Καινοτόμες θεραπείες στη Θαλασσαιμία

Γράφει ο Δρ Λάμπρος Μπουραντάς, ΜD, PhD, Aιματολογος

Ιατρικός λειτουργός Α τάξης. Γεν. Νοσ. Λ/κας, ΚΘ Λ/κας

Καινοτόμες θεραπείες στη Θαλασσαιμία

Οι θαλασσαιμίες είναι κληρονομικές αναιμίες που χαρακτηρίζονται από μειωμένη παραγωγή αιμοσφαιρίνης. Οι κύριες μορφές τους είναι η

• α-θαλασσαιμία, όταν ένα ή περισσότερα γονίδια που σχετίζονται με την πρωτεΐνη α-σφαιρίνη δεν υπάρχουν ή έχουν μεταλλαχθεί και

• β-θαλασσαιμία, όπου μεταλλάξεις επηρεάζουν την παραγωγή της πρωτεΐνης β-σφαιρίνης.

Οι σοβαρότερες μορφές της θαλασσαιμίας απαιτούν συχνές μεταγγίσεις αίματος και θεραπεία αποσιδήρωσης για την απομάκρυνση του σιδήρου που συσσωρεύεται με τις μεταγγίσεις. Οι δύο αυτές προσεγγίσεις, μεταγγίσεις και αποσιδήρωση είναι οι βασικοί πυλώνες της θεραπείας της θαλασσαιμίας. Τις τελευταίες δεκαετίες νέες θεραπείες αναδύονται και άλλες είναι σε φάση κλινικών δοκιμών.

Μεταμόσχευση Μυελού των Οστών

Οριστική θεραπεία της μεταγγισιοεξαρτώμενης θαλασσαμίας επιτυγχάνεται με αλλογενή μεταμόσχευση μυελού των οστών. Κατ΄ αυτήν αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα λαμβάνονται από συγγενή, ή μη συγγενή ιστοσυμβατό δότη και μετά από την χορήγηση κατάλληλων φαρμάκων εγχύονται στον πάσχοντα με θαλασσαιμία. Η βελτίωση των φαρμακευτικών σχημάτων που χορηγούνται και η έγκαιρη πρόληψη και αντιμετώπιση των επιπλοκών της μεταμόσχευσης, έχουν αυξήσει την επιβίωση και την ποιότητα ζωής των μεταμοσχευθέντων ασθενών.

Γονιδιακή Θεραπεία

Προς την ίδια κατεύθυνση κινείται και η γονιδιακή θεραπεία επιδιόρθωσης του γονιδίου της βήτα σφαιρίνης, η οποία εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια. Στη γονιδιακή θεραπεία, αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα του ατόμου με θαλασσαιμία τροποποιούνται γενετικά με τη βοήθεια ιού (Lentivirus), ώστε να αποκατασταθεί η παραγωγή σφαιρίνης και επαναχορηγούνται στον ασθενή (αυτόλογη μεταμόσχευση μυελού των οστών). Το υψηλό κόστος της μεθόδου δημιουργεί σοβαρούς περιορισμούς στην ευρεία χρήση της γονιδιακής θεραπείας, ενώ στον παρόντα χρόνο η εφαρμογή της τελεί υπό αναστολή στην Ευρώπη.

Luspatercept

Πολλά υποσχόμενο είναι το μόριο Luspatercept, το οποίο ευοδώνει την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων επηρεάζοντας ευεργετικά τα τελικά στάδια ωρίμανσης και διαφοροποίησης των ερυθρών στο μυελό των οστών. Τον Ιούνιο του 2020 έλαβε έγκριση από τον Ευρωπαικό Οργανισμό Φαρμάκων για την θεραπεία ασθενών με μεταγγισιοεξαρτώμενη β θαλασσαιμία και είναι το πρώτο φάρμακο που μπορεί να βελτιώσει την αναιμία στους ασθενείς αυτούς.

Ruxolitimib

Ο αναστολέας της JAK2 κινάσης, Ruxolitimib, που αναστέλει το ενδοκυττάριο μονοπάτι σηματοδότησης που ενεργοποιείται από την ερυθροποιητίνη, χορηγήθηκε πειραματικά. Παρόλη την αρχικά βελτίωση της σπληνομεγαλίας στους ασθενείς, η δοκιμή του φαρμάκου σταμάτησε καθώς δεν έδειξε ουσιαστική βελτίωση στις μεταγγίσεις.

