Home Συνεντεύξεις Θ. Παράσχος: «Η προσέγγιση στην εξωσωματική την εποχή COVID-19 πρέπει να είναι εξατομικευμένη»
Θ. Παράσχος: «Η προσέγγιση στην εξωσωματική την εποχή COVID-19 πρέπει να είναι εξατομικευμένη»

Θ. Παράσχος: «Η προσέγγιση στην εξωσωματική την εποχή COVID-19 πρέπει να είναι εξατομικευμένη»

0

Ολα όσα πρέπει να ξέρετε για την εξωσωματική στην COVID-19 εποχή. Ο Δρ. Θάνος Παράσχος, Γυναικολόγος – Μαιευτήρας, Ειδικός Γονιμότητας, Ενδοσκοπικός Χειρουργός, Διευθυντής του Κέντρου Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής EmBIO, μιλά στο All About Health και λύνει όλες τις απορίες για τις θεραπείες γονιμότητας και την επιτυχία της εξωσωματικής στην COVID-19 εποχή.

Συνέντευξη: Μάρθα Φραγκάκη

-Κύριε Παράσχο, πρόσφατα ανακοινώθηκε η αναστολή του ανώτατου ορίου των 50 ετών για τις γυναίκες που επιθυμούν εξωσωματική γονιμοποίηση. Θέλετε να μας εξηγήσετε τι σημαίνει αυτό πρακτικά για τις γυναίκες που επιθυμούν να προβούν σε αυτήν την κίνηση και για ποιον λόγο έγινε τώρα;

Η Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής αποφάσισε να υιοθετήσει τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας, σχετικά με τα προληπτικά μέτρα που αφορούν τη λοίμωξη από τον Covid-19. Πιο συγκεκριμένα, η αρχή υιοθέτησε την ερμηνεία, σύμφωνα με την οποία το ανώτατο όριο ηλικίας των 50 ετών, για τη γυναίκα που θέλει να χρησιμοποιήσει την Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή, συνιστά προθεσμία που αναστέλλεται για όσο διάστημα οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες αποτρέπουν την επιχείρηση εμβρυομεταφοράς λόγω της πανδημίας. Θα πρέπει να τονιστεί ότι η αναστολή αυτή ισχύει αποκλειστικά και μόνο για τη διαδικασία της εμβρυομεταφοράς και όχι για άλλες πράξεις Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, οι οποίες μπορούν να επιχειρηθούν κανονικά, σύμφωνα πάντοτε με τις κατευθυντήριες οδηγίες.

Οι συστάσεις αυτές έγιναν λόγω της άγνωστης δράσης του νέου κορωνοϊού κατά το πρώτο τρίμηνο της κύησης, καθώς και του σοβαρού κινδύνου, εάν κατά το ίδιο διάστημα η γυναίκα νοσήσει από πνευμονία. Σύμφωνα με τις συστάσεις αυτές, όσες γυναίκες είχαν ξεκινήσει τη διαδικασία διέγερσης των ωοθηκών μπορούσαν να προχωρήσουν σε κατάψυξη ωαρίων ή εμβρύων. Για τις γυναίκες που έχουν ήδη υποβληθεί σε πρόκληση ωοθυλακιορρηξίας, προτείνεται η αναβολή της εγκυμοσύνης με κατάψυξη ωαρίων ή εμβρύων και μεταγενέστερη εμβρυομεταφορά. Η πραγματοποίηση της ωοληψίας και η κατάψυξη των ωαρίων ή εμβρύων μπορεί να γίνουν κανονικά, αφού από πουθενά δεν προκύπτουν ενδείξεις ότι θα δημιουργηθεί πρόβλημα στην ποιότητα του ωαρίου που θα καταψυχθεί ή ύπαρξης ιικού φορτίου στο γενετικό υλικό.

-Η διαδικασία πάντως της εξωσωματικής γονιμοποίησης έχει επανεκκινήσει μετά την άρση της καραντίνας. Έχουν προκύψει κάποιες αλλαγές τις οποίες πρέπει να ξέρουν οι ενδιαφερόμενες, εξαιτίας του COVID-19;

Η διαχείριση των γυναικών που μπαίνουν σε πρόγραμμα εξωσωματικής γονιμοποίησης καθορίζεται από το γεγονός ότι πρόκειται για γυναίκες με γνωστό ατομικό ιστορικό και δεν αντιμετωπίζουν κατά τα άλλα κάποιο σοβαρό υποκείμενο νόσημα.

