Ηλίαση και θερμοπληξία στα παιδιά

Τι είναι – Πώς τα αναγνωρίζουμε – Πώς τα αντιμετωπίζουμε

Γράφει η Κωνσταντίνα Κατόπη – Παιδίατρος

Το καλοκαίρι έφτασε! Οι μέρες είναι ηλιόλουστες και μας καλούν να τις χαρούμε. Για τα παιδιά είναι μια ευκαιρία ξεκούρασης αλλά και παιχνιδιού έξω στο πάρκο ή στη θάλασσα. Όσο φίλος μας είναι ο ήλιος όμως, άλλο τόσο προσεκτικοί οφείλουμε να είμαστε καθώς οι κίνδυνοι που εγκυμονεί το παιχνίδι στον ήλιο είναι αρκετοί και συχνά με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία μας. Τα βρέφη και τα μικρά παιδιά ειδικά ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες για ηλίαση και θερμοπληξία.

Ας δούμε αρχικά πώς ο οργανισμός μας ρυθμίζει φυσιολογικά τη θερμοκρασία του διατηρώντας τη σταθερή στους 36,4 – 37,2 °C, κάτι που μας επιτρέπει να επιβιώνουμε σε περιβάλλοντα με ακραίες θερμοκρασίες. Αυτό επιτυγχάνεται χάρη στους ομοιοστατικούς μηχανισμούς θερορρύθμισης που διαθέτει και εδρεύουν στον υποθάλαμο του εγκεφάλου (λειτουργεί σαν θερμοστάτης).

Έτσι, σε περίπτωση που το σώμα βρεθεί σε περιβάλλον με υψηλές θερμοκρασίες, προσπαθεί να αποβάλλει θερμότητα περιορίζοντας τις καύσεις του, διαστέλλοντας τα μικρά αγγεία, αυξάνοντας την εφίδρωση αλλά και τον ρυθμό της αναπνοής.

Ωστόσο, αν κανείς παραμείνει παρατεταμένα σε χώρο με υψηλή θερμοκρασία, ειδικά αν παράλληλα αθλείται, η εσωτερική θερμοκρασία αυξάνεται απότομα καθώς ο θερμοστάτης αδυνατεί να δράσει γιατί «κουράζεται». Γι’αυτό όταν η κεντρική θερμοκρασία του σώματος υπερβεί ακόμα και τους 40°C, τότε η λειτουργία του εγκεφάλου αλλά και άλλων οργάνων πλήττεται ανεπανόρθωτα.

Η ηλίαση είναι η παθολογική κατάσταση που προκαλείται από την, χωρίς κάλυμμα, παρατεταμένη έκθεση της κεφαλής  και του αυχένα στην ηλιακή ακτινοβολία, όταν αυτή είναι έντονη, άμεση και  κάθετη (ιδιαίτερα το μεσημέρι). Τα βρέφη, τα μικρά παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο. Επιπρόσθετοι παράγοντες κινδύνου είναι η υπερβαρότητα, η υπόταση, τα καρδιαγγειακά προβλήματα, η ανεπαρκής σίτιση, η κακή φυσική κατάσταση και οι χρόνιες παθήσεις.

Σύμπτωμα της ηλίασης αρχικά είναι η έντονη εφίδρωση. Στη συνέχεια, ο οργανισμός αδυνατεί αν παράγει ιδρώτα για να δροσιστεί και έτσι εμφανίζεται η ερυθρότητα και αυξημένη θερμοκρασία του δέρματος στο πρόσωπο, ο πυρετός, η ταχυκαρδία, η γρήγορη αναπνοή, οι εμετοί, η αδυναμία, ο πονοκέφαλος και, σε πιο προχωρημένες καταστάσεις, το αίσθημα ζάλης και λιποθυμίας.

