Νυχτερινή εργασία: Τι συμβαίνει στο σώμα όταν διαταράσσεται το βιολογικό ρολόι
Η εργασία κατά τις νυχτερινές ώρες δεν επηρεάζει μόνο τον ύπνο και τον φυσικό ρυθμό του οργανισμού. Νέα ευρωπαϊκή μελέτη δείχνει ότι συνδέεται με συγκεκριμένες μεταβολικές μεταβολές, οι οποίες σχετίζονται με υψηλότερη αρτηριακή πίεση, αυξημένο σωματικό βάρος και μεγαλύτερο καρδιομεταβολικό κίνδυνο. Μάλιστα, όσο αυξάνονται οι συνεχόμενες νυχτερινές βάρδιες, τόσο πιο έντονες φαίνεται να είναι οι επιπτώσεις.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο European Journal of Public Health και στην οποία συμμετείχε ο Έλληνας επιδημιολόγος και καθηγητής στο Ινστιτούτο Παγκόσμιας Υγείας της Βαρκελώνης (ISGlobal), Μανώλης Κογεβίνας, ανέλυσε στοιχεία από 860 εργαζόμενους στη Σουηδία, την Ισπανία και τη Δανία. Από αυτούς, οι 498 εργάζονταν σε νυχτερινές βάρδιες, ενώ οι υπόλοιποι 362 μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας. Οι ερευνητές συνέκριναν τους δύο πληθυσμούς εξετάζοντας την αρτηριακή πίεση, τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), την περίμετρο μέσης και δεκάδες μεταβολικούς βιοδείκτες στο αίμα.
Αυξημένη πίεση και μεγαλύτερο βάρος
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι εργάζονταν τη νύχτα είχαν, κατά μέσο όρο, υψηλότερη συστολική αρτηριακή πίεση και αυξημένο Δείκτη Μάζας Σώματος σε σύγκριση με τους εργαζόμενους ημερήσιου ωραρίου.
Ειδικότερα, παρουσίαζαν:
- 38% υψηλότερη πιθανότητα εμφάνισης υπέρτασης.
- 37% υψηλότερη πιθανότητα να είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι.
Οι συσχετίσεις αυτές παρέμειναν ισχυρές ακόμη και μετά τη συνεκτίμηση παραγόντων όπως η ηλικία, το φύλο, η φυσική δραστηριότητα, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η ποιότητα της διατροφής και άλλες συνήθειες του τρόπου ζωής. Οι επιδράσεις, μάλιστα, φάνηκαν πιο έντονες στις γυναίκες.
Οι αλλαγές στον μεταβολισμό
Πέρα από τους κλασικούς δείκτες υγείας, οι επιστήμονες κατέγραψαν και χαρακτηριστικές μεταβολικές διαφορές στο αίμα των εργαζομένων σε νυχτερινές βάρδιες.
Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκαν χαμηλότερα επίπεδα πολυακόρεστων λιπαρών οξέων και αυξημένες συγκεντρώσεις κορεσμένων και μονοακόρεστων λιπαρών. Παράλληλα, εντοπίστηκαν υψηλότερα επίπεδα αμινοξέων, όπως η ισολευκίνη, η βαλίνη και η φαινυλαλανίνη, τα οποία έχουν συνδεθεί και σε προηγούμενες μελέτες με δυσμενείς μεταβολικές επιδράσεις.
Το σημαντικότερο εύρημα ήταν ότι οι μεταβολικές αυτές αλλαγές συνδέονταν άμεσα με αυξημένο Δείκτη Μάζας Σώματος και υψηλότερη αρτηριακή πίεση, ενισχύοντας την άποψη ότι αποτελούν μέρος του μηχανισμού μέσω του οποίου η νυχτερινή εργασία επηρεάζει αρνητικά την καρδιομεταβολική υγεία.
Όσο αυξάνονται οι νυχτερινές βάρδιες
Η ανάλυση ανέδειξε επίσης μια σαφή σχέση «δόσης-απόκρισης». Οι μεταβολικές διαταραχές ήταν εντονότερες σε όσους πραγματοποιούσαν περισσότερες συνεχόμενες νυχτερινές βάρδιες μέσα στην εβδομάδα, αλλά και σε εκείνους που εργάζονταν αποκλειστικά τη νύχτα αντί να εναλλάσσουν βάρδιες.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, δεν έχει σημασία μόνο το αν κάποιος εργάζεται νύχτα, αλλά και η συχνότητα και η διάρκεια αυτής της έκθεσης.
Πώς εξηγούνται οι επιπτώσεις
Η νυχτερινή εργασία διαταράσσει τον κιρκάδιο ρυθμό, δηλαδή το εσωτερικό «βιολογικό ρολόι» που ρυθμίζει τον ύπνο, την παραγωγή ορμονών και τον μεταβολισμό. Όταν αυτή η ισορροπία διαταράσσεται για μεγάλο χρονικό διάστημα, επηρεάζεται ο τρόπος με τον οποίο ο οργανισμός διαχειρίζεται τα λιπαρά και τη γλυκόζη, αυξάνοντας σταδιακά τον καρδιομεταβολικό κίνδυνο.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο περιορισμός των συνεχόμενων νυχτερινών βαρδιών και η μείωση της συνολικής έκθεσης στη νυχτερινή εργασία θα μπορούσαν να συμβάλουν στη μείωση αυτών των επιπτώσεων.
Ωστόσο, υπογραμμίζουν ότι πρόκειται για παρατηρητική μελέτη, η οποία δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Παρ’ όλα αυτά, τα ευρήματα ενισχύουν τις υπάρχουσες ενδείξεις ότι η μακροχρόνια νυχτερινή εργασία αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την καρδιομεταβολική υγεία.