Άνοια: «Στο κατώφλι επανάστασης» η θεραπεία, αλλά οι κλινικές δοκιμές χρειάζονται περισσότερους συμμετέχοντες
Περισσότεροι από 60 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σήμερα με άνοια παγκοσμίως, ενώ ο αριθμός αυτός προβλέπεται να ξεπεράσει τα 139 εκατομμύρια έως το 2050. Ήδη περισσότερο από το 60%των ανθρώπων με άνοια ζουν σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, ποσοστό που αναμένεται να ξεπεράσει το 70% έως το 2050.
Το πεδίο ανάπτυξης καινοτόμων διαγνωστικών εργαλείων και θεραπειών για τη νόσο Alzheimer και άλλες μορφές άνοιας διευρύνεται για πρώτη φορά με ταχείς ρυθμούς. Ωστόσο, η πρόοδος αυτή κινδυνεύει να επιβραδυνθεί, εάν περισσότεροι άνθρωποι δεν συμμετάσχουν σε κλινικές δοκιμές και εάν δεν επανεξεταστούν ορισμένα από τα περιοριστικά κριτήρια επιλεξιμότητας, προειδοποιούν η Alzheimer’s DiseaseInternational (ADI) και η Πανελλήνια Ομοσπονδία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών.
Η νέα Παγκόσμια Έκθεση για τη Νόσο Alzheimer (World Alzheimer Report) της ADI, με τίτλο «Μια νέα εποχή στις κλινικές δοκιμές για την άνοια» (A new era in dementiaclinical trials), καταδεικνύει ότι το 2026 περισσότερες από 158 πιθανές νέες θεραπείες αξιολογούνται σε περισσότερες από 192 κλινικές δοκιμές σε όλο τον κόσμο. Για την πλήρη κάλυψη των αναγκών των ενεργών σήμερα μελετών εκτιμάται ότι απαιτούνται περίπου 55.000 συμμετέχοντες. Ωστόσο, τα αυστηρά κριτήρια προεπιλογής έχουν ως αποτέλεσμα πολλοί δυνητικοί συμμετέχοντες να μην εντάσσονται τελικά στις δοκιμές, γεγονός που σημαίνει ότι εκτιμάται πως περίπου 350.000 άνθρωποι παγκοσμίως θα χρειαστεί να δηλώσουν εθελοντικά συμμετοχή, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες στρατολόγησης.
Οκτώ κλινικές δοκιμές Φάσης III αναμένεται να ολοκληρώσουν το κύριο στάδιο αξιολόγησής τους το 2026.
«Βρισκόμαστε σε μια στιγμή πραγματικής ελπίδας για την έρευνα γύρω από την άνοια. Μετά από δεκαετίες απογοητεύσεων, οι κλινικές δοκιμές έχουν δείξει για πρώτη φορά ότι νέες θεραπείες μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου Alzheimer, ενώ η διευρυνόμενη σειρά κλινικών δοκιμών για νέες θεραπείες δημιουργεί πραγματικές ελπίδες», δηλώνει ο Chris Lynch, προσωρινός Διευθύνων Σύμβουλος της Alzheimer’s Disease International.
«Βρισκόμαστε στο κατώφλι μιας επανάστασης στη διάγνωση και τη θεραπεία της άνοιας, όμως σημαντικά εμπόδια στη στρατολόγηση συμμετεχόντων στις κλινικές δοκιμές κινδυνεύουν να επιβραδύνουν αυτή την πρόοδο».
«Κάθε πιθανό νέο διαγνωστικό εργαλείο ή θεραπεία βασίζεται στην προσέλευση ανθρώπων που είναι πρόθυμοι να συμμετάσχουν εθελοντικά στην έρευνα. Ωστόσο, η πολύ περιορισμένη ενημέρωση του κοινού για τις κλινικές δοκιμές, σε συνδυασμό με τις αδυναμίες στη διαδικασία παραπομπής από γιατρούς και ειδικούς, όχι μόνο κινδυνεύουν να επιβραδύνουν την πρόοδο, αλλά μπορούν επίσης να στερήσουν από τους ανθρώπους το δικαίωμά τους να συμμετάσχουν σε κλινικές δοκιμές».
