1. Home
  2. Αξίζει
  3. να
  4. δείτε
  5. 1821-2021: Μεγάλοι Έλληνες στην ιατρική και τις βιοϊατρικές επιστήμες
1821-2021: Μεγάλοι Έλληνες στην ιατρική και τις βιοϊατρικές επιστήμες

1821-2021: Μεγάλοι Έλληνες στην ιατρική και τις βιοϊατρικές επιστήμες

0

Μία μεγάλη ιστορική έρευνα για τους Έλληνες γιατρούς τα τελευταία διακόσια χρόνια που δραστηριοποιήθηκαν στο παγκόσμιο γίγνεσθαι μας παραδίδει σε βιβλίο, το οποίο θα εκδοθεί, ο κ. Απόστολος Γέροντας, ιστορικός της επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Κόμπουργκ.

Είναι ίσως ένα από τα κλισέ της ιστορίας, πως η Ελλάδα κατέχει ιδρυτική θέση στην ιστορία της Ευρώπης· το κλισέ όμως ισχύει κατά γράμμα όσον αφορά την ιστορία της ευρωπαϊκής ιατρικής. Kαλύπτοντας μια περίοδο που ξεπερνά τα χίλια χρόνια, στα ιστορικά εγχειρίδια, τα ονόματα Ελλήνων ιατρών διαδέχονται το ένα το άλλο: από τον Ιπποκράτη (π. 460 – 375 π.Χ.), τον Διοσκουρίδη (1ος αιώνας) και τον Γαληνό (129 – π. 216), μέχρι τον Αέτιο (6ος αιώνας) και τον Παύλο τον Αιγηνίτη (π. 620 – 690). Στα ίδια όμως εγχειρίδια, οι Έλληνες των κατοπινών εποχών έχουν υποτυπώδη παρουσία –όπου αναφέρονται. Μία μελέτη που οργανώθηκε από το ινστιτούτο ARISTEiA και το American College of Greece-Deree και εκτελέστηκε από τον γράφοντα, είχε ως στόχο να κάνει ένα πρώτο βήμα στην κάλυψη αυτού του κενού στην ιστοριογραφία, εστιάζοντας στα τελευταία 200 χρόνια. Συνολικά, η μελέτη περιέλαβε 63 κορυφαίες προσωπικότητες από την ίδρυση του ελληνικού κράτους μέχρι σήμερα.

Από τον πρώτο αιώνα, η μελέτη μας ξεχώρισε δεκαεννέα ξεχωριστές προσωπικότητες. Ανάμεσά τους ο Φωτεινός Πανάς (1832 – 1903), που από την Κεφαλονιά βρέθηκε ιδρυτής και πρώτος καθηγητής του πρώτου τμήματος Οφθαλμολογίας στο Παρίσι· ο Ανδρέας Αναγνωστάκης (1826 – 1897) που βελτίωσε την οφθαλμιατρική διεθνώς με το δικό του οφθαλμοσκόπιο και τις εγχειρήσεις που φέρουν το όνομά του· η πρώτη ελληνίδα ιατρός Μαρία Καλαποθάκη (1859 – 1941), με σπουδές στις ΗΠΑ και σημαντική συνεισφορά στις πολεμικές προσπάθειες του 1897 και του 1912-13· οι πρώτες γυναίκες απόφοιτοι της Ιατρικής Σχολής Αθηνών, οι αδελφές Αγγελική και Αλεξάνδρα Παναγιωτάτου, εκ των οποίων η Αγγελική (1875 – 1954) ακολούθησε λαμπρή καριέρα στην μικροβιολογία σε Ελλάδα και Αίγυπτο· ο, πατέρας της γωνιοσκοπίας, Αλέξιος Τράντας (1867 – 1960)· ο Σκευοφύλαξ-Σκεύος Ζερβός (1875 – 1966) που κατάφερε, σε μία μόνον ζωή, να γίνει πατέρας της τηλεϊατρικής, πρωτοπόρος στις μεταμοσχεύσεις και εθνικός αγωνιστής. Ιδιαίτερη κατηγορία για την έρευνα αυτής της περιόδου, οι ελληνικής καταγωγής επιστήμονες που κατέχουν θέση στις εθνικές ιστορίες άλλων κρατών. Τέτοιες ήταν οι περιπτώσεις του αυστριακού ψυχιάτρου και νευρολόγου βαρώνου Κωνσταντίνου φον Οικονόμου (1876 – 1931), του πατέρα της μικροβιολογίας στην Ρουμανία Ιωάννη Καντακουζινού (1863 – 1934), καθώς και του πρωτοπόρου Ρώσου παιδονευροψυχολόγου Grigory Ivanovich Rossolimo (1860 – 1928).

