακαλύφθηκαν σχεδόν σε όλα τα καλαμάκια από χαρτί και μπαμπού που δοκιμάστηκαν. Εντοπίστηκαν και σε πλαστικά και γυάλινα καλαμάκια, αλλά με μικρότερη συχνότητα.
Το υπερφθοροκτανοϊκό οξύ ήταν το πιο κοινό από τα χημικά που εντοπίστηκε στα καλαμάκια. Η παραγωγή υπερφθοροκτανοϊκού οξέος έχει απαγορευτεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 2020 για λόγους ασφαλείας. Ωστόσο, μπορεί να βρεθεί σε παλιά ή ανακυκλωμένα καταναλωτικά προϊόντα και παραμένει στο περιβάλλον.
Η παρουσία PFAS σε καλαμάκια φυτικής προέλευσης θα μπορούσε, τουλάχιστον εν μέρει, να οφείλεται σε παράγοντες όπως η ακούσια μόλυνση από φυτά που καλλιεργούνται σε έδαφος μολυσμένο από PFAS και από τη χρήση ανακυκλωμένου χαρτιού που περιέχει PFAS στην παραγωγή καλαμιών.
Η έκθεση στα παραπάνω χημικά εγκυμονεί σημαντικούς κινδύνους για την υγεία των ανθρώπων, της άγριας ζωής και του περιβάλλοντος.
Έρευνες δείχνουν ότι οι έγκυες γυναίκες που εκτίθενται σε αυτές τις ουσίες μπορεί να παρουσιάσουν μειωμένη γονιμότητα και αυξημένη αρτηριακή πίεση. Τα παιδιά τους θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν αναπτυξιακές επιπτώσεις, χαμηλό βάρος γέννησης, πρόωρη εφηβεία και ακόμη και αυξημένο κίνδυνο ορισμένων μορφών καρκίνου.
Η έκθεση σε PFAS έχει ακόμη αποδειχθεί ότι επηρεάζει την ικανότητα του ανοσοποιητικού συστήματος να καταπολεμά τις λοιμώξεις. Το 2020, έρευνα από τη Δανία διαπίστωσε ότι η σοβαρότητα των λοιμώξεων από την COVID φαινόταν να επιδεινώνεται από την έκθεση σε ορισμένα PFAS.
Η έκθεση στο PFAS έχει επίσης συνδεθεί με μειωμένη αναπαραγωγική ικανότητα στα πτηνά και με την ανάπτυξη όγκων και με διαταραχή του ανοσοποιητικού και της νεφρικής λειτουργίας σε άλλα είδη ζώων.
Για παράδειγμα, έρευνα στον ποταμό Cape Fear στη Βόρεια Καρολίνα το 2022 αποκάλυψε ότι και οι 75 Αμερικανοί αλιγάτορες (προστατευόμενο είδος) που εξετάστηκαν είχαν PFAS στον ορό του αίματός τους. Τα επίπεδα του PFAS στον ορό των αλιγάτορων συσχετίστηκαν με διαταραχές των ανοσολογικών λειτουργιών και αυτοάνοσες ασθένειες.
Αυτές οι χημικές ουσίες είναι πλέον τόσο διαδεδομένες στο περιβάλλον που είναι σχεδόν αδύνατο να αποφύγουμε την έκθεσή μας σε αυτές καθώς μπορεί να συμβεί με διάφορους τρόπους, μέσω της αναπνοής σε μολυσμένο αέρα, της κατανάλωσης μολυσμένων τροφίμων και νερού, ακόμη και μέσω της επαφής του δέρματος με σκόνη και σωματίδια.
Όσο αφορά τώρα στα καλαμάκια από ανοξείδωτο χάλυβα μπορεί να μειώσουν την έκθεση σε PFAS, θα μπορούσαν όμως να εκθέσουν τους ανθρώπους σε άλλες επιβλαβείς ουσίες, για παράδειγμα στα βαρέα μέταλλα. Μερικά από αυτά τα μέταλλα, συμπεριλαμβανομένου του χρωμίου και του νικελίου, έχουν συνδεθεί με σοβαρά προβλήματα υγείας που επηρεάζουν την καρδιά, τους πνεύμονες, το πεπτικό σύστημα, τα νεφρά και το συκώτι.
Η καλύτερη ίσως επιλογή είναι να αποφεύγουμε να χρησιμοποιούμε καλαμάκια.