Παρά τα δεδομένα αυτά, η έκθεση επισημαίνει ότι σχεδόν οι μισές από τις 6.763 καταγεγραμμένες ενεργές ερευνητικές μονάδες για κλινικές δοκιμές φαρμάκων κατά της νόσου Alzheimer βρίσκονται στη Βόρεια Αμερική και σε χώρες υψηλού εισοδήματος. Η έκθεση καλεί περισσότερες κυβερνήσεις να επενδύσουν στην ανάπτυξη και ενίσχυση των υποδομών για τη διεξαγωγή κλινικών δοκιμών στις χώρες τους, ώστε να καταγράφονται και να αξιοποιούνται σημαντικά εθνικά, περιφερειακά, πολιτισμικά και γενετικά χαρακτηριστικά, καθώς η έρευνα κινείται προς πιο εξατομικευμένες θεραπείες.
Εμπόδια στην πρόσβαση σε κλινικές δοκιμές στην Ελλάδα
Τα εμπόδια στη συμμετοχή σε κλινικές δοκιμές συχνά εμφανίζονται πολύ πριν ένας άνθρωπος φτάσει σε ένα ερευνητικό κέντρο. Η καθυστερημένη διάγνωση, η περιορισμένη πρόσβαση σε εξειδικευμένες διαγνωστικές εξετάσεις, το κόστος μετακίνησης, τα γλωσσικά εμπόδια, καθώς και η πιθανή ανάγκη παρουσίας ενός περιθάλποντα ή συνοδού, μπορούν να εμποδίσουν την αξιολόγηση και ένταξη ενός ατόμου σε μια κλινική δοκιμή.
Οι προκλήσεις αυτές γίνονται ακόμη μεγαλύτερες όταν πρόκειται για την προσέλκυση εθελοντών που βρίσκονται σε προσυμπτωματικά στάδια ή παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου Alzheimer και άλλων μορφών άνοιας. Ακόμη και όταν ένα άτομο ενδιαφέρεται να συμμετάσχει, το ιατρικό ή θεραπευτικό ιστορικό του μπορεί να το καταστήσει μη επιλέξιμο για μια συγκεκριμένη μελέτη.
Για το θέμα αυτό, η κα Μάγδα Τσολάκη, Ομότιμη Καθηγήτρια Α.Π.Θ., Νευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδροςτης Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Νόσου Alzheimer Και Συναφών Διαταραχών, δηλώνει: «Η έρευνα στην Ελλάδα δεν βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τις άλλες αναπτυγμένες χώρες. Αν και στη Θεσσαλονίκη εφαρμόζουμε δοκιμές φυσικών προϊόντων, η συμμετοχή δεν είναι μεγάλη. Προτείνω να εξετασθούν κλινικά όσοι περισσότεροι συνάνθρωποί μας έχουν προβλήματα με τη μνήμη ή τον λόγο τους στα Κέντρα Ημέρας της Ελληνικής Εταιρείας Νόσου Alzheimer ή στα Ιατρεία Μνήμης των Νοσοκομείων και στη συνέχεια, όσοι από αυτούς θέλουν μπορούν να δώσουν λίγο αίμα για την εξέταση ειδικών βιοδεικτών που θέτουν τη διάγνωση της Νόσου Alzheimer σε ποσοστό 90%».
Συμμετοχή σε κλινικές δοκιμές
Η συμμετοχή σε μια κλινική δοκιμή μπορεί να προσφέρει ελπίδα και να αποτελέσει μια προσωπικά σημαντική εμπειρία, μπορεί όμως ταυτόχρονα να είναι απαιτητική τόσο σε σωματικό όσο και σε συναισθηματικό επίπεδο. Συχνά απαιτεί σημαντική επένδυση χρόνου, μετακινήσεις και συνεχή δέσμευση από την πλευρά των συμμετεχόντων και, σε πολλές περιπτώσεις, των ανθρώπων που τους φροντίζουν.
Παράλληλα, οι συμμετέχοντες ενδέχεται να χρειαστεί να υποβληθούν σε επαναλαμβανόμενες εξετάσεις, απεικονιστικούς ελέγχους και ιατρικά ραντεβού, να προσαρμόσουν την καθημερινότητά τους και να διαχειριστούν την αβεβαιότητα σχετικά με το εάν θα λάβουν ή θα ωφεληθούν από τη θεραπεία που μελετάται.
Μπορείτε να βρείτε το πλήρες κείμενο της έκθεσης της ADI εδώ: https://www.alzint.org/u/World-Alzheimer-Report-2026.pdf