Ηπατίτιδα στα παιδιά
Γράφει η Βασιλική Λαπέα
Παιδίατρος
Στρατιωτικός Ιατρός
Επιμελήτρια Παιδιατρικού Τμήματος
Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών
Τα αίτια και η παθογένειά της δεν είναι ακόμα σαφή.
Η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα παρατηρεί με ιδιαίτερη ανησυχία την αύξηση των περιστατικών οξείας ηπατίτιδας αγνώστου αιτιολογίας σε υγιή παιδιά. Η ηπατίτιδα είναι φλεγμονή του ήπατος και στο μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών είναι αποτέλεσμα λοιμώδους αιτιολογίας.
Τα συνήθη συμπτώματα της ηπατίτιδας αρχικά είναι μη ειδικά όπως μπορεί να συμβαίνει σε μία κοινή ίωση του γαστρεντερικού για παράδειγμα αδυναμία, νωθρότητα, μειωμένη όρεξη, ναυτία, εμετός, κοιλιακό άλγος, πυρετός, πόνος στις αρθρώσεις. Στη συνέχεια, μπορούν να εμφανιστούν πιο ειδικά σημεία και συμπτώματα όπως ίκτερος (κίτρινη χροιά του δέρματος και των επιπεφυκότων), κνησμός, υπέρχρωση των ούρων (σκούρα σαν «κονιάκ») ή/ και αποχρωματισμός των κοπράνων.
Από τις 5 Απριλίου 2022 παρατηρήθηκε αύξηση των περιστατικών οξείας ηπατίτιδας αγνώστου αιτιολογίας σε υγιή παιδιά ηλικίας μικρότερα των 10 ετών σε όλη την Ευρώπη και ιδιαίτερα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών (76,1%) είναι παιδιά ηλικίας <5 ετών.
Επιβεβαιωμένο κρούσμα δεν είναι δυνατό να οριστεί ακόμα με τα επιστημονικά δεδομένα που διαθέτουμε. Έτσι, ως πιθανό κρούσμα οξείας ηπατίτιδας αγνώστου αιτιολογίας στα παιδιά ηλικίας μικρότερης των 16 ετών ορίζεται η εμφάνιση ηπατίτιδας από την 1η Οκτωβρίου 2021 με αύξηση των ηπατικών ενζύμων (SGOT ή SGPT>500 IU/L). Απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί ο αποκλεισμός ιογενούς λοίμωξης από τους ιούς της ηπατίτιδας (Α, Β, C, D, E).
Πρόσφατα στις 31 Μαΐου 2022 το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) ανακοίνωσε 305 περιπτώσεις παιδιών που πληρούν τα κριτήρια του πιθανού κρούσματος. Περίπου 50% των παιδιών προέρχονται από το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ στη χώρα μας έχουν καταγραφεί 5 περιπτώσεις παιδιών κάτω των 16 ετών ως περιστατικά οξείας ηπατίτιδας αγνώστου αιτιολογίας.
Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) σε στενή συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) και άλλους διεθνείς φορείς μελετούν την αιτιολογία του κλινικού αυτού συνδρόμου. Στην Ευρώπη, από την καταγραφή και μελέτη των επιδημιολογικών στοιχείων και των εργαστηριακών ευρημάτων προκύπτει ότι το πιο κοινό παθογόνο που διαπιστώθηκε σε παιδιά με ηπατίτιδα αγνώστου αιτιολογίας είναι ο αδενοϊός και ακολουθεί ο SARS–CoV-2.
Ειδικότερα, οι μικροί ασθενείς βρέθηκαν θετικοί στον έλεγχο για αδενοϊό στην Αγγλία σε ποσοστό 75,5% και στην Σκωτία σε ποσοστό 50% χωρίς όμως να μπορεί να αποδειχθεί ο ιός ως αιτία της νόσου. Σε κάποιες περιπτώσεις, από το δείγμα των ασθενών που διαπιστώθηκε ο αδενοϊός, ταυτοποιήθηκε ο υπότυπος 41F που είχε συσχετισθεί και σε άλλες περιπτώσεις ηπατίτιδας αγνώστου αιτιολογίας σε παιδιά εκτός Ευρώπης.
Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες μελέτες της επιστημονικής κοινότητας επικρατεί η υπόθεση ότι παρά την πιθανή συσχέτιση με τον αδενοϊό στο μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών είναι πιθανή η συνύπαρξη και κάποιου ακόμα συν-παράγοντα.
Η υπόθεση αυτή υποστηρίζει ότι ο πιθανός αυτός παράγοντας δεν θα προκαλούσε σοβαρή νόσο ή συμπτώματα στα παιδιά σε φυσιολογικές συνθήκες. Αντίθετα, υποστηρίζεται η ύπαρξη ενός άγνωστου μέχρι τώρα παράγοντα που πυροδοτεί μία πιο σοβαρή φλεγμονή ή βλάβη του ήπατος έπειτα από ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος σε συνθήκες λοίμωξης.
Άλλες θεωρίες για την πιθανή συσχέτιση της οξείας ηπατίτιδας στα παιδιά με άλλες λοιμώξεις, εμβόλια όπως έναντι Covid-19, φάρμακα, τοξικούς ή άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες βρίσκονται υπό μελέτη αλλά τα πιο πρόσφατα δεδομένα υποστηρίζουν ότι είναι λιγότερο πιθανές.
Τα αίτια και η παθογένεια της οξείας ηπατίτιδας στα παιδιά δεν είναι δυστυχώς ακόμα σαφή. Βέβαια, η νόσος είναι σίγουρα σπάνια με σποραδικά περιστατικά στην Ευρώπη και δεν υπάρχουν ακόμη στοιχεία για πιθανή μετάδοση από άνθρωπο-σε-άνθρωπο. Επιπλέον, δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθεί ο κίνδυνος των παιδιών από τα στοιχεία που υπάρχουν μέχρι τώρα. Η δυσμενής εξέλιξη κάποιων παιδιών με οξεία ηπατική βλάβη με ανάγκη ηπατικής μεταμόσχευσης σε 14 περιπτώσεις και ενός θανάτου στην Ευρώπη καταδεικνύουν την σοβαρότητα του νοσήματος και τον πιθανό κίνδυνο του παιδιατρικού πληθυσμού που προσβάλλεται.
Αδιαμφισβήτητα, πρόκειται για ένα σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας που προκαλεί ανησυχία παγκοσμίως. Η νόσος προσβάλλει τον παιδιατρικό πληθυσμό με πιθανές σοβαρές επιπλοκές. Παράλληλα όμως, εφόσον η αιτία της ηπατίτιδας παραμένει άγνωστη, αποτελεσματικά μέτρα πρόληψης δεν μπορούν να εφαρμοστούν.
Ταυτόχρονα όμως, η πιθανή συσχέτιση με ιούς όπως ο αδενοϊός καθιστούν αναγκαία την πρόληψη με την εφαρμογή και υιοθέτηση κανόνων ατομικής υγιεινής ακόμα και από την μικρή νηπιακή ηλικία. Το τακτικό πλύσιμο των χεριών με σαπούνι, ο επιμελής καθαρισμός των επιφανειών και ο επαρκής αερισμός των χώρων είναι επιβεβλημένα. Ακόμα, προτείνεται η αποφυγή κοινής χρήσης σκευών για φαγητό και η αποφυγή στενών επαφών με άτομα που εμφανίζουν συμπτώματα ιογενούς λοίμωξης. Τέλος, δεν θα πρέπει να παραλείπεται η έγκαιρη και πλήρης ανοσοποίηση των παιδιών με σκοπό τη θωράκιση του ανοσοποιητικού.
Οι γονείς καλούνται να αντιμετωπίσουν με ψυχραιμία τον άγνωστο ακόμα κίνδυνο με συμβουλές και υποστήριξη από τον παιδίατρο. Σε κάθε τους ανησυχία ή υποψία ηπατικής νόσου η κλινική εξέταση και η αξιολόγηση των πιθανών συμπτωμάτων των παιδιών είναι αναγκαίες. Συστήνεται επαγρύπνηση με έγκαιρη αναζήτηση παιδιατρικής φροντίδας όταν παρουσιάζονται ύποπτα συμπτώματα. Άλλωστε, η πρόληψη, η σωστή ενημέρωση και ορθή καθοδήγηση είναι απαραίτητες για τη διασφάλιση της υγείας των παιδιών.
Πηγή: Έντυπο «Περί Υγείας»