Η άνοια προχωρά, ο άνθρωπος παραμένει

Ποιες είναι οι δραστηριότητες που προτείνονται για άτομα με προχωρημένη άνοια και άνοια τελικού σταδίου

Γράφει ο Νότης Παρασκευόπουλος,

MSc in Dementia, Phd Candidate in Informatics

Η φιλοσοφία της φροντίδας ατόμων με προχωρημένη άνοια και άνοια τελικού σταδίου βασίζεται στην διατήρηση της ποιότητας ζωής και της αξιοπρέπειας των ασθενών, στην ανακούφισή τους καθώς και στην υποστήριξη των συγγενών.

Όταν η άνοια προχωράει στο τελικό της στάδιο, είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε πως αυτό μπορεί να διαρκέσει από μερικές εβδομάδες έως μερικά χρόνια. Σε κάθε περίπτωση, όμως, καθώς η άνοια εξελίσσεται, η αδιάλειπτη φροντίδα γίνεται αναγκαία.

Είναι εύκολο να υποθέσουμε πως όταν ένα άτομο με άνοια έχει απολέσει το λόγο και δεν διαφαίνεται άλλος δίαυλος επικοινωνίας ή όταν περνάει το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας κλινήρης, πως η έμφαση πρέπει να δίδεται στην φυσική κατάσταση και ανακούφιση και λιγότερο στις δραστηριότητες. Παρόλα αυτά, ακόμη και σε προχωρημένο στάδιο, ένα άτομο με άνοια μπορεί ακόμη να αισθάνεται μοναξιά, ανία ή ακόμη και δυσαρέσκεια.

Δραστηριότητες – Σχεδιασμός και στόχος

Στο τελικό στάδιο της άνοιας – αν και εστιάζουμε κυρίως σε θέματα κατάποσης, έγκαιρης αντιμετώπισης λοιμώξεων και διαχείρισης πόνου – έρευνες έχουν δείξει πως μέρος της ατομικής ταυτότητας του ατόμου παραμένει. Αυτό σημαίνει πως μπορούμε να συνεχίσουμε να προσπαθούμε να επικοινωνήσουμε με το άτομο ακόμη και σε αυτό το στάδιο της νόσου.

Όταν η άνοια βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο, ο περίγυρος γίνεται αντιληπτός κυρίως μέσω των αισθήσεων. Εστιάζοντας σε αυτές, μπορούμε να μεταφέρουμε στον ασθενή θετικά συναισθήματα ανακούφισης και ικανοποίησης. Ενδεικτικά:

• Όσφρηση: λουλούδια, φαγητό κατά την παρασκευή του, αρωματικά έλαια, αγαπημένη λοσιόν μετά το ξύρισμα

• Ακοή: αγαπημένη μουσική, τραγούδι από το προσωπικό, όργανο μουσικής, ήχος γέλιου, κελάηδημα πουλιών, ανάγνωση αποσπασμάτων από βιβλία, περιοδικά ή εφημερίδες.

• Αφή: Απλό κράτημα ή/και χάιδεμα του χεριού, απαλό χάιδεμα του προσώπου, μία αγκαλιά, περιποίηση των μαλλιών.

• Γεύση: Αίσθηση του γλυκού, κάποιο κρύο ρόφημα.

• Όραση: Παρουσία έντονων και καθαρών χρωμάτων στο οπτικό πεδίο, περιοδικές αλλαγές θέσεις (κρεβάτι, αμαξίδιο, πολυθρόνα) για μεταβολή εικόνων, χαμογελαστό προσωπικό, παλιές εικόνες και φωτογραφίες.

Θα πρέπει να έχουμε κατά νου πως σκοπός δεν είναι ένα ερέθισμα να δυσκολέψει τον ωφελούμενο, αλλά να αποτελέσει αφορμή για αντίδραση και επικοινωνία. Η επιλογή των δραστηριοτήτων προτείνεται να είναι συστηματική και περιοδική ενώ η εφαρμογή τους να υλοποιείται με ενσυναίσθηση, υπομονή, ευαισθησία και σεβασμό. Προσοχή πρέπει να δίδεται στο ρεαλισμό των προσδοκιών, ενώ είναι αναγκαία η συγκέντρωση και παρατήρηση οποιασδήποτε αλλαγής σε κίνηση, μορφασμό, ήχο.

Όσο η άνοια εξελίσσεται η επικοινωνία δεν σταματά, μα περιορίζεται στη βλεμματική επαφή, στην κίνηση των χεριών και στην αίσθηση της αφής. Παραθέτουμε, ενδεικτικά, κάποιες δραστηριότητες που ανακουφίζουν, μειώνουν την σύγχυση και αναπτύσσουν μία αίσθηση ευεξίας.

• Ελαφρύ μασάζ στις παλάμες με κάποια κρέμα με ήπιο άρωμα.

• Προσφορά βοηθημάτων όπως αισθητηριακά μαξιλάρια.

• Επαφή με ζώα συντροφιάς.

Ο σημαντικός ρόλος του φροντιστή και η καθημερινότητα του επαγγελματία υγείας

Αν και το βάρος της φροντίδας – δικαιολογημένα – καθοδηγείται προς τους ωφελούμενους, είναι αναγκαία η παράλληλη υποστήριξη των φροντιστών και των επαγγελματιών υγείας, με τρόπο που να δίνεται χρόνος για αποφόρτιση και να παρέχεται πρόσβαση σε κατάλληλη ενημέρωση και εκπαίδευση για διαχείριση της συναισθηματικής φόρτισης και του στρες που αναπτύσσεται από την επαφή με τους ανθρώπους. Ιδιαίτερα για τους επαγγελματίες υγείας, είναι σημαντικό να δίνονται σαφείς κατευθυντήριες οδηγίες για τους διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης των ανθρώπων με προχωρημένη άνοια και άνοια τελικού σταδίου.

Κλείνοντας, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε και να πιστεύουμε βαθιά μέσα μας πως οτιδήποτε βοηθά το άτομο με άνοια να αισθανθεί πως το αγαπούν και νοιάζονται γι’ αυτό αποτελεί ένα ασφαλές και – κάποιες φορές – μοναδικό μονοπάτι φροντίδας.

Πηγή: Έντυπο «Περί Υγείας»