1. Home
  2. Το
  3. πρωτοσέλιδο
  4. Οι επιπτώσεις της πανδημίας Covid-19 στην ψυχική υγεία
Οι επιπτώσεις της πανδημίας Covid-19 στην ψυχική υγεία

Οι επιπτώσεις της πανδημίας Covid-19 στην ψυχική υγεία

0

Οι επιπτώσεις της πανδημίας Covid-19 στην ψυχική υγεία

της Βασιλικής Χολέβα, Κλινικής Ψυχολόγου στην Α΄ Ψυχιατρική Κλινική ΑΠΘ του Νοσοκομείου Παπαγεωργίου

Στις 11 Φεβρουαρίου 2020, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έδωσε το όνομα Covid-19 στη νέα πανδημία, που αναγνωρίστηκε τον Ιανουάριο του 2020 και ανέτρεψε την καθημερινότητα των πολιτών της Ελλάδας και του υπόλοιπου κόσμου με πρωτόγνωρο τρόπο.Η επιβεβλημένη καραντίνα, η παύση της εργασιακής δραστηριότητας και οι οικονομικές συνέπειες αυτής, καθώς και ο φόβος της νόσησης ή μετάδοσης του ιού αποτελούν ένα τρίπτυχο, το οποίο κλυδωνίζει τα θεμέλια της ψυχικής ισορροπίας του ατόμου. Σε παρόμοιες καταστάσεις, το ερευνητικό έργο έχει αναδείξει ότι τα συμπτώματα που συνδέονται με το άγχος αυξάνονται δραματικά σε περιόδους πανδημίας και αυτό ως ένα βαθμό είναι αναμενόμενο (Nickelletal. 2004,Lancee, 2008, McCauley, 2013). Πρόκειται για φυσιολογική αντίδραση σε ένα ακραίο γεγονός. Σε επισκόπηση που δημοσιεύθηκε πρόσφατα (Brooksetal., 2020) εκτιμήθηκε ότι οι επιπτώσεις της καραντίνας στην ψυχική υγεία κυμαίνονται από αυξημένο άγχος έως και διαταραχή μετατραυματικού στρες (ΔΜΣ).
Οι περισσότερες έρευνες που εντάχθηκαν στην επισκόπηση ανέφεραν ότι παράγοντες κινδύνου για επιβαρυμένη ψυχική υγεία είναι η μεγαλύτερη διάρκεια της καραντίνας, ο φόβος μόλυνσης, το αίσθημα ματαίωσης, η πλήξη, η ανεπάρκεια των αγαθών και το στίγμα. Σε έρευνα για την Covid-19 έχουν βρεθεί υψηλά ποσοστά διαταραχής μετατραυματικού στρες σε επαγγελματίες υγείας, με τους νοσηλευτές να αναφέρουν εντονότερη συμπτωματολογία από τους γιατρούς και τις γυναίκες επαγγελματίες υγείας εντονότερη από τους άντρες(Huang, 2020, Jung, 2020).

 

Επιπτώσεις με διαφορετικές αποχρώσεις

Οι επιπτώσεις μιας πανδημίας έχουν διαφορετικές αποχρώσεις στο γενικό πληθυσμό από τον πάσχοντα, τον ψυχιατρικό πληθυσμό, αλλά και τους επαγγελματίες υγείας που εργάζονται στην πρώτη γραμμή για την αντιμετώπισή της.

 

Γενικός πληθυσμός

Η αβεβαιότητα για το τί μέλλει γενέσθαι μετά τη συνειδητοποίηση της ταχύτητας εξάπλωσης του ιού και της επιβεβλημένης καραντίνας, απαιτεί τη διαχείριση αρκετών προκλήσεων: ανησυχία για την προσωπική υγεία και την υγεία των οικείων, εργασιακή δυσπραγία και οικονομική επιβάρυνση. Ως εκ τούτου, πολλοί άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με δυσκολία στην έλευση ή διατήρηση του ύπνου, με δυσκολία συγκέντρωσης, αυξημένη χρήση ουσιών, όπως το αλκοόλ ή η νικοτίνη, ή αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες.