Οι γενικές συστάσεις είναι να προχωρά κανονικά η διαδικασία με τις γυναίκες μικρότερης ηλικίας και όχι με εκείνες που μπορεί να έχουν αυξημένο το ποσοστό επιπλοκών είτε νοσηλευτούν για την λοίμωξη αυτή είτε όχι. Στις γυναίκες υψηλού κινδύνου για επιπλοκές συνιστάται η κρυοσυντήρηση ωαρίων ή εμβρύων.

Η αλήθεια είναι πάντως ότι υπάρχει μεγάλη προσφορά και όγκος πληροφοριών που είναι αδύνατο κάποιος που δεν είναι ειδικός να μπορεί να ελέγξει, πόσο μάλλον τα υπογόνιμα ζευγάρια, που όπως και να το κάνουμε έχουν κι ένα άγχος παραπάνω. Γι΄ αυτό, σε κάθε περίπτωση, είναι σημαντικό να κρατήσει το ζευγάρι ή η έγκυος την επικοινωνία με τον γιατρό τους. Έτσι, θα υπάρχει πάντοτε έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωση, η οποία απομακρύνει τον φόβο και τον πανικό, που δημιουργούν η άγνοια και παραπληροφόρηση.

Aυτό πάντως που χρειάζεται να ξέρουν όλοι είναι ότι μια γυναίκα που βρίσκεται σε εγκυμοσύνη δεν κινδυνεύει περισσότερο από το γενικό πληθυσμό αυτής της ηλικίας. Από τον μικρό αριθμό των γυναικών με κορωνοϊό που έχουν ήδη γεννήσει προκύπτει ότι ο ιός δεν μεταδόθηκε στο νεογνό μέσω του πλακούντα ούτε ανιχνεύτηκε στο αμνιακό υγρό. ‘Όσα ελάχιστα νεογνά διαπιστώθηκε ότι πάσχουν, μολύνθηκαν από το περιβάλλον μετά τη γέννηση.

-Και τι ισχύει για τις γυναίκες μεγαλύτερης ηλικία ή με επιβαρυμένο ιατρικό ιστορικό;

Σύμφωνα με τις οδηγίες του υπουργείου Υγείας και της Εθνικής Αρχής Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, οι Μονάδες Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (Μ.Ι.Υ.Α) θα πρέπει να εξετάζουν ενδελεχώς ανά περίπτωση ασθενούς τη δυνατότητα έναρξης νέων κύκλων, δίνοντας προτεραιότητα σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις. Αυτές είναι οι ογκολογικοί ασθενείς, αναφορικά με την κρυοσυντήρηση ωαρίων και σπέρματος.

Το ίδιο ισχύει και για τις γυναίκες που βρίσκονται κοντά στο ανώτατο θεσπισμένο ηλικιακό όριο εφαρμογής υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην Ελλάδα, καθώς και αυτές με πρόωρη εμμηνόπαυση.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η χρονική καθυστέρηση δεν ενδείκνυται. Θα πρέπει να συζητήσουν με τον γιατρό τους αν χρειάζεται να προχωρήσουν άμεσα – λόγω των ορίων ηλικίας – στην ολοκλήρωση της διαδικασίας. Το “πάγωμα” των ωαρίων (κατάψυξη) μέσω των μεθόδων κρυοσυντήρησης είναι μια λύση. Σε αυτές τις περιπτώσεις που βρίσκεται η θεραπεία σε εξέλιξη, συστήνεται να ολοκληρώνεται με κρυοσυντήρηση των εμβρύων ή των ωαρίων, αφού δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι επηρεάζεται αρνητικά η ποιότητα του ωαρίου που καταψύχεται ή ότι υπάρχει ιικό φορτίο στο γενετικό υλικό που θα καταψυχθεί. Όσο αναφορά την εμβρυομεταφορά, αυτή μπορεί να πραγματοποιηθεί αργότερα, με την προϋπόθεση ότι οι γυναίκες είναι υγιείς και το επιτρέπουν οι συνθήκες λειτουργίας της Μ.Ι.Υ.Α. Και βέβαια, σε όλες αυτές τις περιπτώσεις παίζει πολύ σημαντικό ρόλο η σωστή ενημέρωσή τους.

