Ιός Δυτικού Νείλου: Εξάπλωση στην Ευρώπη και ομάδες υψηλού κινδύνου

Σε σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας εξελίσσεται ο ιός του Δυτικού Νείλου, καθώς η κυκλοφορία του επεκτείνεται στην Ευρώπη, ενώ οι σοβαρές μορφές της νόσου μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές επιπλοκές.

Η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, παθολόγος και καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ποιοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης, ποια συμπτώματα εμφανίζονται όταν προσβάλλεται το νευρικό σύστημα και γιατί η πρόληψη εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό μέσο προστασίας.

Όπως επισημαίνει, η πλειονότητα των λοιμώξεων είναι ασυμπτωματική, ενώ ένα μικρότερο ποσοστό ασθενών εμφανίζει πυρετό, πονοκέφαλο και μυϊκούς πόνους. Σε λιγότερο από το 1% των περιπτώσεων, ωστόσο, ο ιός μπορεί να προσβάλει το κεντρικό νευρικό σύστημα.

Η σοβαρή αυτή μορφή της νόσου είναι δυνατό να οδηγήσει σε μηνιγγίτιδα ή εγκεφαλίτιδα, νοσηλεία σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, μακροχρόνιες νευρολογικές επιπλοκές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, θάνατο.

Ο ιός εξαπλώνεται στην Ευρώπη

Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων, το 2026 ο ιός του Δυτικού Νείλου κυκλοφορεί σε ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Γερμανία και χώρες των Βαλκανίων.

«Ο ιός αντιμετωπίζεται πλέον ως αυξανόμενη και γεωγραφικά επεκτεινόμενη απειλή στην Ευρώπη», αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου.

Όπως εξηγεί, στην εξάπλωσή του συμβάλλει ένας συνδυασμός παραγόντων, όπως οι κλιματικές συνθήκες, οι πληθυσμοί των κουνουπιών, η ανθρώπινη δραστηριότητα, αλλά και το αστικό και φυσικό περιβάλλον.

Ηλικιωμένοι και ανοσοκατεσταλμένοι στις ομάδες υψηλού κινδύνου

Η ηλικία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που συνδέονται με τη σοβαρή νόσηση.

Σύμφωνα με τα φετινά στοιχεία του ΕΟΔΥ που επικαλείται η καθηγήτρια, οι θάνατοι αφορούσαν ασθενείς άνω των 65 ετών. Η διάμεση ηλικία των ασθενών που κατέληξαν ήταν τα 82 έτη, με ηλικιακό εύρος από 66 έως 91 ετών.

Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA το 2025 και εξέτασε δεδομένα από τις ΗΠΑ για την περίοδο 2013-2024 διαπίστωσε αυξημένη πιθανότητα σοβαρής νόσου σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας, διαταραχές που σχετίζονται με την κατανάλωση αλκοόλ ή σε άτομα που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία.

Επιβαρυντικοί παράγοντες φαίνεται να είναι επίσης το ανδρικό φύλο, οι αιματολογικές κακοήθειες, το ιστορικό αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου, η χρόνια νεφρική νόσος και η υπέρταση.

«Η αύξηση της ηλικίας ήταν πολύ επιβαρυντική», υπογραμμίζει η κ. Ψαλτοπούλου.

Τα συμπτώματα όταν ο ιός προσβάλλει το νευρικό σύστημα

Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 47 μελετών, η οποία δημοσιεύθηκε στο Annals of Neurology το 2025, κατέγραψε τα συχνότερα συμπτώματα στις σοβαρές μορφές της νόσου.

Πυρετός εμφανίστηκε στο 88% των περιστατικών, ναυτία ή έμετος στο 58% και κόπωση στο 50%.

Όσον αφορά τις νευρολογικές εκδηλώσεις, πονοκέφαλος καταγράφηκε περίπου στους μισούς ασθενείς, διαταραχές της νοητικής κατάστασης στο 39% και εστιακή μυϊκή αδυναμία στο 32%.

Η ίδια ανάλυση έδειξε ότι το 42% των ασθενών χρειάστηκε νοσηλεία σε ΜΕΘ, ενώ η συνολική θνητότητα στο συγκεκριμένο σύνολο μελετών υπολογίστηκε στο 9,2%.

