Μικροβιακή αντοχή στα τρόφιμα: Προειδοποίηση από EFSA και ECDC
Η μικροβιακή αντοχή (AMR) σε βακτήρια που μεταδίδονται μέσω τροφίμων, όπως η σαλμονέλα και το καμπυλοβακτήριο, συνεχίζει να αποτελεί σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας σε όλη την Ευρώπη, σύμφωνα με νέα κοινή έκθεση της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC).
Η ανάλυση βασίστηκε σε δεδομένα μικροβιακής αντοχής των ετών 2023-2024, που υποβλήθηκαν από τα κράτη-μέλη της ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ισλανδία, τη Νορβηγία, τη Βόρεια Μακεδονία και την Ελβετία. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα πρότυπα αντοχής διαφέρουν σημαντικά ανά χώρα, βακτήριο και φάρμακο, αντανακλώντας διαφορές στη χρήση αντιμικροβιακών ουσιών, στις γεωργικές πρακτικές, στα μέτρα υγείας των ζώων και στις στρατηγικές πρόληψης λοιμώξεων.
Όπως αναφέρει η έκθεση, μεγάλο ποσοστό στελεχών σαλμονέλας και καμπυλοβακτηρίου, τόσο από ανθρώπους όσο και από παραγωγικά ζώα, συνεχίζει να εμφανίζει αντοχή στη σιπροφλοξασίνη, ένα σημαντικό αντιβιοτικό για τη θεραπεία σοβαρών λοιμώξεων στον άνθρωπο. «Ενώ η αντοχή στη σαλμονέλα από παραγωγικά ζώα παραμένει σταθερά υψηλή, η αντοχή σε λοιμώξεις των ανθρώπων από σαλμονέλα έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια», επισημαίνεται, τάση που προκαλεί ανησυχία καθώς περιορίζει τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές.
Στην περίπτωση του καμπυλοβακτηρίου, η αντοχή είναι πλέον τόσο διαδεδομένη στην Ευρώπη, ώστε η σιπροφλοξασίνη δεν συνιστάται πλέον για τη θεραπεία λοιμώξεων στον άνθρωπο. Για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητάς της στην Ιατρική, έχουν επιβληθεί περιορισμοί στη χρήση της στα ζώα.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, υψηλά ποσοστά σαλμονέλας και καμπυλοβακτηρίου εμφανίζουν επίσης αντοχή σε ευρέως χρησιμοποιούμενες αντιμικροβιακές ουσίες, όπως η αμπικιλλίνη, οι τετρακυκλίνες και τα σουλφοναμίδια, τόσο στους ανθρώπους όσο και σε επιλεγμένα παραγωγικά ζώα.
Ταυτόχρονα, αρκετές χώρες αναφέρουν πρόοδο στη μείωση των επιπέδων αντοχής. Για τη σαλμονέλα, η αντοχή των βακτηρίων στην αμπικιλλίνη και στις τετρακυκλίνες μειώθηκε σημαντικά στους ανθρώπους τα τελευταία δέκα χρόνια σε 19 και 14 χώρες αντίστοιχα. Θετικές τάσεις εντοπίστηκαν επίσης στα ζώα, με μειωμένη αντοχή στις τετρακυκλίνες σε κοτόπουλα και στην αμπικιλλίνη και τις τετρακυκλίνες σε γαλοπούλες.
Για το καμπυλοβακτήριο, η αντοχή στην ερυθρομυκίνη έχει μειωθεί σε αρκετές χώρες την τελευταία δεκαετία, τόσο στους ανθρώπους όσο και σε ορισμένα ζώα. Επιπλέον, η συνδυασμένη αντοχή σε κρίσιμα αντιμικροβιακά παραμένει γενικά χαμηλή στη σαλμονέλα, το καμπυλοβακτήριο και το E.coli.
Η έκθεση τονίζει ότι η μικροβιακή αντοχή αφορά όλους. «Όταν τα βακτήρια καθίστανται ανθεκτικά στα αντιμικροβιακά φάρμακα, οι λοιμώξεις γίνονται δυσκολότερες στη θεραπεία και οι διαθέσιμες επιλογές περιορίζονται», σημειώνεται.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία της προσέγγισης «One Health», που αναγνωρίζει τη στενή διασύνδεση μεταξύ ανθρώπινης υγείας, υγείας των ζώων και παραγωγής τροφίμων. Παρά την πρόοδο σε ορισμένους τομείς, η συνετή χρήση αντιμικροβιακών ουσιών σε όλους τους τομείς, μαζί με αποτελεσματικά μέτρα πρόληψης λοιμώξεων, υγείας των ζώων και ασφάλειας τροφίμων, παραμένει απαραίτητη για την επιβράδυνση της εξάπλωσης ανθεκτικών βακτηρίων και την προστασία της δημόσιας υγείας στην Ευρώπη.