Στην Ελλάδα πάντως παίρνουμε όλα τα απαραίτητα μέτρα, εναρμονιζόμενοι πλήρως με τις οδηγίες και τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Εταιρίας Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας, της Αμερικάνικης Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής (ASRM), του Ευρωπαϊκού Κολλεγίου Μαιευτήρων- Γυναικολόγων EBCOG και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (Π.Ο.Υ). Έτσι, οι ειδικοί της εξωσωματικής γονιμοποίησης καλούμαστε να εφαρμόσουμε αποφάσεις, πάντοτε με πρωταρχικό μας μέλημα την υγεία και την ασφάλεια τόσο του ζευγαριού όσο και των μωρών που θα γεννηθούν μετά από αυτήν τη διαδικασία.

-Τα τελευταία χρόνια ολοένα και αυξάνονται τα ποσοστά επιτυχίας των εξωσωματικών γονιμοποιήσεων. Τι έχει αλλάξει και έχουμε περισσότερα θετικά αποτελέσματα;

Πράγματι, υπάρχει αύξηση στις επιτυχίες τα τελευταία χρόνια στον τομέα της Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Σύμφωνα με έρευνα που παρουσιάστηκε στο European Society of Human Reproduction and Embryology στη Βιέννη, μία στις τέσσερις προσπάθειες εξωσωματικής γονιμοποίησης στέφεται με επιτυχία.

Θάνος Παράσχος εξωσωματικήΤο ποσοστό αυτό μάλιστα αφορά και τη χώρα μας, στην οποία σημειώνεται υψηλό ποσοστό επιτυχίας στην εξωσωματική γονιμοποίηση. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που πολλά υπογόνιμα ζευγάρια από το εξωτερικό επισκέπτονται την Ελλάδα, προκειμένου να καταφέρουν να αποκτήσουν παιδί, απευθυνόμενοι σε ένα κέντρο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής της χώρας μας.

Ένας σημαντικός λόγος που έχει σημειωθεί αύξηση στην επιτυχία της εξωσωματικής γονιμοποίησης αποτελούν αναμφισβήτητα όλες οι εξελιγμένες μέθοδοι που χρησιμοποιούνται, όπως για παράδειγμα ο προεμφυτευτικός έλεγχος και η μικρογονιμοποίηση. Επίσης, ένας ακόμα παράγοντας είναι ότι χρησιμοποιούνται πλέον συχνότερα ωάρια δότριας από τις γυναίκες που δεν καταφέρνουν να συλλάβουν με δικά τους ωάρια. Έτσι, δε χάνεται πολύτιμος χρόνος με σειρά αποτυχημένων εξωσωματικών, στις οποίες η βασική αιτία αποτυχίας ήταν τα κακής ποιότητας ωάρια της γυναίκας που θέλει να γίνει μητέρα. Επιπλέον, η κατάψυξη ωαρίων και η απόψυξή τους στον επιθυμητό χρόνο, χωρίς να καταστραφούν χάρη στη μέθοδο της υαλοποίησης, είναι ένας σημαντικός παράγοντας που ενισχύει τις πιθανότητες για επιτυχημένη εξωσωματική.

-Πότε πρέπει ένα ζευγάρι να σκεφτεί τη λύση της εξωσωματικής;

Η εξωσωματική γονιμοποίηση δεν είναι η πρώτη λύση στην αντιμετώπιση της υπογονιμότητας. Το ζευγάρι θα πρέπει προηγουμένως να έχει προσπαθήσει να επιτύχει σύλληψη στο εύλογο διάστημα του ενός έτους χωρίς προφυλάξεις. Μετά τα 35, μια γυναίκα θα πρέπει να συμβουλευθεί ειδικό γονιμότητας, αν έχει επαφές χωρίς προφυλάξεις με τον σύντροφό της για έξι μήνες χωρίς να μείνει έγκυος. Κι αυτό γιατί η γυναικεία γονιμότητα μειώνεται με ραγδαίους ρυθμούς μετά τα 35 έτη. Αν λοιπόν σε αυτό το διάστημα δεν έχει υπάρξει εγκυμοσύνη, τότε πρέπει να εξετασθούν τα αίτια της υπογονιμότητας, η οποία μπορεί να αφορά τη γυναίκα ή τον άνδρα ή – σπανιότερα – και τους δύο.