 

Πάσχοντες

Οι πολίτες που έχουν εκτεθεί στον ιό βρίσκονται αντιμέτωποι όχι μόνο με την αγωνία για την πορεία της νόσου και την παράλληλη σωματική ταλαιπωρία, αλλά και με συναισθήματα ενοχής (ιδίως αν έχουν κολλήσει κάποιον άλλον) ή ακόμα και ντροπής, καθώς οι υπόλοιποι άνθρωποι τους αντιμετωπίζουν με διαφορετικό τρόπο (τους αποφεύγουν, ίσως τους κατηγορούν κτλ) (McCauley, 2013).

 

Κλινικός ψυχιατρικός πληθυσμός

Όσον αφορά στον κλινικό ψυχιατρικό πληθυσμό, η κατάσταση για χρονίως πάσχοντες είναι επίσης επιβαρυμένη, με πιθανώς περισσότερες υποτροπές και επιδεινούμενη ποιότητα ζωής. Οι ψυχικά ασθενείς, λόγω της υπάρχουσας έκπτωσης στη λειτουργικότητα, αποτελούν ομάδα υψηλού κινδύνου, καθώς εξαιτίας του περιορισμού της λειτουργίας των εξωτερικών ιατρείων των δημόσιων μονάδων υγείας και της υπολειτουργίας των ψυχιατρικών δομών, βρίσκονται σε κίνδυνο να διακόψουν τη φαρμακευτική τους αγωγή, να αδυνατούν να συμμορφωθούν με τα μέτρα ή να υποτροπιάσουν, λόγω της έντασης που τους προκαλεί η νέα κατάσταση και η αλλαγή της ρουτίνας.

 

Επαγγελματίες υγείας

Όταν όλοι οι άλλοι πολίτες προσπαθούν να αποφύγουν πάση θυσία την επαφή με τους νοσούντες από Covid-19, οι επαγγελματίες υγείας είναι αναγκασμένοι να φροντίζουν καθημερινά τέτοιους ασθενείς, ερχόμενοι αντιμέτωποι με τον κίνδυνο να νοσήσουν και οι ίδιοι.

Η κόπωση συμπόνοιας, σύμφωνα με τον Figley (1982), «αποτελεί μία κατάσταση εξάντλησης και βιολογικής, σωματικής και συναισθηματικής δυσλειτουργίας που έρχεται ως συνέπεια της παρατεταμένης φροντίδας ασθενών». Τα συμπτώματα μπορεί να είναι σωματικά (αϋπνία, κόπωση, κεφαλαλγίες κτλ), ψυχικά (απάθεια, κυνισμός, αίσθηση απώλειας σκοπού κτλ) και αποτυπώνονται στη συμπεριφορά (ευερεθιστότητα, απότομη συμπεριφορά κτλ) (Quitangon, 2015).
Η φροντίδα σοβαρά πασχόντων ασθενών απαιτεί τεράστια αποθέματα ενέργειας, τα οποία σε εποχές κρίσεων, όπως είναι η πανδημία, είναι εύκολο να εξαντληθούν (McAlonan, 2007, Huggard, 2013).
Στο πλαίσιο αυτό, η Α΄Ψυχιατρική Κλινική ΑΠΘ στο Γ.Ν. Παπαγεωργίου δημιούργησε ένα πρωτόκολλο υποστήριξης των εργαζόμενων, σύμφωνα με το οποίο μπορούν να απευθύνονταιστους ειδικούς ψυχικής υγείας του Νοσοκομείου, για οποιοδήποτε πρόβλημα αντιμετωπίζουν κατά τη διάρκεια της πανδημίας, είτε διά ζώσης, είτε διαδικτυακά στην πλατφόρμα που δημιουργήθηκε γι΄ αυτόν τον λόγο, είτε διά τηλεφώνου, ώστε να έχουν άμεση κάλυψη των αναγκών τους κατά προτεραιότητα.

