Τι συμβαίνει με την υπερβολική χρήση αντιβιοτικών;
Η μεγάλη κατανάλωση αντιβιοτικών, ειδικά στην Ελλάδα, έχει οδηγήσει σε αύξηση του ποσοστού της μικροβιακής αντοχής και της νόσησης από λοιμώξεις ανθεκτικές στα αντιβιοτικά.
Γράφει ο Ευάγγελος Α. Φραγκούλης, Γενικός / Οικογενειακός, Ιατρός MSc, Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Ακαδημίας Οικογενειακής Ιατρικής, Αναπληρωτής Επικεφαλής Ιατρός ΕΔΟΕΑΠ, μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Καρδιαγγειακών Συλλόγων Πρωτογενούς Περίθαλψης (EPCCS)
Περισσότεροι από 35.000 άνθρωποι πεθαίνουν από λοιμώξεις ανθεκτικές στα αντιβιοτικά στην ΕΕ κάθε χρόνο, σύμφωνα με εκτιμήσεις που παρουσιάζονται σε νέα έκθεση που ανακοινώθηκε με την ευκαιρία της Ευρωπαϊκής Ημέρας Ευαισθητοποίησης στα Αντιβιοτικά. Συνολικά, τα τελευταία δεδομένα δείχνουν σημαντικά αυξητικές τάσεις στον αριθμό των λοιμώξεων και των θανάτων που αποδίδονται σε αυτές, για όλους σχεδόν τους συνδυασμούς βακτηρίων- αντοχής σε αντιβιοτικά, ειδικά σε δομές υγειονομικής περίθαλψης. Ο αντίκτυπος της μικροβιακής αντοχής στην υγεία είναι συγκρίσιμος με αυτόν της γρίπης, της φυματίωσης και του HIV/AIDS μαζί.
“Βλέπουμε ανησυχητικές αυξήσεις στον αριθμό των θανάτων που αποδίδονται σε λοιμώξεις από ανθεκτικά στα αντιβιοτικά βακτήρια, ειδικά από βακτήρια ανθεκτικά στα τελευταίας γραμμής αντιβιοτικά”, δήλωσε η Andrea Ammon, Διευθύντρια του ECDC σχολιάζοντας τα δεδομένα. «Κάθε μέρα, σχεδόν 100 άνθρωποι πεθαίνουν από αυτές τις λοιμώξεις στην ΕΕ. Απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για να συνεχιστεί η μείωση της απρόσφορης χρήσης αντιμικροβιακών, η βελτίωση των πρακτικών πρόληψης και ελέγχου των λοιμώξεων, ο σχεδιασμός και η εφαρμογή προγραμμάτων αντιμικροβιακής επιστασίας και η εξασφάλιση επαρκούς μικροβιολογικής ικανότητας σε εθνικό επίπεδο», συμπλήρωσε η ίδια.
Στην ΕΕ κατά την περίοδο 2012–21 παρατηρήθηκε μείωση 23% στη συνολική κατανάλωση αντιβιοτικών στον τομέα της υγείας, στην κοινότητα και τα νοσοκομεία μαζί. Αν και αυτό αντιπροσωπεύει ένα επίτευγμα, δυστυχώς συνδυάστηκε με αύξηση στο ποσοστό των αντιβιοτικών «ευρέως φάσματος» που χρησιμοποιήθηκαν, ιδίως στα νοσοκομεία.
Η χρήση αντιβιοτικών στην ΕΕ έφτασε σε ιστορικό χαμηλό το 2021: το 23% των Ευρωπαίων πήρε αντιβιοτικά από του στόματος το περασμένο έτος, το χαμηλότερο ποσοστό από το 2009. Ωστόσο, αυτό κυμαίνεται από 42% στη Μάλτα έως 15% στη Σουηδία και τη Γερμανία. Περίπου το 8% των αντιβιοτικών ελήφθησαν χωρίς ιατρική συνταγή. Ένα πολύ μεγάλο ποσοστό Ευρωπαίων έχει λάβει αντιβιοτικά αδικαιολόγητα (δηλαδή μόνο για ιογενείς λοιμώξεις ή συμπτώματα λοίμωξης) και μόνο οι μισοί από τους ερωτηθέντες γνωρίζουν ότι τα αντιβιοτικά είναι αναποτελεσματικά έναντι των ιών .
Τα ποσοστά μικροβιακής αντοχής διέφεραν ευρέως μεταξύ των χωρών της ΕΕ για πολλούς συνδυασμούς βακτηρίων- ομάδων αντιβιοτικών. Γενικά, τα χαμηλότερα ποσοστά μικροβιακής αντοχής αναφέρθηκαν από χώρες της βόρειας Ευρώπης και τα υψηλότερα από χώρες της νότιας και ανατολικής Ευρώπης.
