Καρκίνος του μαστού: «Θετικός στον υποδοχέα οιστρογόνου»
Αξίζει μια θεραπεία που εξισορροπεί τον κίνδυνο εμφάνισης και υποτροπής με πιθανά προβλήματα που αφορούν την ποιότητα ζωής της γυναίκας.
Το 80% των καρκίνων του μαστού τροφοδοτείται, εν μέρει, από τα οιστρογόνα. Τα κύτταρα του μαστού περιέχουν υποδοχείς ορμονών -ειδικές πρωτεΐνες. Αυτοί οι υποδοχείς λαμβάνουν μηνύματα από ορμόνες στο σώμα και ανταποκρίνονται λέγοντας στα κύτταρα τι να κάνουν. Μερικές φορές τα καρκινικά κύτταρα του μαστού περιέχουν τέτοιους υποδοχείς οιστρογόνων. Έτσι ο καρκίνος “θετικός σε υποδοχείς οιστρογόνων” ή ER+. Όταν οι υποδοχείς των οιστρογόνων βρίσκονται στα καρκινικά κύτταρα του μαστού, αυτό μπορεί να διεγείρει τον καρκίνο του μαστού να αναπτυχθεί.
Όλοι οι επεμβατικοί καρκίνοι του μαστού ελέγχονται για υποδοχείς οιστρογόνων χρησιμοποιώντας βιοψία ή μετά από χειρουργική επέμβαση. Εάν ο καρκίνος είναι θετικός στον υποδοχέα οιστρογόνων, ο μαστολόγος θα συζητήσει μαζί σας για ορμονική θεραπεία διότι όσο περισσότερα οιστρογόνα κυκλοφορούν στο σώμα, τόσο πιο πιθανό είναι να διεγείρεται η ανάπτυξη του όγκου.
Μια κατηγορία αποκλειστών οιστρογόνων που συχνά συνταγογραφείται κάνει τη δουλειά εμποδίζοντας τα οιστρογόνα να φτάσουν στους υποδοχείς των κυττάρων του σώματος, συμπεριλαμβανομένων των καρκινικών κυττάρων. Το σώμα εξακολουθεί να παράγει οιστρογόνα, αλλά τα αποτελέσματά τους εμποδίζονται σε ορισμένα κύτταρα. Μια δεύτερη κατηγορία, που ονομάζεται αναστολείς αρωματάσης, εμποδίζουν την παραγωγή οιστρογόνων. Και οι δύο τύποι φαρμάκων δρουν στον εγκέφαλο καθώς και στο στήθος, τις ωοθήκες, τον κόλπο και πολλά άλλα μέρη του σώματος.
Όταν οι γιατροί συνταγογραφούν φάρμακα που μπλοκάρουν τα οιστρογόναγια σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, θετικές με καρκίνο του μαστού, λαμβάνουν υπόψη τις επιδράσεις των αναστολέων οιστρογόνων και ιδιαίτερα στα οστά και τη μήτρα. Πρέπει οι γυναίκες με θετικό σε υποδοχείς οιστρογόνων καρκίνο του μαστού να λαμβάνουν αναστολείς οιστρογόνων; Αξίζει η θεραπεία, εξισορροπώντας τον κίνδυνο υποτροπής του καρκίνου με πιθανά προβλήματα ποιότητας ζωής; Η απόφαση μιας γυναίκας, που πρέπει να λάβει σε συνεννόηση με τον ογκολόγο της, είναι σύνθετη και εξαρτάται από τον κίνδυνο υποτροπής του καρκίνου.
Τα οιστρογόνα είναι μια κατηγορία ορμονών και υπάρχουν τρεις διαφορετικές μορφές στο σώμα: οιστραδιόλη, οιστριόλη και οιστρόνη. Αν και είναι όλα παρόμοια μόρια στη λειτουργία τους, ποικίλλουν ως προς την ισχύ τους. Υπάρχουν και οιστρογόνα που βρίσκονται στα φυτά, όπως η σόγια τα οποία ονομάζονται φυτοοιστρογόνα, αν και τα αποτελέσματά τους μπορεί να διαφέρουν από εκείνα των οιστρογόνων που παράγονται στο σώμα.
