Νέα μελέτη για τον ίταμο ανοίγει δρόμο σε αντικαρκινικές εφαρμογές

Νέα επιστημονική μελέτη του Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης αναδεικνύει τη γενετική ποικιλότητα και τη φαρμακευτική αξία του ίταμου, ενός σπάνιου δέντρου της ελληνικής ορεινής φύσης με σημαντικές προοπτικές για την ανάπτυξη αντικαρκινικών φαρμάκων.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Δασικής Γενετικής του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, υπό τον συντονισμό του καθηγητή Φίλιππος Αραβανόπουλος, και εστίασε σε φυσικούς πληθυσμούς του ευρωπαϊκού ίταμου (Taxus baccata) στην Ελλάδα, οι οποίοι αποτελούν σημαντική πηγή βιοδραστικών ουσιών που αξιοποιούνται σε αντικαρκινικά σκευάσματα.

Στο πλαίσιο της μελέτης εξετάστηκαν τρεις πληθυσμοί στη Βόρεια Ελλάδα, στον Χολομώντας, τον Όλυμπος και τον Βούρινος, με στόχο την αξιολόγηση της γενετικής, χημικής και επιγενετικής ποικιλότητας του είδους.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι ταξάνες, φυσικές ενώσεις που παράγονται από τον ίταμο, αποτελούν βασικό συστατικό φαρμάκων όπως η πακλιταξέλη (Taxol), η οποία χρησιμοποιείται ευρέως στη θεραπεία διαφόρων μορφών καρκίνου.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, που αποτελούν την πρώτη ολοκληρωμένη αξιολόγηση ελληνικών πληθυσμών ίταμου, καταγράφηκαν σημαντικές διαφοροποιήσεις τόσο στην παραγωγή ταξανών όσο και στις εποχικές τους διακυμάνσεις. Ειδικότερα, η 10-δεακετυλοβακατίνη III, πρόδρομη ένωση για τη σύνθεση της πακλιταξέλης, εντοπίστηκε σε υψηλές συγκεντρώσεις στις βελόνες των δέντρων, με τον πληθυσμό του Ολύμπου να παρουσιάζει τις υψηλότερες τιμές.

Παράλληλα, η ανάλυση ανέδειξε υψηλή γενετική ποικιλότητα και σαφή διαφοροποίηση μεταξύ των πληθυσμών, στοιχείο που, σύμφωνα με τους ερευνητές, καθιστά τους ελληνικούς ίταμους πολύτιμη δεξαμενή γενετικού υλικού. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα δεδομένα για τη μεθυλίωση του DNA, έναν μηχανισμό που σχετίζεται με την προσαρμογή των φυτών στο περιβάλλον και την κλιματική μεταβλητότητα.

Τα ευρήματα της έρευνας ενισχύουν την προοπτική ανάπτυξης προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης, με στόχο την επιλογή δέντρων με αυξημένη παραγωγή ταξανών, χωρίς να διακυβεύεται η γενετική ποικιλότητα των πληθυσμών.

Την ίδια στιγμή, υπογραμμίζεται η ανάγκη προστασίας των φυσικών πληθυσμών ίταμου στην Ελλάδα, οι οποίοι παραμένουν σπάνιοι και κατακερματισμένοι. Μεταξύ των προτεινόμενων παρεμβάσεων περιλαμβάνονται η ενίσχυση του καθεστώτος προστασίας, η συστηματική παρακολούθηση και η εφαρμογή δράσεων διατήρησης τόσο in situ όσο και ex situ.

Η μελέτη υλοποιήθηκε με χρηματοδότηση από εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους (ΕΣΠΑ), σε συνεργασία με τον ΕΛΓΟ-Δήμητρα και το ιταλικό ερευνητικό ίδρυμα Fondazione Edmund Mach, ενώ τα αποτελέσματά της δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One.