Πώς επηρεάζουν την πρόγνωση τα υποκείμενα νοσήματα

Η ύπαρξη άλλων προβλημάτων υγείας φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη μιας σοβαρής λοίμωξης.

Στην ίδια μετα-ανάλυση, η χρόνια νεφρική νόσος συνδέθηκε με σημαντικά αυξημένη πιθανότητα θανάτου, με λόγο πιθανοτήτων 5,99. Αντίστοιχα, ο δείκτης διαμορφώθηκε στο 4,01 για την υπέρταση και στο 2,43 για τον σακχαρώδη διαβήτη.

«Τα αποτελέσματα ενισχύουν την άποψη ότι οι συννοσηρότητες έχουν ιδιαίτερη σημασία για την εκτίμηση του τελικού κινδύνου του ατόμου που νοσεί από τον ιό αυτό», σημειώνει η καθηγήτρια.

Σε διαφορετική μετα-ανάλυση, η οποία περιέλαβε περίπου 4.000 ασθενείς από 39 μελέτες και δημοσιεύθηκε το 2026 στο International Journal of Infectious Diseases, η συνολική θνητότητα των κλινικά αναγνωρισμένων περιστατικών υπολογίστηκε στο 6%.

Στους ασθενείς που χρειάστηκαν νοσηλεία σε ΜΕΘ, ωστόσο, η θνητότητα στη συγκεκριμένη ανάλυση έφτασε περίπου το 62%, καταδεικνύοντας τις σημαντικές διαφορές στην πρόγνωση ανάλογα με τη βαρύτητα της νόσου.

Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στο JAMA το 2025, η θνητότητα στη σοβαρή μορφή της λοίμωξης υπολογίζεται περίπου στο 10%, αλλά μπορεί να φτάσει το 20% σε ασθενείς ηλικίας 70 ετών και άνω και το 30%-40% σε βαριά ανοσοκατεσταλμένους.

Κόπωση και προβλήματα μνήμης και μετά την ανάρρωση

Οι επιπτώσεις του ιού του Δυτικού Νείλου δεν περιορίζονται απαραίτητα στην οξεία φάση της νόσου.

Όπως αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου, σημαντικό ποσοστό ασθενών που επιβίωσαν μετά τη νοσηλεία παρουσίασε συμπτώματα τα οποία συνέχισαν να υφίστανται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Η επίμονη κόπωση καταγράφηκε σε ποσοστά από 37% έως 75%, ενώ προβλήματα μνήμης εμφανίστηκαν στο 11%-57% των ασθενών.

Παράλληλα, δυσκολίες στη συγκέντρωση αναφέρθηκαν σε ποσοστό 17%-48% και συμπτώματα κατάθλιψης σε ποσοστό 17%-38%.

«Η πραγματική επιβάρυνση δεν αποτυπώνεται πλήρως μόνο από τη νοσηρότητα και τη θνητότητα της οξείας φάσης», επισημαίνει.

Δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο ή ειδικό αντιικό φάρμακο

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένο ειδικό αντιικό φάρμακο για τον ιό του Δυτικού Νείλου, ούτε εγκεκριμένο εμβόλιο για τον άνθρωπο.

Η θεραπεία παραμένει κυρίως υποστηρικτική και επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση επιπλοκών, όπως η αναπνευστική ανεπάρκεια, οι επιληπτικές κρίσεις και οι διαταραχές των υγρών και των ηλεκτρολυτών.

Όπως εξηγεί η κ. Ψαλτοπούλου, τα διαθέσιμα δεδομένα δεν αποδεικνύουν σαφές όφελος επιβίωσης από τη χρήση κορτικοστεροειδών, ενώ η ριμπαβιρίνη δεν συνιστάται εξαιτίας της ανεπαρκούς αποτελεσματικότητάς της.

Παράλληλα, συνεχίζεται η έρευνα για πιθανές θεραπευτικές προσεγγίσεις, μεταξύ των οποίων και τα μονοκλωνικά αντισώματα.

«Το σημαντικότερο στοιχείο για τη νόσηση από τον ιό του Δυτικού Νείλου είναι η πρόληψη σε επίπεδο πολιτείας, αλλά και ατομικά, έτσι ώστε να αποφευχθεί η μεταφορά του ιού μέσω των μολυσμένων κουνουπιών», καταλήγει η καθηγήτρια.