Επιστημονικός προβληματισμός για τα τατουάζ και τους κινδύνους τους
Ιδιαίτερα διαδεδομένα στη σύγχρονη κοινωνία, τα τατουάζ αποτελούν πλέον κομμάτι της καθημερινότητας για μεγάλο μέρος του πληθυσμού, ιδίως στις νεότερες ηλικίες.
Παρά τη δημοφιλία τους, ωστόσο, τα ζητήματα που αφορούν την ασφάλεια του μελανιού και τις πιθανές επιπτώσεις του στον οργανισμό παραμένουν σχετικά περιορισμένα στον δημόσιο διάλογο.
Στο επίκεντρο της επιστημονικής συζήτησης επανέρχεται το θέμα μέσα από νέα μελέτη από τη Δανία, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMC Public Health. Η έρευνα διερευνά, για πρώτη φορά σε μεγάλη κλίμακα, τη συσχέτιση της έκθεσης στο μελάνι τατουάζ με την εμφάνιση ορισμένων μορφών καρκίνου, όπως το λέμφωμα και οι καρκίνοι του δέρματος. Για τις ανάγκες της μελέτης αξιοποιήθηκαν δεδομένα από το Δανέζικο Μητρώο Διδύμων, ένα από τα πληρέστερα παγκοσμίως, προσφέροντας τη δυνατότητα καλύτερου ελέγχου γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Τα βασικά ευρήματα παρουσιάζουν η καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου.
Σύμφωνα με τη μελέτη, το μελάνι των τατουάζ δεν περιορίζεται αποκλειστικά στο δέρμα. Όπως έχει καταγραφεί και σε παλαιότερες έρευνες, σωματίδια μελανιού μπορούν να μετακινηθούν μέσω του λεμφικού συστήματος και της κυκλοφορίας του αίματος, καταλήγοντας κυρίως στους λεμφαδένες αλλά και σε όργανα όπως το ήπαρ. Η μακροχρόνια παρουσία αυτών των σωματιδίων ενδέχεται να προκαλεί χρόνιες φλεγμονώδεις αντιδράσεις, οι οποίες έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο καρκινογένεσης.
«Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι το πιο διαδεδομένο μελάνι, το μαύρο, περιέχει συχνά carbon black, μια ουσία που έχει χαρακτηριστεί ως πιθανώς καρκινογόνος για τον άνθρωπο. Κατά την παραγωγή της, δημιουργούνται επίσης πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες, ορισμένοι από τους οποίους είναι αποδεδειγμένα καρκινογόνοι. Άλλες χρωστικές, ειδικά σε έγχρωμα μελάνια, μπορεί να διασπώνται με την έκθεση στον ήλιο ή κατά τη διαδικασία αφαίρεσης με λέιζερ, απελευθερώνοντας επιβλαβείς χημικές ενώσεις», σύμφωνα με τους ειδικούς.
Όπως προκύπτει από τα αποτελέσματα, τα άτομα με τατουάζ εμφάνισαν αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του δέρματος σε σύγκριση με όσους δεν φέρουν τατουάζ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο κίνδυνος ήταν αισθητά υψηλότερος, ενώ διαπιστώθηκε ότι τα εκτεταμένα τατουάζ – εκείνα που καλύπτουν επιφάνεια μεγαλύτερη από την παλάμη του χεριού – σχετίζονταν με ακόμη μεγαλύτερη αύξηση του κινδύνου τόσο για καρκίνο του δέρματος όσο και για λέμφωμα. Το στοιχείο αυτό ενισχύει την εκτίμηση ότι η συνολική ποσότητα μελανιού και η διάρκεια έκθεσης του οργανισμού ενδέχεται να διαδραματίζουν ρόλο.
Παράλληλα, οι ερευνητές εξέτασαν παραμέτρους όπως το κάπνισμα και ο τρόπος ζωής, χωρίς ωστόσο να μπορούν να αποδώσουν πλήρως σε αυτές τη συσχέτιση που παρατηρήθηκε. Επισημαίνεται ότι η μελέτη δεν τεκμηριώνει αιτιώδη σχέση, αλλά αναδεικνύει μια στατιστική συσχέτιση που χρήζει περαιτέρω επιστημονικής διερεύνησης.
Έμφαση δίνεται και στο ζήτημα της έγκαιρης διάγνωσης, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις τα τατουάζ μπορεί να δυσχεραίνουν τον εντοπισμό ύποπτων δερματικών αλλοιώσεων, όπως νέων σπίλων ή μεταβολών σε υπάρχοντες. Η καθυστέρηση αυτή ενδέχεται να επηρεάσει τη σοβαρότητα της νόσου κατά τη διάγνωση, γεγονός που καθιστά αναγκατικούς τους τακτικούς δερματολογικούς ελέγχους, ιδίως σε άτομα με εκτεταμένα τατουάζ, αυξημένη έκθεση στον ήλιο ή σχετικό οικογενειακό ιστορικό.
Παρότι τα τατουάζ είναι ευρέως διαδεδομένα και τα συνολικά ποσοστά καρκίνου στον γενικό πληθυσμό δεν παρουσιάζουν εκρηκτική αύξηση, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η μακροχρόνια έκθεση του οργανισμού στο μελάνι αποτελεί ένα σχετικά νέο φαινόμενο. Ως εκ τούτου, οι πιθανές επιπτώσεις του δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως.
Σε επίπεδο δημόσιας υγείας, τα ευρήματα ενισχύουν την ανάγκη για συστηματικότερη ενημέρωση των πολιτών, αυστηρότερους ελέγχους στη σύσταση των μελανιών και συνέχιση της επιστημονικής έρευνας. Η επιλογή ενός τατουάζ, όπως επισημαίνεται, δεν αφορά μόνο την αισθητική ή την προσωπική έκφραση, αλλά συνδέεται και με μια μακροχρόνια έκθεση του οργανισμού σε χημικές ουσίες που παραμένουν στο σώμα για δεκαετίες.