Τι σημαίνει η αξιολόγηση της ασπαρτάμης ως πιθανό καρκινογόνο;

Ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), ο οποίος ανήκει στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) ανέφερε ότι η ασπαρτάμη είναι πιθανός καρκινογόνος κίνδυνος για τον άνθρωπο. 

Η ασπαρτάμη χρησιμοποιείται σε μια ποικιλία προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των ανθρακούχων ποτών, όπως η Coke Zero, η Diet Coke και η Pepsi Max. Μπορείτε να αναγνωρίσετε την ασπαρτάμη σε ποτά και τρόφιμα αναζητώντας τον αριθμό πρόσθετου 951 στις ετικέτες τους. Λάιτ προϊόντα διατροφής όπως το γιαούρτι και ορισμένα γλυκά μπορεί επίσης να περιέχουν ασπαρτάμη, αλλά το γλυκαντικό δεν είναι σταθερό σε ζεστές θερμοκρασίες και επομένως δεν χρησιμοποιούνται σε αρτοσκευάσματα. Οι εμπορικές ονομασίες της ασπαρτάμης περιλαμβάνουν: Equal, Nutrasweet, Canderel και Sugar Twin.

Τί ακριβώς μπορεί να είναι καρκινογόνο;

Ο IARC εξέτασε υπάρχοντα τα στοιχεία από όλο τον κόσμο, από μελέτες παρατήρησης, πειραματικές μελέτες και μελέτες σε ζώα. Βρήκε ότι υπήρχαν περιορισμένα στοιχεία σε μελέτες σε ανθρώπους που συνδέουν την ασπαρτάμη και τον καρκίνο (συγκεκριμένα τον καρκίνο του ήπατος) και περιορισμένα στοιχεία από μελέτες σε ζώα επίσης. Σύμφωνα με εκπρόσωπο του ΠΟΥ, τα περιορισμένα στοιχεία για τον ηπατοκυτταρικό καρκίνο προέρχονται από τρεις μελέτες που εκπονήθηκαν στις ΗΠΑ και δέκα ευρωπαϊκές χώρες. Πρόκειται για τις μόνες επιδημιολογικές μελέτες για τον καρκίνο του ήπατος και θα χρειαστεί να εκπονηθούν κι άλλες μελέτες για «να αποσαφηνιστεί περαιτέρω η κατάσταση».

Ο IARC εξέτασε και τις μελέτες βιολογικού μηχανισμού που έδειξαν τον τρόπο μπορεί να αναπτυχθεί ο καρκίνος από την κατανάλωση ασπαρτάμης. Συνήθως αυτές είναι εργαστηριακές μελέτες που δείχνουν ακριβώς πώς η έκθεση σε έναν παράγοντα μπορεί να οδηγήσει σε καρκίνο. Διαπίστωσε ότι υπήρχαν περιορισμένα στοιχεία για το πώς η ασπαρτάμη μπορεί να προκαλέσει καρκίνο.

Οι τρεις μελέτες σε ανθρώπους που εξέτασαν τον καρκίνο και την πρόσληψη ασπαρτάμης ήταν μεγάλες μελέτες παρατήρησης που χρησιμοποίησαν την πρόσληψη αναψυκτικών ως δείκτη της πρόσληψης της ασπαρτάμης. Και οι τρεις βρήκαν θετική συσχέτιση μεταξύ των τεχνητά γλυκών ποτών και του καρκίνου του ήπατος, είτε σε όλο τον πληθυσμό που μελετούσαν είτε σε υποομάδες εντός αυτών. Αλλά αυτές οι μελέτες δεν μπορούσαν να αποκλείσουν άλλους παράγοντες που ίσως να ήταν υπεύθυνοι για τα ευρήματα.