Σε περίπτωση ηλίασης, μεριμνούμε για την άμεση μεταφορά του ασθενούς σε σκιερό και δροσερό μέρος, βάζοντάς τον σε ημικαθιστή θέση ανασηκώνοντας ελαφρά το κεφάλι. Αφαιρούμε τα ρούχα και τοποθετούμε δροσερά επιθέματα στο κεφάλι και τον αυχένα. Αν ο ασθενής δεν έχει χάσει τις αισθήσεις του και μπορεί να καταπιεί, δίνουμε σταδιακά υγρά δροσερά, χωρίς ζάχαρη. Δε χορηγούμε στερεά τροφή ή αλκοολούχα ποτά. Δε χορηγούμε υγρά αν ο ασθενής παρουσιάζει ναυτία, εμετό ή μειωμένη εγρήγορση.

Η θερμοπληξία είναι σοβαρή και απειλητική κατάσταση για τη ζωή. Η κεντρική θερμοκρασία σώματος υπερβαίνει τους 40°C.

Τα πρώιμα συμπτώματα της θερμοπληξίας είναι ανάλογα της ηλίασης. Στα όψιμα συμπτώματα περιλαμβάνονται σοβαρές εκδηλώσεις. Έτσι, μπορεί να εκδηλωθεί υψηλός πυρετός, ωχρότητα προσώπου, έμετοι, διάρροιες, ανιδρωσία (απουσία ιδρώτα), απώλεια συνείδησης, σπασμοί με ακούσια ούρηση, αναπνευστική ανεπάρκεια, έμφραγμα του μυοκαρδίου.

Γίνεται αντιληπτό ότι η αντιμετώπιση πρέπει να είναι άμεση και μάλιστα σε χρόνο μικρότερο από 2 ώρες, διαφορετικά οι εγκεφαλικές βλάβες είναι μόνιμες. Σημειώνεται ότι οι προσπάθειες αντιμετώπισης περιλαμβάνουν άμεση ελάττωση της θερμοκρασίας, κατά τα ανάλογα της ηλίασης και έγκαιρη μεταφορά στο νοσοκομείο.

Επειδή όμως η καλύτερη θεραπεία είναι η πρόληψη, είναισημαντικό να προλάβουμε την εκδήλωση της ηλίασης στα παιδιά τηρώντας βασικά μέτρα ηλιοπροστασίας.

• Έτσι, τις μεσημεριανές ώρες (12.00 – 16.00) αποφεύγουμε την έκθεση στον ήλιο. Τα νεογνά και τα μικρά βρέφη δεν πρέπει να εκτίθενται στον ήλιο.
• Τα μεγαλύτερα βρέφη και τα παιδιά όταν εκτεθούν στον ήλιο (για 1 ώρα το πολύ) πρέπει να φορούν αντιηλιακή κρέμα με υψηλό δείκτη προστασίας (την εφαρμόζουμε μισή ώρα πριν την έκθεση και ανανεώνουμε συχνά βάζοντας αρκετή ποσότητα σε όλα τα μέρη του σώματος που είναι ακάλυπτα), να φορούν γυαλιά ηλίου (αν είναι σε ηλικία άνω των 2 ετών), πλατύγυρο καπέλο και ανοιχτόχρωμα, βαμβακερά ρούχα.
• Τις ζεστές ημέρες δίνουμε στα παιδιά να πίνουν άφθονα υγρά και να τρώνε μικρά και ελαφρά γεύματα, πλούσια σε φρούτα και λαχανικά.
• Κάνουμε πολλά δροσερά ντους και αποφεύγουμε το παιχνίδι και την άθληση σε εξωτερικούς χώρους τις μεσημεριανές ώρες.
• Στους κλειστούς χώρους χρησιμοποιούμε κλιματιστικά και αερίζουμε καλά τη νύχτα και νωρίς το πρωί.
• Δεν αφήνουμε ποτέ τα παιδιά μόνα τους στο αυτοκίνητο γιατί αναπτύσσονται μεγάλες θερμοκρασίες και υπάρχει κίνδυνος ασφυξίας.

Συμπερασματικά, οι καλοκαιρινές μέρες είναι εδώ για να τις χαρούμε, προσέχοντας όμως γιατί η παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο μπορεί να προκαλέσει ηλίαση. Ας κάνουμε λοιπόν τον ήλιο σύμμαχο για ένα όμορφο καλοκαίρι, εξοπλίζοντας τα παιδιά μας με καπέλο, γυαλιά, αντιηλιακό και πολύ νερό.