Ανθεκτικότητα
Η ανθεκτικότητα αποτελεί προστατευτικό παράγοντα ανάπτυξης ψυχιατρικής συμπτωματολογίας μετά από την έκθεση σε κάποιο τραυματικό γεγονός (Mcnally,2003, Bonanno, 2007, Davydov, 2010). Στους τομείς της μηχανικής και της φυσικής, η έννοια «ανθεκτικότητα» περιγράφει την «ικανότητα ενός υλικού να απορροφά την ενέργεια, να αντιστέκεται στη ζημιά και να ανακτά τη δύναμή του». Στον τομέα της ψυχικής υγείας έχουν χρησιμοποιηθεί πολλοί ορισμοί για να αποδώσουν το νόημα της ψυχικής ανθεκτικότητας τα τελευταία 30 χρόνια. Σύμφωνα με τον ορισμό του Συλλόγου Αμερικανών Ψυχολόγων, η ανθεκτικότητα αφορά στη διαδικασία προσαρμογής στο τραύμα, την τραγωδία, τις κρίσεις (όπως ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας, οικογενειακά προβλήματα, οικονομικές αντιξοότητες κτλ), μ΄ έναν τρόπο που δεν περιορίζεται μόνο στην επιστροφή στο πρότερο στάδιο λειτουργικότητας, αλλά ενέχει και τη δυνατότητα εξέλιξης μέσα από αυτό. Η ανθεκτικότητα έχει βρεθεί ότι είναι πολύτιμη σε καταστάσεις πανδημίας, τόσο για τους πολίτες, όσο και για το ίδιο το σύστημα υγείας (Welby-Everard,2019).

Έρευνα για τις επιπτώσεις της Covid-19 στην ψυχική υγεία των Ελλήνων
Στο πλαίσιο αυτό, η Α΄ Ψυχιατρική Κλινική ΑΠΘ πραγματοποίησε πανελλαδική έρευνα για τις επιπτώσεις της Covid-19 στην ψυχική υγεία των Ελλήνων (Απρίλιος- Μάιος 2020). Στόχος ήταν η έγκαιρη ανίχνευση των ατόμων που παρουσιάζουν μεγαλύτερη ευαλωτότητα για την εκδήλωση κλινικών διαταραχών που συνδέονται με την πανδημία, έτσι ώστε έγκαιρα να σχεδιαστεί και η παροχή βοήθειας. Επιπλέον, η κατανόηση των επιπτώσεων της καραντίνας στην ψυχική υγεία.
Η έρευνα αφορούσε στις άμεσες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, τη χρήση ουσιών, τους εφήβους και κυρίως όσους προετοιμάζονταν για πανελλήνιες εξετάσεις και, τέλος, την επιστροφή στην κανονικότητα μετά τη λήξη της καραντίνας. Στην έρευνα συμμετείχαν περίπου 6.000 άτομα.
Τα αποτελέσματα αναφέρουν ότι η πανδημία Covid-19 προκάλεσε μέτρια συμπτώματα φόβου, αϋπνίας, άγχους και κατάθλιψης, ενώ επέφερε σημαντικές αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες, όπως μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ, αύξηση της κατανάλωσης φαγητού, αλλά και του χρόνου βάδισης. Οι έφηβοι που επρόκειτο να δώσουν πανελλήνιες εξετάσεις ανέφεραν ότι τους αγχώνει σημαντικά το ότι δεν γνωρίζουν την ακριβή ημερομηνία τέλεσης των πανελληνίων και νιώθουν ότι πιέζονται περισσότερο από τους καθηγητές τους σε σχέση με την οικογένειά τους.
Τα αποτελέσματα της έρευνας έχουν δημοσιευτεί σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0165178120311379, https://link.springer.com/article/10.1007/s11469-020-00319-8,
https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyt.2020.00821/abstract).