Διαβήτης: H ασθένεια που φέρνει άλλες ασθένειες

Γράφει ο Ζήσης Ψάλλας

Όσο νωρίτερα εμφανίζεται ο διαβήτης, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να αναπτύξετε καρκίνο ή άνοια.

 Ένας 45χρονος διαβητικός τύπου 2 θα ζήσει κατά μέσο όρο έξι χρόνια λιγότερο από κάποιον που δεν έχει διαβήτη.

Ο διαβήτης τύπου 2 αυξάνεται ανησυχητικά: Ένας στους 10 ενήλικες παγκοσμίως, 537 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σήμερα με τη νόσο. Αυτός ο αριθμός είναι αρκετά υψηλότερος από τα 463 εκατομμύρια ενήλικες που ζούσαν με την πάθηση το 2019. Ο διαβήτης είναι μια σημαντική πρόκληση για την υγεία και την ευημερία των ασθενών, των οικογενειών και των κοινωνιών. Κατατάσσεται πλέον μεταξύ των 10 κορυφαίων αιτιών θνησιμότητας και ήταν υπεύθυνος για περίπου 6,7 εκατομμύρια θανάτους το 2021.

Τα παραπάνω στοιχεία ανακοινώθηκαν στη 10η έκδοση του “Διαβητικού Άτλαντα”, από την Διεθνή Ομοσπονδία Διαβήτη, η οποία συγκεντρώνει πληροφορίες από χώρες σε όλο τον κόσμο. Ο “Άτλας” προβλέπει ότι 783 εκατομμύρια ενήλικες θα ζουν με διαβήτη μέχρι το 2045. Αυτή είναι μια εκτιμώμενη αύξηση κατά 46%, ενώ η αύξηση του πληθυσμού εκτιμάται στο 20% κατά την ίδια περίοδο.

Οι επιπλοκές του διαβήτη είναι πολύ καλά γνωστές. Ένας 45χρονος διαβητικός τύπου 2 θα ζήσει κατά μέσο όρο έξι χρόνια λιγότερο από κάποιον που δεν έχει διαβήτη. Η μικρότερη διάρκεια ζωής οφείλεται κυρίως στον αυξημένο κίνδυνο καρδιακής νόσου. Οι διαβητικοί τύπου 2 έχουν διπλάσιες πιθανότητες να αναπτύξουν καρδιακές παθήσεις από τα άτομα χωρίς διαβήτη και στην περίπτωση της καρδιακής ανεπάρκειας έχουν οκτώ φορές μεγαλύτερο κίνδυνο. Επίσης ο διαβήτης είναι η πιο κοινή αιτία νεφρικής ανεπάρκειας και απώλειας όρασης. Ευθύνεται για πάνω από το 50% των συνολικών ακρωτηριασμών ποδιών. Αλλά πέρα από αυτές τις κοινές και γνωστές επιπλοκές του διαβήτη, υπάρχουν νεότερα στοιχεία που υποδηλώνουν ότι η νόσος αυξάνει τον κίνδυνο και άλλων παθήσεων όπως είναι ο καρκίνος και η άνοια.

Ο καρκίνος

Τα άτομα με διαβήτη τύπου 2 έχουν περίπου δύο φορές περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο του παγκρέατος, του ενδομητρίου και του ήπατος, 30% περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν καρκίνο του εντέρου και 20% περισσότερες πιθανότητες για καρκίνο του μαστού. Ο αυξημένος κίνδυνος καρκίνου προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία καθώς αυξάνεται ο αριθμός των ατόμων κάτω των 40 ετών που ζουν με διαβήτη τύπου 2. Τα στοιχεία αυτά προέκυψαν μόλις το 2020 από μια αυστραλιανή μελέτη.

Γιατί είναι αυξημένος ο κίνδυνος καρκίνου στους διαβητικούς; Οι δύο κύριες θεωρίες είναι ότι ο κίνδυνος αυξάνεται λόγω της υπερβολικής γλυκόζης και ινσουλίνης. Πολλοί τύποι καρκινικών κυττάρων χρησιμοποιούν τη γλυκόζη ως βασικό τους καύσιμο, επομένως, δυνητικά, όσο περισσότερη γλυκόζη υπάρχει στο αίμα, τόσο πιο γρήγορα θα αναπτυχθεί ο καρκίνος. Ένας άλλος λόγος είναι ότι η ινσουλίνη μπορεί να προάγει τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων. Ο κίνδυνος καρκίνου αυξάνεται κάθε φορά που διαιρείται ένα κύτταρο καθώς μπορεί να συμβεί ένα λάθος αντιγραφής που θα κάνει το κύτταρο να πολλαπλασιάζεται επ’ άπειρον. Επειδή η ινσουλίνη προάγει τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων, αυτό σημαίνει ότι αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου.

