Η ζάχαρη των πρώτων δύο ετών μπορεί να επηρεάζει την υγεία για δεκαετίες
Θα μπορούσε η ποσότητα ζάχαρης που καταναλώνει ένα παιδί πριν από τα δεύτερα γενέθλιά του να επηρεάζει την υγεία του ακόμη και μέχρι την ηλικία των 70 ετών;
Νέα μελέτη δείχνει ότι αυτό είναι πιθανό, καθώς ερευνητές διαπίστωσαν πως άνθρωποι που είχαν μικρότερη έκθεση στη ζάχαρη κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής τους εμφάνισαν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο για αρκετές μορφές καρκίνου και ενδείξεις βραδύτερης βιολογικής γήρανσης. Παράλληλα, ακόμη και στην ενήλικη ζωή κατανάλωναν λιγότερη ζάχαρη και ακολουθούσαν συνολικά πιο υγιεινή διατροφή.
Η μελέτη ενός τέτοιου ζητήματος είναι ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς οι επιστήμονες δεν μπορούν προφανώς να πειραματιστούν σε βρέφη και να περιμένουν δεκαετίες για να καταγράψουν τις συνέπειες. Η μεταπολεμική Βρετανία, ωστόσο, προσέφερε ένα μοναδικό φυσικό πείραμα. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η ζάχαρη παρέμεινε σε καθεστώς δελτίου για αρκετά χρόνια. Τον Σεπτέμβριο του 1953, όταν η διανομή με δελτίο καταργήθηκε, η κατανάλωση αυξήθηκε απότομα και σχεδόν διπλασιάστηκε. Έτσι, παιδιά που γεννήθηκαν με διαφορά μόλις λίγων μηνών είχαν σημαντικά διαφορετική έκθεση στη ζάχαρη κατά την εγκυμοσύνη και τα πρώτα χρόνια της ζωής τους.
Οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από περισσότερους από 64.000 ανθρώπους που γεννήθηκαν στη Βρετανία μεταξύ 1951 και 1956. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι πρώτες 1.000 ημέρες της ζωής, δηλαδή η περίοδος από τη σύλληψη έως τα δεύτερα γενέθλια. Πρόκειται για μια κρίσιμη φάση ανάπτυξης, κατά την οποία διαμορφώνονται τα όργανα, ο μεταβολισμός και το ανοσοποιητικό σύστημα, ενώ αρχίζουν να διαμορφώνονται και οι διατροφικές συνήθειες και γευστικές προτιμήσεις.
Αναλύοντας στοιχεία από τη βάση δεδομένων UK Biobank, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι είχαν βιώσει μεγαλύτερη περίοδο περιορισμένης πρόσληψης ζάχαρης στις πρώτες 1.000 ημέρες παρουσίαζαν χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης πέντε μορφών καρκίνου, του μαστού, του προστάτη, του ήπατος, του ορθού και του πνεύμονα. Η μεγαλύτερη διαφορά καταγράφηκε στον καρκίνο του ήπατος, με περίπου 69% χαμηλότερα ποσοστά, ενώ στον καρκίνο του μαστού η μείωση έφτανε περίπου το 36%. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι διαφορές άρχισαν να εμφανίζονται αρκετές δεκαετίες μετά το τέλος της διανομής ζάχαρης με δελτίο.
Παράλληλα, η μικρότερη πρώιμη έκθεση στη ζάχαρη συνδέθηκε με βραδύτερη βιολογική γήρανση. Οι ερευνητές εξέτασαν το μήκος των τελομερών, των προστατευτικών δομών στα άκρα των χρωμοσωμάτων, τα οποία συνήθως μικραίνουν καθώς γερνούν τα κύτταρα. Τα άτομα που είχαν εκτεθεί περισσότερο στον περιορισμό της ζάχαρης παρουσίαζαν μακρύτερα τελομερή, εύρημα που αντιστοιχεί, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, σε περίπου 2,2 χρόνια βραδύτερης βιολογικής γήρανσης. Παρουσίαζαν επίσης χαμηλότερα επίπεδα της πρωτεΐνης granzyme B, η οποία αυξάνεται όταν το ανοσοποιητικό σύστημα βρίσκεται για χρόνια σε κατάσταση υπερδραστηριότητας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η επίδραση των πρώιμων διατροφικών συνηθειών φαινόταν να διαρκεί περίπου 50 χρόνια. Γύρω στην ηλικία των 50 ετών, όσοι είχαν βιώσει μεγαλύτερο περιορισμό της ζάχαρης στην παιδική ηλικία εξακολουθούσαν να καταναλώνουν λιγότερη ζάχαρη, έτρωγαν συνολικά λιγότερο και είχαν πιο υγιεινή και ποικιλόμορφη διατροφή. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι η έκθεση στη γλυκιά γεύση κατά την πρώιμη παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάζει μακροχρόνια τις διατροφικές προτιμήσεις.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι μπορεί να λειτουργούν δύο μηχανισμοί. Ο πρώτος είναι βιολογικός, καθώς η πρώιμη διατροφή επηρεάζει την ανάπτυξη του μεταβολισμού, των οργάνων και του ανοσοποιητικού. Ο δεύτερος είναι συμπεριφορικός, καθώς οι γευστικές προτιμήσεις που διαμορφώνονται νωρίς ενδέχεται να παραμένουν και στην ενήλικη ζωή.
Άλλες μελέτες που αξιοποίησαν το ίδιο φυσικό πείραμα έχουν συνδέσει τη μικρότερη πρώιμη έκθεση στη ζάχαρη με χαμηλότερο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2, υπέρτασης, άνοιας, Νόσου Αλτσχάιμερ, καρδιοπάθειας και εγκεφαλικού.
Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι τα παιδιά πρέπει να στερούνται εντελώς τη ζάχαρη σε όλες τις ηλικίες, ούτε ότι η μεταπολεμική πολιτική δελτίου ήταν επιθυμητή. Δείχνουν, ωστόσο, ότι ακόμη και σχετικά μικρές διατροφικές διαφορές σε μια κρίσιμη περίοδο ανάπτυξης μπορεί να αφήνουν αποτύπωμα στην υγεία και στις διατροφικές συνήθειες για πολλές δεκαετίες.
Ένα παιδί μπορεί να μη θυμάται τι έτρωγε πριν γίνει δύο ετών, όμως το σώμα του και οι μελλοντικές διατροφικές του επιλογές ενδέχεται να διατηρούν την επίδραση εκείνων των πρώτων εμπειριών.