Μελέτη που διεξήχθη στην Ευρώπη παρακολούθησε 475.000 άτομα για 11 χρόνια διαπίστωσε ότι κάθε επιπλέον μερίδα αναψυκτικού διαίτης που καταναλώνονταν την εβδομάδα συνδεόταν με 6% αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του ήπατος. Ωστόσο, οι επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι λόγω της σπανιότητας του καρκίνου του ήπατος υπήρχε μικρός αριθμός ασθενών στη μελέτη. Σε μελέτη στις ΗΠΑ, παρατηρήθηκε αυξημένος κίνδυνος καρκίνου του ήπατος σε άτομα με διαβήτη που έπιναν περισσότερα από δύο ή περισσότερα κουτιά αναψυκτικού διαίτης την εβδομάδα. Τρίτη μελέτη, επίσης στις ΗΠΑ, διαπίστωσε αύξηση του κινδύνου καρκίνου του ήπατος σε άνδρες που δεν κάπνισαν ποτέ και έπιναν δύο ή περισσότερα τεχνητά ζαχαρούχα ποτά την ημέρα.

Από τις παραπάνω μελέτες ο IARC αποφάσισε να κατατάξει την ασπαρτάμη στην ομάδα 2b  που σημαίνει «ενδεχομένως καρκινογόνο». Αλλά τί ακριβώς μπορεί να είναι καρκινογόνο στην ασπαρτάμη; Το γλυκαντικό αυτό αποτελείται από δύο αμινοξέα, το ασπαρτικό οξύ και τη φαινυλαλανίνη. Η φαινυλαλανίνη στην ασπαρτάμη έχει τροποποιηθεί ελαφρώς με την προσθήκη μιας μεθυλικής ομάδας που δίνει τη γλυκιά της γεύση. Περίπου το 50% της ασπαρτάμης (κατά βάρος) διασπάται σε φαινυλαλανίνη και το 40% διασπάται σε ασπαρτικό οξύ. Το υπόλοιπο περίπου 10% διασπάται σε μεθανόλη στο λεπτό έντερο. Το μεγαλύτερο μέρος της μεθανόλης απορροφάται και μετατρέπεται γρήγορα σε φορμαλδεΰδη και αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον διότι η φορμαλδεΰδη είναι γνωστό καρκινογόνο (της ομάδας 1 του IARC). Ωστόσο, η ποσότητα της φορμαλδεΰδης που μπορεί να σχηματιστεί με την κατανάλωση της ασπαρτάμης θεωρείται ότι είναι πολύ μικρότερη από αυτή που παράγεται φυσικά στο σώμα μας με άλλους τρόπους.

Ποιο είναι το ανώτατο ημερήσιο όριο;

Με τη νέα αξιολόγηση των δεδομένων δεν μεταβλήθηκε η μέγιστη επιτρεπτή ημερήσια δόση που ορίστηκε το 1981, τα 40 mg ανά κιλό σωματικού βάρους. Άρα μπορεί κανείς να καταναλώνει ασπαρτάμη «χωρίς κίνδυνο» εντός αυτού του ορίου. Καθώς ένα κουτί ανθρακούχου αναψυκτικού λάιτ περιέχει 200 ως 300 mg ασπαρτάμης, οποιοδήποτε ενήλικος με σωματικό βάρος 70 κιλά θα πρέπει να καταναλώνει από 9 ως 14 κουτιά την ημέρα για να ξεπεράσει την επιτρεπτή ημερήσια δόση των 2,8 γραμμαρίων, αν υποτεθεί ότι δεν προσλαμβάνει ασπαρτάμη από άλλα είδη διατροφής.

Αλλά πρέπει να θυμόμαστε ότι μπορεί επίσης να προστεθεί ασπαρτάμη και σε άλλα τρόφιμα που καταναλώνονται πλην των αναψυκτικών. Η ασπαρτάμη χρησιμοποιείται κυρίως σε λάιτ προϊόντα αλλά και σε έτοιμα γεύματα, αλλά και σε τσίχλες, φαρμακευτικά προϊόντα, όπως οι παστίλιες για τον βήχα, καθώς και σε οδοντόπαστες. Επομένως, το ανώτατο αποδεκτό όριο κατανάλωσης ασπαρτάμης των 2,8 γραμμαρίων δεν είναι αδύνατο να προσληφθεί, ιδιαίτερα από κάποιον που κάνει ανθυγιεινή διατροφή.

Πηγή: Έντυπο «Περί Υγείας»