Ο πολλαπλασιασμός των Ελλήνων επιστημόνων, μετά το 1922, καθώς και η επέκταση του χώρου δράσεώς τους διεθνώς, αντανακλάται στην μελέτη μας. Δίπλα στον, ευρέως γνωστό, Γεώργιο Παπανικολάου (1883 – 1962), σε αυτήν την περίοδο συναντώνται δεκάδες μεγάλων ονομάτων που καλύπτουν σχεδόν κάθε τομέα ιατρικής και βιοϊατρικής έρευνας. Ενδεικτικά, ο Γεώργιος Κοτζιάς (1918 – 1977) ανέπτυξε την πιο διαδεδομένη θεραπεία για την νόσο του Πάρκινσον, την  L-Dopa· ο Στράτης Αβραμέας (γ. 1930) άλλαξε την ανοσολογία με την ELISA· η  Μαρία Δεληβοριά-Παπαδοπούλου (1930 – 2020) συνέβαλε στην σωτηρία της ζωής αμέτρητων βρεφών εισάγοντας την χρήση αναπνευστήρα και δείχνοντας την αποτελεσματικότητα του μηχανικού αερισμού για τη θεραπεία της πνευμονικής νόσου σε πρόωρα βρέφη· ο  Ιωάννης Γιαννάς (γ. 1935) προσέφερε το συνθετικό δέρμα· ο Δημήτριος Παπαχατζόπουλος (1934 – 1998) υπήρξε πρωτοπόρος στην ανάπτυξη και χρήση λιποσωμάτων για την χρήση τους ως στοχευμένους μεταφορείς φαρμάκων και εμβολίων· ο Ελευθέριος Φ. Διαμαντής (γ. 1952) προσέφερε τα μέγιστα στην κλινική χρήση καρκινικών δεικτών. Εντυπωσιακή είναι η παρουσία των Ελλήνων ιατρών και βιοεπιστημόνων στην μοριακή βιολογία και γενετική. Ο Φώτης Καφάτος (1940 – 2017), ο Tom Maniatis (γ. 1943), ο Αργύρης Ευστρατιάδης (γ. 1941), ο Γεώργιος Σταματογιαννόπουλος (1934 – 2018), η Ευαγγελία Κρανιά (γ. 1947), ο Στυλιανός Αντωναράκης (γ. 1951), η Edith Heard (γ. 1965), και δεκάδες άλλοι ενεργοί ερευνητές, σχηματίζουν ένα σύνολο, αξιοζήλευτο για κάθε χώρα.

Ειδική κατηγορία της μεταπολεμικής περιόδου είναι η κατηγορία των επιστημόνων που συνεισέφεραν και συνεισφέρουν στην ερευνητική ανάπτυξη από οργανωτικά πόστα. Και εκεί, τα ελληνικά ονόματα είναι πολλά και σημαντικά. Επίσης ενδεικτικώς, ο μηχανικός και εφευρέτης Γεώργιος Ν. Χατσόπουλος (1927 – 2018), γνωστός και για την δουλειά του στην θερμοδυναμική, ήταν ο ιδρυτής της εταιρείας Thermo Electron· έχοντας και επιστημονική συνεισφορά, ο Pindaros “Roy” Vagelos (γ. 1929) έμεινε θρυλικός ως πρόεδρος της φαρμακευτικής εταιρείας Merck· ο Αριστείδης Πατρινός (γ. 1947) ήταν ο οργανωτής που έφερε εις πέρας το Human Genome Project· o Άλμπερτ Μπουρλά (γ. 1961) έγινε πρόσφατα διεθνώς γνωστός ως ο πρόεδρος της Pfizer, ενώ στην διοίκηση και της AstraZeneca βρίσκεται ο Sir Μενέλαος Νικόλας Πάγκαλος (γ. 1967).

Η μελέτη αυτή επί των Ελλήνων γιατρών και βιοεπιστημόνων φανέρωσε μια ερευνητική κοινότητα με αξιοθαύμαστη συνοχή και συνέχεια, μέσα στις δεκαετίες και πέρα από εθνικά σύνορα. Πέραν από τις αναγνωρισμένες διεθνείς συνεισφορές και τιμητικές διακρίσεις –πολλοί από τους μελετηθέντες επιστήμονες θα γέμιζαν σελίδες μόνον με αυτές – οι βιογραφίες των Ελλήνων αυτών ερευνητών προσφέρουν και παραδείγματα σκληρής δουλειάς – αλλά και ανθρωπιάς – που αξίζουν να φτάσουν στο ευρύτερο κοινό. Η έρευνα αυτή αποτέλεσε επίσης ένα θαυμάσιο άνοιγμα για περαιτέρω ιστορική έρευνα, έδωσε πολύτιμο υλικό για ένα βιβλίο που θα την ακολουθήσει, καθώς και για σειρά επιστημονικών δημοσιεύσεων που ετοιμάζονται αυτήν τη στιγμή.

Απόστολος Κ. Γέροντας, PhD

Ιστορικός της επιστήμης, Πανεπιστήμιο Κόμπουργκ