Βήχας στα παιδιά
Πού οφείλεται, ποια είναι τα πιο συχνά είδη, πότε πρέπει να απευθυνθείτε στον γιατρό και πώς αντιμετωπίζεται.
Γράφει η Κωνσταντίνα Κατόπη – Παιδίατρος
Ο βήχας αποτελεί ένα φυσιολογικό αντανακλαστικό του οργανισμού με σκοπό να απομακρύνει από τους αεραγωγούς εκκρίσεις και σωματίδια που τους ερεθίζει. Πρόκειται για ένα συχνό σύμπτωμα, ειδικότερα στα παιδιά της προσχολικής και σχολικής ηλικίας και κυρίως κατά τους χειμερινούς μήνες.
Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Αλλεργικού Άσθματος και Κλινικής Ανοσολογίας, υγιή παιδιά προσχολικής ηλικίας μπορεί να παρουσιάσουν 8-10 λοιμώξεις αναπνευστικού τον χρόνο, το 50% των οποίων θα έχει βήχα για περίπου 1 εβδομάδα , ενώ το 10-20% θα συνεχίσει να βήχει πάνω από 3 εβδομάδες.
Που μπορεί να οφείλεται ο βήχας;
Τα αίτια που προκαλούν βήχα στο παιδί ποικίλουν και εξαρτώνται από παράγοντες όπως η ηλικία, η εποχή του χρόνου, οι συνθήκες διαβίωσης και άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες αλλά και το ανοσοποιητικό σύστημα του παιδιού.
Πιθανές αιτίες είναι οι ιογενείς λοιμώξεις αναπνευστικού (κοινό κρυολόγημα, γρίπη, μεταλοιμώδης βήχας), οι μικροβιακές λοιμώξεις των αεραγωγών ή των πνευμόνων, ερεθιστικοί παράγοντες (κρύος αέρας, καπνός, αλλεργιογόνα, άσκηση), το άσθμα, η χρόνια ρινίτιδα, η εισρόφηση ξένου σώματος, η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, χρόνιες πνευμονοπάθειες, συγγενείς ανωμαλίες των αεραγωγών, η φυματίωση και ο ψυχογενής βήχας, ο οποίος χαρακτηριστικά δεν εμφανίζεται το βράδυ.
Ποια είναι τα πιο συχνά είδη βήχα;
O βήχας στο παιδί διακρίνεται σε οξύ, χρόνιο, παραγωγικό, ξηρό, υλακώδη και παροξυσμικό.
Ο χρόνιος βήχας διαρκεί περισσότερο από 3-4 εβδομάδες και χρήζει διερεύνησης. Σε κάποιες περιπτώσεις οφείλεται σε επαναλαμβανόμενες ιογενείς λοιμώξεις κυρίως τον χειμώνα και σε παιδιά που πηγαίνουν για πρώτη φορά σε βρεφονηπιακό σταθμό και δεν προλαβαίνουν να παρουσιάσουν περίοδο ύφεσης.
Ο υλακώδης βήχας ακούγεται σαν γαύγισμα σκύλου και εκδηλώνεται ξαφνικά κατά τον ύπνο τις νυχτερινές ώρες. Παρατηρείται σε οξεία απόφραξη του λάρυγγα (λαρυγγίτιδα, επιγλωττίτιδα, αλλεργική αντίδραση, εισρόφηση ξένου σώματος), συνοδεύεται δε από βραχνάδα και εισπνευστικό συριγμό. Είναι συχνότερος σε παιδιά κάτω των 3 ετών.
Ο παροξυσμικός εμφανίζεται αιφνίδια και χαρακτηρίζεται από μια βαθειά εισπνοή που ακολουθείται από πολλαπλές ώσεις βήχα κατά την εκπνοή, τις οποίες ακολουθεί εισπνευστικός συριγμός. Τα επεισόδια είναι διαδοχικά και καταλήγουν συχνά σε εμετό ή και άπνοια στα βρέφη, οπότε τίθεται η υποψία κοκκύτη.
Ο παραγωγικός βήχας οφείλεται σε συσσώρευση εκκρίσεων και επιδεινώνεται κατά την κατάκλιση. Εμφανίζεται συχνότερα κατά τη διάρκεια κοινού κρυολογήματος. Βήχας με εκπνευστικό συριγμό σημαίνει μερική απόφραξη κατώτερων αναπνευστικών οδών (βρογχιολίτιδα, άσθμα). Στο άσθμα ο βήχας επιδεινώνεται μετά από άσκηση, έντονο γέλιο ή κλάμα, κυρίως τις βραδινές ώρες.
Αραιός βήχας, με επεισόδια λιγότερα από ένα το μισάωρο ή την ώρα, με έξαρση στο ξάπλωμα και στο σήκωμα, δεν υποδηλώνει συνήθως κάτι σοβαρό.
