Πυρκαγιές: Ο αόρατος κίνδυνος του καπνού και πώς να προστατευτείτε μέσα στο σπίτι

Η εικόνα του πορτοκαλί ουρανού κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης πυρκαγιάς μπορεί να είναι εντυπωσιακή, όμως ο μεγαλύτερος κίνδυνος κρύβεται στα αόρατα μικροσωματίδια που επιβαρύνουν την ατμόσφαιρα και απειλούν την υγεία.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα αιωρούμενα σωματίδια του καπνού μπορούν να προκαλέσουν τόσο άμεσα όσο και μακροχρόνια προβλήματα, κυρίως στο αναπνευστικό σύστημα. Σε μεγάλες πυρκαγιές, όπως εκείνες που σημειώθηκαν πρόσφατα σε Καναδά, ΗΠΑ, αλλά και σε χώρες της Ευρώπης όπως η Γαλλία και η Ισπανία, ο καπνός παρέμεινε πάνω από αστικές περιοχές για ημέρες, δημιουργώντας ιδιαίτερα επιβαρυμένες συνθήκες.

Για τον λόγο αυτό, οι αρμόδιες αρχές συνιστούν την παραμονή σε εσωτερικούς χώρους, με στόχο όμως να διατηρείται όσο το δυνατόν καθαρότερος ο αέρας μέσα στο σπίτι.

Πώς να χρησιμοποιήσετε σωστά το κλιματιστικό

Εφόσον υπάρχει κεντρικό σύστημα κλιματισμού, μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση της ποιότητας του εσωτερικού αέρα.

• Αλλαγή φίλτρων: Τα φίλτρα πρέπει να αντικαθίστανται τακτικά, ενώ ιδανική επιλογή θεωρούνται τα φίλτρα MERV 13 ή υψηλότερης κατηγορίας, εφόσον τα υποστηρίζει το σύστημα.
• Ανακυκλοφορία αέρα: Το κλιματιστικό θα πρέπει να λειτουργεί σε ανακυκλοφορία εσωτερικού αέρα, με τις εισαγωγές εξωτερικού αέρα κλειστές.
• Συνεχής λειτουργία: Το Κέντρο Έρευνας Καπνού Πυρκαγιών του Πανεπιστημίου του Όρεγκον προτείνει ο ανεμιστήρας του συστήματος να λειτουργεί συνεχώς κατά τη διάρκεια του φαινομένου και όχι μόνο όταν απαιτείται ψύξη.

Παράλληλα, ένας φορητός καθαριστής αέρα με φίλτρο HEPA ή αντίστοιχη πιστοποίηση μπορεί να μειώσει σημαντικά τα αιωρούμενα σωματίδια. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται ώστε η συσκευή να μην παράγει όζον, καθώς πρόκειται επίσης για επιβλαβή ατμοσφαιρικό ρύπο.

Αν υπάρχει δυνατότητα αγοράς μόνο μίας συσκευής, οι ειδικοί προτείνουν να τοποθετηθεί σε ένα δωμάτιο όπου τα μέλη της οικογένειας περνούν τον περισσότερο χρόνο τους, δημιουργώντας έναν ασφαλέστερο χώρο. Όπως επισημαίνει η περιβαλλοντική επιδημιολόγος Έιμι Κάλκμπρενερ, «Η βασική αρχή είναι ότι το οτιδήποτε είναι καλύτερο από το τίποτα».

Η λύση των χειροποίητων φίλτρων αέρα

Έρευνες δείχνουν ότι τα αυτοσχέδια φίλτρα αέρα (DIY), τα οποία κατασκευάζονται με φίλτρα κλιματισμού και έναν ανεμιστήρα τύπου box fan, μπορούν να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά.

Μελέτες της Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) έδειξαν ότι η απόδοσή τους στην απομάκρυνση μικροσωματιδίων είναι αντίστοιχη με εκείνη μικρών εμπορικών καθαριστών αέρα. Όπως σημειώνει η Κάλκμπρενερ, «Τα ευχάριστα νέα είναι ότι πραγματικά λειτουργούν».