Η άνοια

Όπως ο καρκίνος, έτσι και η άνοια είναι μια σχετικά πρόσφατα αναγνωρισμένη επιπλοκή του διαβήτη τύπου 2. Μια μετα-ανάλυση που περιελάμβανε στοιχεία από δύο εκατομμύρια ανθρώπους έδειξε ότι τα άτομα με διαβήτη τύπου 2 είχαν 60%, κατά μέσο όρο, μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν άνοια. Έχει σημασία όμως πόσα χρόνια είναι κάποιος διαβητικός. Μια μελέτη έδειξε ότι για κάθε 1.000 άτομα, που εξετάζονται ετησίως, τα ποσοστά άνοιας ήταν 8,9 σε όσους δεν είχαν διαβήτη στην ηλικία των 70 ετών. Τα συγκρίσιμα ποσοστά άνοιας για τους διαβητικούς ήταν 10,0 για τα άτομα με έναρξη έως και πέντε χρόνια νωρίτερα, 13,0 για 6-10 χρόνια νωρίτερα και 18,3 για πάνω από 10 χρόνια. Αυτά τα εντυπωσιακά αποτελέσματα δείχνουν ξεκάθαρα ότι όσο νωρίτερα αναπτύξετε διαβήτη, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να αναπτύξετε άνοια.

Υπάρχουν πολλές πιθανές εξηγήσεις για τη σχέση μεταξύ διαβήτη και άνοιας. Πρώτον, τα εγκεφαλικά επεισόδια είναι πιο συχνά στους διαβητικούς. Είτε γίνονται αντιληπτά είτε είναι σιωπηλά, τα εγκεφαλικά μπορούν να οδηγήσουν σε άνοια. Δεύτερον, ο διαβήτης επηρεάζει δυσμενώς τη δομή και τη λειτουργία των μικρών αιμοφόρων αγγείων σε όλο το σώμα (τριχοειδή αγγεία), συμπεριλαμβανομένου αυτών του εγκεφάλου. Αυτό μπορεί να βλάψει την παροχή θρεπτικών ουσιών στα εγκεφαλικά κύτταρα με συνέπεια την άνοια. Τρίτον, τα υψηλά επίπεδα γλυκόζης και άλλες μεταβολικές διαταραχές που σχετίζονται με το διαβήτη μπορεί, με την πάροδο του χρόνου, να επηρεάσουν άμεσα τον τρόπο λειτουργίας ορισμένων τύπων εγκεφαλικών κυττάρων.

Να σημειωθεί  ότι η άνοια -και ιδιαίτερα η νόσος Αλτσχάιμερ- γίνεται πιο συχνή ως αιτία θανάτου καθώς μεγαλώνει το προσδόκιμο ζωής. Στην Αυστραλία, η άνοια είναι η κύρια αιτία θανάτου μεταξύ των γυναικών και η δεύτερη πιο κοινή αιτία θανάτου για ολόκληρο τον πληθυσμό.

Εκτός ελέγχου

Καθώς το βάρος των επιπλοκών του διαβήτη είναι μεγάλο, οι διαβητικοί χρειάζονται υποστήριξη από τους επαγγελματίες υγείας. Είναι σαφές ότι η πανδημία του διαβήτη είναι εκτός ελέγχου, αλλά πολλά μπορούν να γίνουν για να αναχαιτιστεί. Κάποτε ο διαβήτης τύπου 2 εθεωρείτο ως μη αναστρέψιμος και αρνητικά εξελισσόμενος, αλλά μια σειρά κλινικών μελετών τα τελευταία 13 χρόνια αποσαφήνισαν τους μηχανισμούς που προκαλούν τη νόσο. Θεωρείται ότι αιτία είναι η συγκέντρωση λίπους στο συκώτι και το πάγκρεας -περισσότερο από ό,τι ένα άτομο μπορεί να ανεχθεί. Ο διαβήτης τύπου 2 μπορεί να προληφθεί ή ακόμα και να μπει σε ύφεση με μείωση του σπλαχνικού λίπους.