Η μοναχική γήρανση των ηλικιωμένων στην ελληνική κοινωνία
Μία σκληρή πραγματικότητα για τη γήρανση και την ψυχική υγεία των ηλικιωμένων παρουσίασε ο Καθηγητής Ψυχιατρικής του ΕΚΠΑ, Αντώνιος Μ. Πολίτης, στο Πανελλήνιο Συνέδριο για τα Οικονομικά και τις Πολιτικές της Υγείας 2025.
Τα δεδομένα από τις ΗΠΑ και την Ελλάδα δείχνουν μια κρίσιμη κοινωνική μεταβολή: οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, αλλά συχνά ζουν μόνοι, με περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και ανεπαρκή φροντίδα. Παράλληλα, η ανάγκη για μακροχρόνια φροντίδα αυξάνεται συνεχώς, καθώς η γήρανση του πληθυσμού και οι χρόνιες ψυχικές παθήσεις αυξάνονται εκ των πραγμάτων.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, περισσότερα από 15 εκατομμύρια άτομα μεγάλης ηλικίας δεν έχουν παιδιά, ενώ περίπου ένας στους πέντε ενήλικες βρίσκεται –ή θα βρεθεί– χωρίς υποστηρικτικό περιβάλλον στα γηρατειά. Παρά την επιθυμία της πλειονότητας να γεράσουν στο σπίτι τους, μόλις ένα στα δέκα σπίτια είναι προσαρμοσμένο στις ανάγκες της τρίτης ηλικίας. Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα παραμένει η προσβασιμότητα, καθώς οι ηλικιωμένοι, που για χρόνια ήταν αυτόνομοι οδηγοί, αποκόπτονται με την πάροδο της ηλικίας από βασικές υπηρεσίες λόγω ελλιπών μέσων μεταφοράς.
Η ελληνική περιφέρεια γερνά μόνη
Παρόμοια εικόνα παρατηρείται στην Ελλάδα, κυρίως στην περιφέρεια. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα σε 1.400 άτομα, το 40% των ηλικιωμένων ζει μόνο. Στην Αρκαδία, το 21% του πληθυσμού είναι άνω των 65 ετών, ενώ τα περιστατικά άνοιας εκτιμώνται σε 1.300, με υποδιάγνωση που φτάνει το 90%. Η ήπια νοητική διαταραχή αφορά περίπου το ένα τέταρτο των ηλικιωμένων, αφήνοντας χιλιάδες χωρίς ουσιαστική πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας. Ο κ. Πολίτης τόνισε ότι οι μεγαλύτερες επιβαρύνσεις μετά τα 70 πλήττουν κυρίως τις γυναίκες, καθώς από την ηλικία των 80 και έπειτα παρατηρείται σημαντική μείωση του ανδρικού πληθυσμού, οδηγώντας πολλές γυναίκες στη μοναχική γήρανση.
«Αδύναμος κρίκος» οι γυναίκες 50+
Ο καθηγητής έδωσε έμφαση στον διπλό ή τριπλό ρόλο της γυναίκας μετά τα 50, που φροντίζει τα παιδιά της, τους ηλικιωμένους γονείς και ταυτόχρονα τον εαυτό της. Αυτή η συνεχής επιβάρυνση, μαζί με το μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής, αυξάνει τον κίνδυνο ψυχικής και γνωστικής επιδείνωσης.
Στην Ελλάδα, το 62% των γυναικών άνω των 65 βιώνει κοινωνική απομόνωση, όχι από επιλογή, αλλά λόγω χηρείας, διαζυγίου ή απομάκρυνσης από το οικογενειακό περιβάλλον. Όπως επισημάνθηκε, η απομόνωση αποτελεί ισχυρό παράγοντα κινδύνου για άνοια.
Ο καθηγητής υπογράμμισε ότι η κατανόηση της διάστασης του προβλήματος είναι το πρώτο βήμα για τη χάραξη αποτελεσματικών λύσεων.
Το σχέδιο του υπουργείου Υγείας
Η Ελλάδα συνεχίζει να στερείται συνεκτικού και ανθεκτικού συστήματος μακροχρόνιας φροντίδας στην ψυχική υγεία, ικανού να ανταποκριθεί δίκαια στις ανάγκες των ηλικιωμένων. Στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου για την Ψυχική Υγεία προωθείται ένα νέο μοντέλο Μονάδων Ολικής και Μακροχρόνιας Φροντίδας, με υποδομές ειδικά σχεδιασμένες για διαφορετικά επίπεδα λειτουργικότητας και δυνατότητα συνύπαρξης πολλών τύπων δομών στον ίδιο χώρο, ώστε να καλύπτονται διαφορετικές ανάγκες ταυτόχρονα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το τριπλό σχήμα χρηματοδότησης, που εκτιμάται ότι θα διασφαλίσει βιωσιμότητα και καθολική πρόσβαση: ο ΕΟΠΥΥ θα καλύπτει τα νοσήλια, ο ΕΦΚΑ θα τα συνδέει με τις συντάξεις των δικαιούχων και ο ΟΠΕΚΑ θα στηρίζει όσους βρίσκονται σε οικονομική αδυναμία. Η χρηματοδότηση αυτή θα εφαρμόζεται σε όλες τις δομές, δημόσιες και ιδιωτικές, καλύπτοντας πλήρως και τους ανασφάλιστους.