Κίνδυνος οπισθοδρόμησης στους παιδικούς εμβολιασμούς: Προειδοποιεί μελέτη

Σε ανησυχητική επιβράδυνση βρίσκεται ο παιδικός εμβολιασμός σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως αποκαλύπτει νέα έκθεση, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για εκατομμύρια παιδικές ζωές.

Ο συνδυασμός επίμονων οικονομικών ανισοτήτων, των συνεπειών της πανδημίας Covid-19 και της διάδοσης παραπληροφόρησης γύρω από τα εμβόλια έχει οδηγήσει σε στασιμότητα, ακόμη και σε υποχώρηση, της προόδου που είχε επιτευχθεί τις τελευταίες δεκαετίες.

Η έκθεση, που δημοσιεύεται στο έγκριτο περιοδικό The Lancet, βασίζεται σε δεδομένα από το 1980 έως και το 2023, καλύπτοντας 204 χώρες και εδάφη. Η δημοσιοποίησή της συμπίπτει με τη σημερινή διάσκεψη δωρητών για τη Συμμαχία Εμβολίων (Gavi), στις Βρυξέλλες.

Παρά τη μεγάλη πρόοδο του τελευταίου μισού αιώνα —κατά την οποία το βασικό πρόγραμμα εμβολιασμών του ΠΟΥ έχει εκτιμηθεί ότι έσωσε περίπου 154 εκατομμύρια παιδικές ζωές— οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι επιτυχίες αυτές δεν πρέπει να θεωρούνται δεδομένες. Ενδεικτικά, μεταξύ 1980 και 2023, η κάλυψη με εμβόλια για ασθένειες όπως η διφθερίτιδα, ο τέτανος, ο κοκκύτης, η ιλαρά, η πολιομυελίτιδα και η φυματίωση υπερδιπλασιάστηκε.

Ωστόσο, όπως σημειώνει το The Lancet, «αυτή η πρόοδος κρύβει πρόσφατες προκλήσεις και αξιοσημείωτες ανισότητες». Μεταξύ 2010 και 2019, η εμβολιαστική κάλυψη για την ιλαρά μειώθηκε σε σχεδόν τις μισές χώρες, κυρίως στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική. Παράλληλα, η χορήγηση βασικών εμβολίων μειώθηκε αισθητά και σε ανεπτυγμένα κράτη.

Η πανδημία ήρθε να επιβαρύνει περαιτέρω την κατάσταση. Από το 2020 έως το 2023, περίπου 13 εκατομμύρια παιδιά έμειναν χωρίς καμία δόση εμβολίου, ενώ σχεδόν 15,6 εκατομμύρια δεν ολοκλήρωσαν τη βασική σειρά εμβολιασμών για ασθένειες όπως η διφθερίτιδα και η ιλαρά.

Η ανισότητα παραμένει κραυγαλέα: πάνω από τα μισά από τα 15,7 εκατομμύρια ανεμβολίαστα παιδιά του κόσμου το 2023 ζούσαν σε μόλις οκτώ χώρες, κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική και τη Νότια Ασία.

«Ο τακτικός εμβολιασμός στην παιδική ηλικία είναι μια από τις πιο ισχυρές και οικονομικά αποδοτικές παρεμβάσεις δημόσιας υγείας», δήλωσε ο Τζόναθαν Μόσερ, επικεφαλής της μελέτης και μέλος του IHME (Ινστιτούτο Μετρήσεων και Αξιολόγησης Υγείας των ΗΠΑ).

Όπως ανέφερε, «οι επίμονες παγκόσμιες ανισότητες, οι προκλήσεις που έθεσε η πανδημία Covid και η αυξανόμενη παραπληροφόρηση και η διστακτικότητα απέναντι στα εμβόλια έχουν συμβάλει στην αποδυνάμωση της προόδου στον εμβολιασμό».

Η Έμιλι Χέουζερ, επίσης συντάκτρια της μελέτης, υπογράμμισε ότι η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από «έναν ολοένα και μεγαλύτερο αριθμό εκτοπισμένων και τις αυξανόμενες ανισότητες λόγω ένοπλων συγκρούσεων, πολιτικής αστάθειας, οικονομικής αβεβαιότητας και κλιματικών κρίσεων».

Οι συνέπειες αυτών των εξελίξεων είναι ήδη ορατές: τα κρούσματα ασθενειών που προλαμβάνονται μέσω εμβολίων παρουσιάζουν παγκόσμια αύξηση. Μόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα περιστατικά ιλαράς το 2024 ήταν σχεδόν δεκαπλάσια σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, ενώ στις ΗΠΑ καταγράφηκαν πάνω από 1.000 κρούσματα μόνο τον περασμένο μήνα — αριθμός που υπερβαίνει ήδη το σύνολο του προηγούμενου έτους. Η πολιομυελίτιδα, αν και σχεδόν εξαλειφθείσα, επανεμφανίζεται σε χώρες όπως το Πακιστάν, το Αφγανιστάν και η Παπούα Νέα Γουινέα.

Η εικόνα αυτή υπονομεύει τους στόχους του ΠΟΥ για το 2030, μεταξύ των οποίων είναι η εμβολιαστική κάλυψη του 90% των παιδιών και εφήβων. Άλλος ένας φιλόδοξος στόχος είναι η μείωση κατά 50% του αριθμού των παιδιών κάτω του ενός έτους που δεν έχουν λάβει ούτε μία δόση εμβολίου — επίδοση που μέχρι στιγμής έχουν επιτύχει μόνο 18 χώρες.

Προσκόμματα προκαλεί και η αναστολή χρηματοδοτήσεων από τις ΗΠΑ, μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία, πλήττοντας διεθνή προγράμματα υγείας.

«Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες ο αριθμός των παιδιών που πεθαίνουν παγκοσμίως είναι πιθανό να αυξηθεί φέτος, αντί να μειωθεί», τόνισε ο Μπιλ Γκέιτς σε δήλωσή του. «Πρόκειται για μια τραγωδία», πρόσθεσε, ανακοινώνοντας χρηματοδότηση ύψους 1,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων στη Gavi. Το ίδρυμα Μπιλ και Μελίντα Γκέιτς συμβάλλει επίσης στην υποστήριξη του ΠΟΥ και των προσπαθειών εξάλειψης της πολιομυελίτιδας.