Η οιστραδιόλη είναι το κυρίαρχο οιστρογόνο πριν την εμμηνόπαυση. Παράγεται κυρίως στις ωοθήκες. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, η κυρίαρχη μορφή είναι η οιστριόλη, που παράγεται από τον πλακούντα. Κατά την εμμηνόπαυση, όταν τα επίπεδα της οιστραδιόλης μειώνονται, το κυρίαρχο οιστρογόνο είναι η οιστρόνη, που παράγεται στον λιπώδη ιστό. Μετά την εμμηνόπαυση, οι ωοθήκες σταματούν να παράγουν οιστρογόνα, με αποτέλεσμα να υπάρχουν χαμηλότερα επίπεδα στο σώμα, ωστόσο άλλα όργανα, συμπεριλαμβανομένου του λίπους, συνεχίζουν να παράγουν -στον λιπώδη ιστό παράγονται ακόμα αξιόλογες ποσότητες. Τα οιστρογόνα κάνουν ό,τι έκαναν πριν, αλλά επειδή τα επίπεδά τους είναι χαμηλότερα, δεν κάνουν τη δουλειά τους τόσο αποτελεσματικά. Πιστεύεται ότι και ο εγκέφαλος παράγει κάποια οιστρογόνα, ένα θέμα που μελετάται.
Εφόσον αυτά τα φάρμακα μπλοκάρουν τις επιδράσεις των οιστρογόνων, θα πρέπει να περιμένουμε ότι, εκτός από τον αποκλεισμό των αρνητικών επιδράσεων των οιστρογόνων στον καρκίνο του μαστού, θα μπλοκάρουν και τις θετικές επιδράσεις τους. Δυστυχώς, σε πολλές μελέτες αξιολόγησης των φαρμάκων αυτών λείπουν οι συγκρίσεις. Δεν θα ήταν ηθικό να χορηγηθεί εικονικό φάρμακο σε μια ομάδα γυναικών με υψηλό κίνδυνο υποτροπής του καρκίνου του μαστού. Αλλά από μελέτες σε ζώα και από όσα είναι γνωστά, πιστεύεται ότι τα αντιοιστρογόνα είναι πιθανό να θέσουν σε κίνδυνο την ποιότητα ζωής ορισμένων γυναικών.
Προληπτικό φάρμακο
Ένα φάρμακο που μπορεί να μειώσει κατά το ήμισυ τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες εγκρίθηκε πρόσφατα για χρήση στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτό το φάρμακο, που ονομάζεται αναστροζόλη, θα μπορούσε να ωφελήσει περίπου 290.000 γυναίκες στο Ηνωμένο Βασίλειο που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Η αναστροζόλη ανήκει στους αναστολείς αρωματάσης και είχε ήδη εγκριθεί ως θεραπεία για τον καρκίνο του μαστού. Μειώνει τα επίπεδα των οιστρογόνων εμποδίζοντας τη διαίρεση των καρκινικών κυττάρων του μαστού και άρα την ανάπτυξη του όγκου.
Μετά την εμμηνόπαυση, τα οιστρογόνα παράγονται από το ένζυμο που ονομάζεται αρωματάση, κυρίως στον λιπώδη ιστό -η αρωματάση παράγει τα οιστρογόνα μετατρέποντας άλλες ορμόνες όπως η τεστοστερόνη και η ανδροστενεδιόνη. Η αναστροζόλη και παρόμοια φάρμακα -όπως η λετροζόλη και η εξεμεστάνη- σταματούν την δράση της αρωματάσης και μειώνουν δραστικά την ποσότητα των οιστρογόνων στο σώμα. Σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με καρκίνο του μαστού, το φάρμακο είναι πολύ αποτελεσματικό στη διακοπή της επανεμφάνισης των καρκίνων μετά από χειρουργική επέμβαση ή χημειοθεραπεία.
Ο λόγος που η αναστροζόλη λειτουργεί στην πρόληψη του καρκίνου του μαστού είναι επειδή συχνά τα πρώιμα στάδια του φυσιολογικού ιστού του μαστού που γίνονται καρκινικά εξαρτώνται από τα οιστρογόνα. Πράγματι, πολλοί από τους γνωστούς παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού -όπως η όψιμη εμμηνόπαυση και η παχυσαρκία- σχετίζονται με αυξημένα επίπεδα οιστρογόνων. Η χρήση της αναστροζόλης για μείωση των επιπέδων οιστρογόνων μπορεί να σταματήσει τον καρκίνο του μαστού πριν καν ξεκινήσει.
Χάρη στη νέα άδεια, οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες στο Ηνωμένο Βασίλειο που διατρέχουν μέτριο έως υψηλό κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνο του μαστού έχουν την ευκαιρία να λάβουν αναστροζόλη για να προστατευθούν. Λόγω όμως των άλλων θετικών επιδράσεων των οιστρογόνων, προς το παρόν συνιστάται η λήψη για πρόληψη μόνο για πέντε χρόνια. Οι γυναίκες που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού και σκέφτονται να χρησιμοποιήσουν αναστροζόλη πρέπει να υποστηρίζονται για τη λήψη μιας τεκμηριωμένης απόφασης που είναι σωστή για αυτές.
Πηγή: Έντυπο «Περί Υγείας»