Για την κατασκευή τους απαιτούνται:

• τέσσερα φίλτρα αέρα διαστάσεων 50,8 x 50,8 εκ. (MERV 13 ή υψηλότερα),
• ένας ανεμιστήρας τύπου box fan,
• χαρτόνι και ισχυρή κολλητική ταινία.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο ανεμιστήρας πρέπει να κατευθύνει τον αέρα προς τα έξω και τα βέλη των φίλτρων να δείχνουν προς την πλευρά του ανεμιστήρα, ενώ όλες οι ενώσεις πρέπει να είναι καλά σφραγισμένες.

Τι ισχύει για τα κλιματιστικά παραθύρου

Τα περισσότερα κλιματιστικά παραθύρου, τα συστήματα mini-split και πολλές φορητές μονάδες δεν διαθέτουν φίλτρα ικανά να συγκρατήσουν τα μικροσκοπικά σωματίδια του καπνού. Ωστόσο, η προστασία από τη ζέστη παραμένει εξίσου σημαντική.

«Όταν ο καπνός και η ζέστη συνυπάρχουν, οι επιπτώσεις στην υγεία είναι πολύ σοβαρότερες, από ό,τι όταν εμφανίζονται μεμονωμένα», εξηγεί η ερευνήτρια του Πανεπιστημίου του Όρεγκον, Τζες Ντάουνι.

Η ίδια συστήνει τη χρήση του κλιματιστικού για τη ρύθμιση της θερμοκρασίας σε συνδυασμό με καθαριστή αέρα ή χειροποίητο φίλτρο.

Παράλληλα, συνιστάται:

• να ελέγχεται ότι το κλιματιστικό παραθύρου είναι καλά σφραγισμένο,
• να λειτουργεί σε ανακυκλοφορία αέρα,
• να περιορίζεται η χρήση φορητών μονάδων με μονοσωλήνα εξαγωγής.

Σε περίπτωση που δεν υπάρχει κλιματισμός, οι ειδικοί προτείνουν την παραμονή, έστω και προσωρινά, σε δημόσιους κλιματιζόμενους χώρους, όπως βιβλιοθήκες ή εμπορικά κέντρα.

Πώς να περιορίσετε την είσοδο καπνού στο σπίτι

Η σωστή στεγανοποίηση του σπιτιού αποτελεί ακόμη ένα βασικό μέτρο προστασίας. Πετσέτες, μονωτικές ταινίες ή άλλα υλικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να κλείσουν χαραμάδες από πόρτες και παράθυρα.

Όπως εξηγεί η πνευμονολόγος Δρ. Καλίλα Γκέιτς, «Όπως προσπαθούμε τον χειμώνα να κρατήσουμε το κρύο έξω από το σπίτι, το ίδιο ακριβώς πρέπει να κάνουμε και τώρα». Και προσθέτει: «Οποιοδήποτε σημείο μπάζει αέρα, πρέπει να σφραγίζεται για να μειωθεί η ποσότητα καπνού που μπαίνει στο σπίτι».

Ταυτόχρονα, όταν η ατμόσφαιρα είναι επιβαρυμένη, καλό είναι να αποφεύγεται κάθε μορφή καύσης μέσα στο σπίτι, όπως η χρήση κεριών, τζακιού ή εστιών υγραερίου.

Τα συμπτώματα που χρειάζονται προσοχή

Η έκθεση στον καπνό από πυρκαγιές μπορεί να προκαλέσει:

• δύσπνοια,
• σφίξιμο στο στήθος,
• πονοκέφαλο,
• αίσθημα καύσου στη μύτη και στα μάτια.

«Όταν αρχίσετε να νιώθετε αυτά τα συμπτώματα, ακόμη κι αν δεν είναι έντονα, πρέπει να συνειδητοποιήσετε ότι το σώμα σας αντιδρά. Πρέπει να απομακρυνθείτε από τον εξωτερικό αέρα και να μπείτε αμέσως μέσα», τονίζει η Δρ. Γκέιτς.

Σε περίπτωση συριγμού, έντονης δυσκολίας στην αναπνοή ή σοβαρής δυσφορίας, οι ειδικοί συστήνουν άμεση μετάβαση στο πλησιέστερο νοσοκομείο.