Ποια η θέση της χώρας μας;
Δυστυχώς η χώρα μας κατέχει τη θλιβερή πρώτη θέση στην ΕΕ σε εκτιμώμενους θανάτους, αλλά και σε απώλεια DALYs (Χρόνια Ζωής Απαλλαγμένα από Ανικανότητα) από λοιμώξεις από ανθεκτικά μικρόβια στην ΕΕ.
Καθώς η μικροβιακή αντοχή είναι άμεσα συνδεδεμένη με την κατανάλωση αντιβιοτικών δεν είναι περίεργο πως η χώρα μας συνεχίζει να βρίσκεται στην κορυφή, καταλαμβάνοντας την 3η θέση στην ΕΕ στην κατανάλωση αντιβιοτικών στην κοινότητα, χάνοντας την πρωτιά από Ρουμανία και Βουλγαρία. Το ενθαρρυντικό στοιχείο είναι πως το 2021 σημειώθηκε στη χώρα σημαντική μείωση στην κατανάλωση αντιβιοτικών στην κοινότητα (-16%) σε σχέση με το 2020, μείωση που δεν συμβαδίζει με τη σταθεροποίηση στην κατανάλωση αντιβιοτικών που καταγράφηκε στην ΕΕ. Αυτή ήρθε να προστεθεί στην μείωση που καταγράφηκε το 2020 σε σχέση με το 2019 (-18%) και που αποδίδεται στην επίδραση της COVID-19 και στα μέτρα περιορισμού μετάδοσης των λοιμώξεων που εφαρμόστηκαν και είναι αντίστοιχη με τη μείωση που καταγράφηκε σε όλες τις χώρες την περίοδο εκείνη. Την νέα μείωση της κατανάλωσης αντιβιοτικών στη χώρα μας πιθανώς θα μπορούσαμε να την αποδώσουμε στο αυστηρότερο νομοθετικό πλαίσιο στη διάθεση αντιβιοτικών που ίσχυσε στη χώρα μας από τον 9/2020 και που έκανε υποχρεωτική την ηλεκτρονική συνταγή ιατρού για χορήγηση αντιβιοτικού από τον φαρμακοποιό.
Ο ρόλος της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας
Η απρόσφορη χρήση αντιβιοτικών και η επακόλουθη μικροβιακή αντοχή πυροδοτείται από ένα αδύναμο σύστημα ΠΦΥ. Όταν η τυπική ΠΦΥ απουσιάζει και η πρόσβαση στον οικογενειακό γιατρό είναι δυσχερής, τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο της βασικής δημόσιας υγείας και διευκολύνεται η χορήγησή τους χωρίς συνταγή. Η προσπάθεια εγκαθίδρυσης οργανωμένης ΠΦΥ και καθολικής κάλυψης του πληθυσμού από τον θεσμό του Προσωπικού Γιατρού που θα λειτουργεί ως σημείο πρώτης επαφής του πολίτη με το σύστημα υγείας και για οποιαδήποτε ανάγκη του, με ανεμπόδιστη και έγκαιρη πρόσβαση σε αυτόν, μπορεί να συμβάλλει αποφασιστικά στην ορθολογικότερη χρήση των αντιβιοτικών στην κοινότητα. Ο ασθενής δεν θα έχει πλέον άλλοθι να ζητήσει αντιβιοτικό χωρίς ιατρική εξέταση και συνταγή. Ούτε ο φαρμακοποιός να χορηγήσει αντιβιοτικό χωρίς ιατρική συνταγή. Παράλληλα ο Προσωπικός Γιατρός καλείται να λειτουργήσει ως σύμβουλος υγείας και μέσω αποτελεσματικών τεχνικών επικοινωνίας να ευαισθητοποιήσει και να εκπαιδεύσει τον πληθυσμό ευθύνης του σε θέματα που άπτονται της μικροβιακής αντοχής και της σωστής χρήσης αντιβιοτικών. Ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει σε ποιες λοιμώξεις είναι αποτελεσματικά τα αντιβιοτικά, ποιες είναι οι παρενέργειές τους, πως πρέπει να λαμβάνουμε τα αντιβιοτικά, πως αναπτύσσεται η μικροβιακή αντοχή και ποιες είναι οι επιπτώσεις της. Η μικροβιακή αντοχή βρίσκεται υψηλότερη στις χώρες που η ευαισθητοποίηση των πολιτών για αυτή είναι η χαμηλότερη.
Πηγή: Έντυπο «Περί Υγείας»