Άξονας Εψιδίνης/Φερροπορτίνης

Ένα άλλο πεδίο έρευνας αποτελεί ο άξονας εψιδίνης/φερροπορτίνης, καθώς αποτελεί σημαντικό ρυθμιστή της ερυθροποίησης. Η υπερέκφραση της εψιδίνης, ή η αναστολή των ρυθμιστών της, μπορούν να βελτιώσουν την υπερφόρτωση σιδήρου και την ερυθροποίηση. Έχουν δοκιμαστεί μόρια μίνι-εψιδίνης, με υψηλό χρόνο ημίσειας ζωής και δράσης. Σε συνδυασμό με τις μεταγγίσεις, βελτιώνουν την αναιμία, τη σπληνομεγαλία και την αποσιδήρωση. Σε μη μεταγγιζόμενους θαλασσαιμικούς ασθενείς, βελτιώνουν τις τιμές αιμοσφαιρίνης.

Οι ανασταλτές της φερροπορτίνης, όπως το χορηγούμενο από στόματος μόριο VIT-2763, έχουν δείξει μείωση της βιο-διαθεσιμότητας και της ομοιόστασης του σιδήρου, βελτίωση της ερυθροποίησης και της αναιμίας. Μόρια που επιδρούν στον άξονα εψιδίνης και φερροπορτίνης βρίσκονται προς το παρόν σε στάδια κλινικών δοκιμών.

Γράφει η Δρ Αικατερίνη Πυροβολάκη, ΜD, PhD, Aιματολογος

Ιατρικός λειτουργός Α τάξης. Γεν. Νοσ. Λ/κας, ΚΘ Λ/κας

Η Θαλασσαιμία στην Κύπρο

Στην Κύπρο λειτουργούν 4 Κλινικές Θαλασσαιμίας (ΚΘ). Οι ΚΘ δραστηριοποιούνται ως κέντρα ημερήσιας φροντίδας και εντάσσονται από την 1η Ιανουαρίου 2019, στον Οργανισμό Κρατικών Υπηρεσιών Υγείας (ΟΚΥπΥ).

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία στις ΚΘ παρακολουθούνται 1269 ΑμΘ και δρεπανοκυτταρική νόσο. Από αυτά 661 πάσχουν από β και 488 από α θαλασσαιμία. Οι αριθμοί αυτοί καθιστούν την Κύπρο τη χώρα με τη μεγαλύτερη αναλογία ΑμΘ σε σχέση με το γενικό πληθυσμό της, απαιτώντας ιδιαίτερο σχεδιασμό στην διαχείριση της, σε επίπεδο θεραπευτικής αγωγής, πρόληψης, οργάνωσης των ΚΘ και έρευνας, ενώ ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στην πολυεπίπεδη στήριξη των ΑμΘ.

Στα ΚΘ τα ΑμΘ αντιμετωπίζονται ολιστικά με έμφαση τόσο στη μεταγγισιοθεραπεία και την αποσιδήρωσή τους, όσο και στην πρόληψη και αντιμετώπιση των επιπλοκών της νόσου και τις εξατομικευμένες θεραπευτικές ανάγκες του κάθε ατόμου.

Η κάθε ΚΘ λειτουργεί αυτοδύναμα και ανεξάρτητα θεραπευτικά, όλες όμως προσπαθούν να εναρμονιστούν με τις κατευθυντήριες οδηγίες διεθνών οργανισμών, όπως είναι η Διεθνής Ομοσπονδία Θαλασσαιμίας (ΔΟΘ) και πρότυπα περίθαλψης (standards of care) άλλων φορέων διεθνούς εμβέλειας.

Η θέσπιση και η εφαρμογή ενός ενιαίου εθνικού πρωτοκόλλου θεραπευτικής αντιμετώπισης των ΑμΘ, όπως επίσης και η ενοποίηση των ΚΘ σε μία ιατρική δομή, η ανάπτυξη πολυθεματικής ομάδας διαχείρισης της θαλασσαιμίας με συμμετοχή ιατρών και επαγγελματιών υγείας με διαφορετικές εξειδικεύσεις και η προαγωγή της έρευνας είναι δράσεις οι οποίες αναμένεται να υλοποιηθούν με την εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής για την θαλασσαιμία, που πρόσφατα υιοθετήθηκε από την Κυπριακή Βουλή.

Οι δράσεις αυτές στοχεύουν στη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας προς τα ΑμΘ και τη μετατροπή των ΚΘ σε κέντρα αριστείας.