Τα Βικτοριανά Χριστούγεννα

Ευτυχισμένα, χαρούμενα Χριστούγεννα, που μπορούν να μας επιστρέψουν στις ψευδαισθήσεις των παιδικών μας χρόνων, και έχουν τη δυνατότητα να θυμίσουν στους ηλικιωμένους, την ευτυχία των νιάτων τους και να μεταφέρουν τους ναυτικούς και τους ταξιδιώτες, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, δίπλα στο τζάκι τους και μέσα στη γαλήνη του σπιτιού τους.

Κάρολος Ντίκενς, Τα Μεταθανάτια Έγγραφα της Λέσχης Πίκγουικ, 1836

Τα Χριστούγεννα αποτελούν έναν παράξενο συνδυασμό χριστιανικών, παγανιστικών και λαϊκών παραδόσεων. Οι μεσαιωνικές παραδόσεις είχαν συνδυάσει τον εορτασμό της γέννησης του Χριστού με την αρχαία, παγανιστική εορτή των Σατουρναλίων την οποία είχαν φέρει μαζί τους οι Ρωμαίοι στρατιώτες όταν εισέβαλαν στη Βρετανία. Η εορτή αυτή συμπεριλάμβανε έθιμα όπως ο στολισμός των σπιτιών με πρασινάδες και άσεμνες ψυχαγωγικές συγκεντρώσεις. Εντούτοις, μέχρι να φθάσει η αυγή του δέκατου ένατου αιώνα, τα Χριστούγεννα είχαν σταματήσει να εορτάζονται στο μεγαλύτερο μέρος της Αγγλίας. Αυτό οφειλόταν εν μέρει στην επιρροή των Πουριτανών, οι οποίοι ήταν αντίθετοι με τους εορτασμούς που συνδέονταν με τους παγανιστές. Οι Πουριτανοί κατάφεραν, κατά τη σύντομη διακυβέρνηση του Όλιβερ Κρόμγουελ να θέσουν εκτός νόμου τα Χριστούγεννα. Η Βιομηχανική Επανάσταση ήταν η δεύτερη αιτία στην οποία οφείλεται ο ξεπεσμός των Χριστουγέννων. Κατά τη διάρκειά της , πλήθη ανθρώπων εγκατέλειψαν τους τόπους καταγωγής τους για να μετοικήσουν στις μεγάλες πόλεις, αφήνοντας πίσω τους τις πολιτιστικές και οικογενειακές παραδόσεις. Η ανέχεια επεκτάθηκε παντού : Οι μισθοί ήταν χαμηλοί, οι συνθήκες εργασίας στα εργοστάσια ήταν άθλιες, και οι εργαζόμενοι δεν μπορούσαν να εορτάσουν τα Χριστούγεννα, εφόσον ο χρόνος ανάπαυσής τους ήταν ελάχιστος.

Όλα αυτά άλλαξαν όμως κατά τη διάρκεια της Βασιλείας της Βασίλισσας Βικτορίας, όταν ο εορτασμός των Χριστουγέννων επανήλθε πανηγυρικά. Οι άνθρωποι της Βικτοριανής εποχής, ξαναζωντανεύοντας τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα και καθιερώνοντας την πρακτική των ευχετήριων καρτών (κάτι το οποίο αντέγραψαν από τον εορτασμό της Ημέρας του Αγίου Βαλεντίνου) μας κληροδότησαν τα Χριστούγεννα όπως τα γνωρίζουμε σήμερα.

Ο σύζυγος της Βικτορίας, ο Πρίγκιπας Αλβέρτος, ο οποίος καταγόταν από τη Γερμανία, αγαπούσε πολύ τον εορτασμό των Χριστουγέννων και μετέφερε στην Αγγλία το γερμανικό έθιμο της διακόσμησης των αειθαλών δέντρων.

Το χριστουγεννιάτικο δέντρο ( «αυτό το χαριτωμένο» γερμανικό παιχνίδι» όπως το αποκαλεί ο Ντίκενς στο διήγημά του με τίτλο : Το Χριστουγεννιάτικο Δέντρο), που είχε στολίσει η οικογένεια της Βικτορίας στο κάστρο του Γουίνδσορ, προβλήθηκε κολακευτικά από το περιοδικό The Illustrated London News το 1848 και σύντομα όλοι ήθελαν να στολίσουν δέντρο και στο δικό τους σπίτι…