Ο βήχας στα παιδιά πολύ σπάνια χρήζει εργαστηριακής διερεύνησης και συνήθως ένα καλό ιστορικό από τους γονείς και η κλινική εξέταση αρκούν για να τεθεί η διάγνωση και να ξεκινήσει η θεραπεία.
Πότε πρέπει να απευθυνθείτε στον γιατρό;
Αν το παιδί είναι μικρότερο των 3 μηνών και έχει και πυρετό.
Αν παρουσιάζει πόνο στο στήθος.
Αν εμφανίζει σημεία αναπνευστικής δυσχέρειας – δύσπνοια (δυσκολία στην ανάσα, θορυβώδη αναπνοή ή αναπνέει πολύ γρήγορα).
Αν δυσκολεύεται να θηλάσει ή αρνείται να πιεί υγρά και δείχνει αφυδατωμένο.
Αν με το βήχα αποβάλλει αίμα.
Αν βήχει ασταμάτητα.
Αν συνυπάρχει υψηλός πυρετός.
Αν ο βήχας εμφανιστεί μετά από επεισόδιο πνιγμονής κατά την ώρα της σίτισης, έστω και αν το επεισόδιο συνέβη μέρες ή και εβδομάδες πριν.
Αν ο βήχας διαρκεί πάνω από 2 εβδομάδες.
Πώς αντιμετωπίζεται ο βήχας στα παιδιά;
Οι γονείς δεν πρέπει να ξεχνούν ότι ο βήχας εξυπηρετεί μια λειτουργία και επομένως δεν είναι πάντα ωφέλιμη η καταπολέμησή του. Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία που προκαλεί βήχα και εξατομικεύεται σε κάθε παιδί.
Όταν με το βήχα συνυπάρχει ρινική συμφόρηση (μπουκωμένη μύτη), το πρώτο βήμα στην αντιμετώπιση του βήχα είναι η προσπάθεια αποσυμφόρησης της μύτης με συχνές ρινοπλύσεις με φυσιολογικό ορό. Κάποιες φορές γίνεται χρήση ρινικού αποφρακτήρα, με μέτρο, ή αποσυμφορητικών ρινικών spray και αντιισταμινικών φαρμάκων.
Eίναι σημαντικό το παιδί να λαμβάνει αρκετά υγρά που θα βοηθήσουν στη ρευστοποίηση των εκκρίσεων (χαμομήλι με μέλι σε παιδιά άνω του έτους, σούπες, νερό). Αποφεύγουμε να δίνουμε γάλα στο παιδί αμέσως πριν την κατάκλιση καθώς δημιουργεί περισσότερες εκκρίσεις στον φάρυγγα.
Επίσης, η υγρή ατμόσφαιρα βοηθά στην εφύγρανση των βλεννογόνων και τη διευκόλυνση της αναπνοής. Συστήνεται η χρήση υγραντήρων και το μπάνιο σε περιβάλλον με υδρατμούς πριν τον ύπνο. Στον έντονο βήχα της λαρυγγίτιδας, η αγκαλιά, ο καθησυχασμός του παιδιού και η παραμονή του σε εξωτερικό χώρο με κρύο και υγρό αέρα, συχνά αρκεί για να θεραπεύσει τον βήχα.
Η θέση ύπνου σε ανάκλιση ή το μαξιλάρι ύπνου σε παιδιά άνω των 2 ετών, βοηθάει τα παιδιά να αναπνέουν καλύτερα.
Η χορήγηση φαρμακευτικών σκευασμάτων πρέπει να γίνεται μόνο κατόπιν οδηγίας παιδιάτρου. Μη χορηγείτε αντιβηχικά ή αποχρεμπτικά φάρμακα στο παιδί σας, ειδικά αν είναι μικρότερο των 6 χρονών. Ο ιατρός θα κρίνει αν και πότε θα χρειαστεί να χορηγήσει αντιβίωση.
Στα παιδιά με ιστορικό άσθματος, η έγκαιρη έναρξη θεραπείας με βρογχοδιασταλτικά και κορτιζόνη είναι σημαντική.
Αν το παιδί σας έχει κάνει εισρόφηση ξένου σώματος απαιτείται η άμεση μεταφορά του στο νοσοκομείο. Μη βάλετε το χέρι σας στο στόμα του παιδιού για να αφαιρέσετε το αντικείμενο.
Συμπερασματικά, ο βήχας αποτελεί ένα σύμπτωμα πολύ συχνό στην πορεία ιώσεων. Οι γονείς χρειάζεται να προσφέρουν ένα ήρεμο περιβάλλον στο παιδί, απαλλαγμένο από ερεθιστικούς παράγοντες και να δώσουν χρόνο στον οργανισμό να αναρρώσει. Οφείλουν να εμπιστευτούν τον παιδίατρο και να γνωρίζουν πως η πολυφαρμακία δεν είναι η λύση.
Πηγή: Έντυπο «Περί Υγείας»