Αν έχουμε να κάνουμε με ανδρική υπογονιμότητα (προβλήματα σπέρματος όπως ολιγοσπερμία, ασθενοσπερμία ή κινητικότητα σπέρματος), τα πράγματα είναι πιο εύκολα και σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να επιτευχθεί σύλληψη με την απλούστερη και οικονομικότερη μέθοδο της σπερματέγχυσης. Λύση όμως δίνει πλέον η Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή ακόμα και σε δύσκολες περιπτώσεις όπως η αζωοσπερμία.

Αν όμως εντοπισθούν προβλήματα με την ποιότητα των ωαρίων λόγω ηλικίας της γυναίκας ή άλλα προβλήματα (ορμονολογικά, πρόωρη εμμηνόπαυση) και εφ’ όσον δούμε ότι δεν υφίστανται άλλοι αρνητικοί παράγοντες (ενδομητρίωση, κλειστές σάλπιγγες, κύστες, ινομυώματα, διάφραγμα μήτρας, αντισπερμικά αντισώματα κ.λπ.) και παρ’ όλα αυτά η γυναίκα δεν μένει έγκυος, στις περισσότερες περιπτώσεις η πιο άμεσα αποτελεσματική λύση είναι η εξωσωματική γονιμοποίηση.

-Ποιοι είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν την έκβαση του αποτελέσματος;

Γνωρίζουμε ότι για την επιτυχία της εξωσωματικής σημαντικό ρόλο παίζει η ηλικία της γυναίκας. Όσο μικρότερη είναι σε ηλικία η γυναίκα τόσο πιο αυξημένα είναι τα ποσοστά επιτυχίας εξωσωματικής (διαβάστε περισσότερα). Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι μεγαλύτερες ηλικιακά γυναίκες δεν συλλαμβάνουν. Η επιτυχία της εξωσωματικής εξαρτάται κυρίως από την ποιότητα του ωαρίου και του εμβρύου. Έτσι, κάποιες γυναίκες συλλαμβάνουν με την πρώτη προσπάθεια εξωσωματικής, ενώ άλλες χρειάζονται περισσότερες προσπάθειες, με ιδιαίτερα εξατομικευμένο πρωτόκολλο προσέγγισης. Αν κάποια γυναίκα κάνει 3-4 προσπάθειες σε ένα σωστά οργανωμένο κέντρο εξωσωματικής γονιμοποίησης και δεν συλλάβει, τότε θα πρέπει να της δοθούν σαφείς απαντήσεις για το ποιο είναι το πρόβλημα υπογονιμότητας και τι πρέπει να γίνει γι’ αυτό. Αυτό είναι ένα ιδιαίτερα κρίσιμο ζήτημα. Να δοθεί δηλαδή απάντηση στο ποιο ακριβώς είναι το αίτιο της υπογονιμότητας ή αν μιλάμε για περίπτωση ανεξήγητης υπογονιμότητας, να υπάρχει σαφές πλάνο για την αντιμετώπισή της. Σήμερα πάντως, ακόμα κι αν φτάνουμε σε αδιέξοδο σε θέματα υπογονιμότητας, συνήθως με τη δωρεά ωαρίων και σπέρματος μπορούμε να βοηθήσουμε κάθε ζευγάρι να αποκτήσει τελικά παιδί.

-Ο σύγχρονος τρόπος ζωής αναγκάζει τις γυναίκες να αποφασίζουν να γίνουν μητέρες σε αρκετά μεγάλη ηλικία, με αποτέλεσμα η λύση της κατάψυξης ωαρίων να περνάει από το μυαλό όσων θέλουν να έχουν περισσότερες πιθανότητες για να τεκνοποιήσουν στο μέλλον. Δώστε μας λίγες πληροφορίες για τη μέθοδο αυτή.

Την κατάψυξη ωαρίων (διαβάστε περισσότερα) πραγματικά  την ακούς όλο και πιο συχνά πλέον ως μέθοδο παράτασης της γυναικείας γονιμότητας. Αν έχεις διανύσει τα μισά της τρίτης δεκαετίας της ζωής σου και το σενάριο «παντρεύομαι και κάνω οικογένεια» φαντάζει πολύ μακρινό, είτε γιατί δεν έχεις βρει τον κατάλληλο σύντροφο είτε γιατί χρειάζεται να εστιάσεις σε καριέρα και σπουδές, τότε είναι σημαντικό να ξέρεις μια βασική παράμετρο όσον αφορά τη γονιμότητά σου: ότι μετά τα 35 πιθανόν να δυσκολευτείς να συλλάβεις περισσότερο απ’ ό,τι σε νεότερη ηλικία.

