Μητρικός θηλασμός: Η πρώτη επένδυση στην υγεία του παιδιού
Με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Μητρικού Θηλασμού (1–7 Αυγούστου), η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής υπενθυμίζει ότι ο μητρικός θηλασμός αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις δημόσιας υγείας και προσφέρει στο βρέφος το καλύτερο δυνατό ξεκίνημα στη ζωή.
Δεν είναι μόνο η ιδανική μορφή διατροφής, αλλά και ένας φυσικός μηχανισμός που ενισχύει την προστασία, την ανάπτυξη και τη μακροχρόνια υγεία του παιδιού.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και τη UNICEF, περίπου το 47% των βρεφών παγκοσμίως θηλάζουν αποκλειστικά έως την ηλικία των έξι μηνών, ενώ ο στόχος είναι το ποσοστό αυτό να ξεπεράσει το 60% μέχρι το 2030. Εκτιμάται, μάλιστα, ότι η ευρύτερη εφαρμογή των συστάσεων για τον μητρικό θηλασμό θα μπορούσε να αποτρέψει περισσότερους από 400.000 θανάτους παιδιών κάτω των πέντε ετών κάθε χρόνο, γεγονός που αναδεικνύει τον θηλασμό ως μία από τις αποτελεσματικότερες παρεμβάσεις πρόληψης στη δημόσια υγεία.
Η εικόνα στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, η πλειονότητα των νεογνών ξεκινά να θηλάζει αμέσως μετά τη γέννηση. Ωστόσο, τα ποσοστά αποκλειστικού θηλασμού έως τον έκτο μήνα παραμένουν ιδιαίτερα χαμηλά. Σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού, περίπου το 94% των μητέρων αρχίζουν τον θηλασμό, όμως το ποσοστό μειώνεται σημαντικά ήδη από τους πρώτους μήνες ζωής.
Στο τέλος του έκτου μήνα, ο αποκλειστικός θηλασμός περιοριζόταν μόλις στο 0,8%. Τα τελευταία χρόνια, πάντως, παρατηρείται βελτίωση, ιδιαίτερα στα νοσοκομεία που εφαρμόζουν την πρωτοβουλία «Νοσοκομεία Φιλικά προς τα Βρέφη», επιβεβαιώνοντας ότι η σωστή ενημέρωση και η ουσιαστική υποστήριξη μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά τα ποσοστά θηλασμού.
Πολύ περισσότερα από τροφή
Η σύγχρονη επιστήμη έχει αποδείξει ότι το μητρικό γάλα δεν αποτελεί απλώς πηγή θρεπτικών συστατικών. Πρόκειται για έναν ζωντανό βιολογικό ιστό που περιέχει αντισώματα, ανοσοκύτταρα, αυξητικούς παράγοντες, ορμόνες, ένζυμα, μικροRNA, ανθρώπινους ολιγοσακχαρίτες (HMOs) και ωφέλιμους μικροοργανισμούς. Ο συνδυασμός αυτός δεν μπορεί να αναπαραχθεί από κανένα υποκατάστατο γάλακτος.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ανθρώπινοι ολιγοσακχαρίτες, οι οποίοι δεν τρέφουν άμεσα το βρέφος, αλλά τα ωφέλιμα βακτήρια του εντέρου του, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός υγιούς μικροβιώματος. Σήμερα είναι γνωστό ότι το μικροβίωμα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ωρίμανση του ανοσοποιητικού συστήματος, στην προστασία από λοιμώξεις και στη φυσιολογική λειτουργία του εντέρου.
Το μικροβίωμα και ο άξονας εντέρου – εγκεφάλου
Τα τελευταία χρόνια, δημοσιεύσεις του Nature Reviews έχουν αναδείξει τη συμβολή του μητρικού θηλασμού στη διαμόρφωση του μικροβιώματος κατά τους πρώτους μήνες ζωής, μια περίοδο ιδιαίτερα σημαντική για τον λεγόμενο άξονα εντέρου–εγκεφάλου (gut–brain axis).
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το εντερικό μικροβίωμα επικοινωνεί διαρκώς με τον εγκέφαλο μέσω ανοσολογικών, μεταβολικών, ορμονικών και νευρικών μηχανισμών. Το μητρικό γάλα, χάρη στους ανθρώπινους ολιγοσακχαρίτες, τους ωφέλιμους μικροοργανισμούς και τους υπόλοιπους βιοδραστικούς παράγοντες που περιέχει, συμβάλλει στη δημιουργία ενός μικροβιώματος που υποστηρίζει τη φυσιολογική ανάπτυξη αυτής της επικοινωνίας. Αν και οι μηχανισμοί εξακολουθούν να διερευνώνται, η επιστημονική κοινότητα θεωρεί ότι οι πρώτες 1.000 ημέρες ζωής αποτελούν κρίσιμο «παράθυρο ευκαιρίας» για τον ανοσολογικό, μεταβολικό και πιθανώς τον νευροαναπτυξιακό προγραμματισμό του παιδιού.
Οφέλη που διαρκούν
Τα παιδιά που θηλάζουν εμφανίζουν μικρότερο κίνδυνο σοβαρών λοιμώξεων, γαστρεντερίτιδας, μέσης ωτίτιδας και νοσηλειών κατά τη βρεφική ηλικία. Παράλληλα, μεγάλες επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι ο μητρικός θηλασμός σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο παιδικής παχυσαρκίας, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και ορισμένων αλλεργικών νοσημάτων αργότερα στη ζωή.
Τα οφέλη επεκτείνονται και στη μητέρα, καθώς ο θηλασμός έχει συσχετιστεί με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού και των ωοθηκών, αλλά και με καλύτερη μεταβολική και καρδιαγγειακή υγεία.
Παράλληλα, ενισχύει τη συναισθηματική ευεξία της μητέρας και τον δεσμό με το βρέφος. Η στενή σωματική επαφή, η βλεμματική επικοινωνία, η φωνή και η άμεση ανταπόκριση στις ανάγκες του παιδιού προσφέρουν πολύτιμα αισθητηριακά και κοινωνικά ερεθίσματα που υποστηρίζουν τη συναισθηματική ασφάλεια και την ψυχοκινητική του ανάπτυξη.
Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής καλεί την Πολιτεία, τους επαγγελματίες υγείας, τους εργοδότες και συνολικά την κοινωνία να στηρίξουν ουσιαστικά κάθε μητέρα που επιθυμεί να θηλάσει. Όπως επισημαίνει, ο επιτυχημένος θηλασμός δεν αποτελεί μόνο προσωπική υπόθεση της μητέρας, αλλά προϋποθέτει ενημέρωση, αποδοχή και ένα περιβάλλον έμπρακτης υποστήριξης.
Η υγεία ενός παιδιού αρχίζει από τις πρώτες στιγμές της ζωής του. Από την πρώτη αγκαλιά, τις πρώτες σταγόνες μητρικού γάλακτος και τη συλλογική προσπάθεια να εξασφαλιστεί σε κάθε παιδί το καλύτερο δυνατό ξεκίνημα.