Λαμβάνοντας υπόψη αυτό τον βασικό νόμο της φύσης, δύο είναι οι εναλλακτικές σου: είτε να επισπεύσεις μια πιθανή εγκυμοσύνη είτε να εξετάσεις εναλλακτικές που μπορούν να σου εξασφαλίσουν παράταση της γονιμότητάς σου. Ευτυχώς η επιστήμη είναι με το μέρος σου. Η κατάψυξη ωαρίων είναι μια εναλλακτική με την οποία ουσιαστικά παρατείνεται την γονιμότητα της γυναίκας. Μια γονιμότητα, η οποία με μία αδικία της φύσης, φθίνει από τα 30 και μετά.

Εκτός από τις γυναίκες που πρόκειται να υποβληθούν σε χημειοθεραπεία – η οποία ως γνωστό μπορεί να πλήξει αρνητικά τη γονιμότητά τους- κάθε γυναίκα που διανύει τη δεκαετία των 30 και δεν αναμένεται σύντομα να κάνει παιδί, είτε γιατί δεν έχει βρει τον κατάλληλο είτε γιατί χρειάζεται ν’ αναβάλλει τη μητρότητα λόγω σπουδών και καριέρας, καλό θα ήταν να συζητήσει με τον γιατρό της αυτή την εναλλακτική, που εξασφαλίζει μια παράταση της γονιμότητας, δεδομένου ότι αυτή αρχίζει να φθίνει ήδη από τα 35.

Σε ό,τι αφορά τώρα τη διαδικασία, αυτό που χρειάζεται να ξέρουν οι γυναίκες είναι ότι, αφού γίνει μια σύντομη θεραπεία, διέγερσης ωοθηκών, ώστε να παραχθεί αριθμός ωαρίων, στη συνέχεια ακολουθεί η διαδικασία της ωοληψίας για τη συλλογή τους. Κατόπιν τα ωάριά σας θα καταψυχθούν με τη μέθοδο της υαλοποίησης, που είναι μια νέα μέθοδος που εξασφαλίζει μεγαλύτερα ποσοστά επιτυχίας, όταν τα ωάρια χρειαστεί ν’ αποψυχθούν και να ξεκινήσει η διαδικασία της γονιμοποίησης στον χρόνο που θα επιλέξετε. Στη συνέχεια – στο μέλλον – μπορεί να γίνει εμβρυομεταφορά που καλώς εχόντων οδηγεί στην εγκυμοσύνη.

Είναι σημαντικό πάντως να μην περιμένει μια γυναίκα μέχρι την τελευταία στιγμή για να καταψύξει τα ωάριά της. Όταν δηλαδή η γονιμότητά της ήδη θα έχει αρχίσει να φθίνει, πράγμα που ισχύει ιδιαίτερα μετά τα 35.  Όσο πιο μεγάλη είναι σε ηλικία μια γυναίκα, τόσο μειώνεται και ο αριθμός αλλά και η ποιότητα των ωαρίων. Η πιο κατάλληλη ηλικία για μια γυναίκα για να κάνει κρυοσυντήρηση των ωαρίων της είναι η ηλικία κάτω από 38 ετών. Σ΄ αυτές τις ηλικίες είναι πιο αυξημένες οι πιθανότητες, όταν αποψυχθούν τα ωάρια, να γονιμοποιηθούν με επιτυχία με τη διαδικασία της εξωσωματικής.

-Και πόσο μπορούν να μείνουν στην κατάψυξη τα ωάρια πριν γίνουν …μωρά;

Περίπου δέκα χρόνια. Το σημαντικό είναι όμως μια γυναίκα να μην αναβάλλει την απόφαση να γίνει μητέρα, επειδή έχει κρυοσυντηρημένα ωάρια. Θα πρέπει να θυμάται ότι όσο πιο μικρή είναι σε ηλικία τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να αποκτήσει παιδί. Αντίθετα, όσο αυξάνουν τα χρόνια της, αυξάνονται οι δυσκολίες και τα προβλήματα που μπορεί να αποτρέψουν μια εγκυμοσύνη, ακόμα και με εξωσωματική και αποψυγμένα ωάρια.