Μπορεί η ανθεκτικότητα του εγκεφάλου να μετρηθεί με ψηφιακούς βιοδείκτες καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής;

Δρ. Ιωάννης Ταρνανάς, Ph.D.

Νευροεπιστήμονας, Ιδρυτής και Επικεφαλής Επιστημονικός Υπεύθυνος της Altoida

Μπορεί η ανθεκτικότητα του εγκεφάλου να μετρηθεί με ψηφιακούς βιοδείκτες καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής;

Τα τελευταία 2 χρόνια, οι πολιτικές πρόληψης και ελέγχου κατά της COVID-19 αποτέλεσαν σημαντικό καταλύτη για αλλαγές στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης. Το σύγχρονο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης υπέστη σοκ, ειδικά όσον αφορά τα ευπαθή άτομα συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με γνωστικές διαταραχές ή και ειδικότερα τα άτομα με άνοια. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνέστησε τη προσοχή του στις δυσμενείς επιπτώσεις που προκαλούνται από τη πανδημία COVID-19 και ως λύση τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης επιτάχυναν τη μετάβαση από τον φυσικό χώρο δηλαδή τις κλινικές, τα νοσοκομεία κλπ. στον ψηφιακό χώρο, όπως είναι οι ηλεκτρονικές πλατφόρμες, οι εφαρμογές. Πιο συγκεκριμένα, η επιτακτική ανάγκη συλλογής όλων των διαθέσιμων ποσοτικών δεδομένων για την επίδραση της COVID-19 στη γνωστική, ψυχολογική και λειτουργική υγεία των ενηλίκων με νευρογνωστικές διαταραχές (NCD), έφερε μια «ψηφιακή επανάσταση» στην υγειονομική περίθαλψη. Ειδικότερα στον τομέα των «ψηφιακών βιοδεικτών» βιώσαμε μια άνευ προηγουμένου έκρηξη, καθώς διαφόρων ειδών ψηφιακές νέες επιχειρήσεις υγειονομικής περίθαλψης ξεκίνησαν τις έρευνες για «ψηφιακά αποτυπώματα» ή Ψηφιακές Νευρο- Υπογραφές (DNS)™ συμπεριφορικών και ψυχολογικών συμπτωμάτων (BPSD) όπως το άγχος, η απάθεια, οι διαταραχές ύπνου, η σύγχυση και οι παραισθήσεις, παρέχοντας πληροφορίες για τα υγιή και παθολογικά πρότυπα υγείας του εγκεφάλου μεταξύ των ηλικιωμένων με γνωστικές διαταραχές ή και των ατόμων με άνοια.

Όταν εστιάζουμε στους ψηφιακούς βιοδείκτες που συνδέονται με τα πρότυπα υγείας του εγκεφάλου, είναι σημαντικό να ορίσουμε με ακρίβεια τόσο την υγεία του εγκεφάλου όσο και τους καθοριστικούς της παράγοντες μέσω ενός μοντέλου δυναμικής τροχιάς που ενσωματώνει παράγοντες κινδύνου και προηγούμενους κινδύνους, καθώς και τον όρο ψηφιακός βιοδείκτης ως υποκατάστατο μέτρο για τα αποτελέσματα της εγκεφαλικής υγείας. Η υγεία του εγκεφάλου αποτελεί το επίκεντρο των ψηφιακών βιοδεικτών λόγω της λανθάνουσας μεταβλητής του που επιτρέπει στα άτομα να λειτουργούν ανεξάρτητα με μια αίσθηση σκοπού, να λαμβάνουν τις δικές τους αποφάσεις, να διατηρούν την κοινωνική διασύνδεση, να επιτρέπουν τη λειτουργική ανάρρωση από ασθένεια, και να αντιμετωπίζουν κατάλοιπα από λειτουργικές ανεπάρκειες. Ως μέλη παγκόσμιων πρωτοβουλιών, όπως το Ίδρυμα Εύρεσης Φαρμάκων για τη νόσο Αλτσχάιμερ (ADDF), η Ελληνική Πρωτοβουλία κατά της νόσου Αλτσχάιμερ (HIAAD), το Λατινοαμερικάνικο Ινστιτούτο Υγείας του Εγκεφάλου (BrainLat UAI) και το Παγκόσμιο Ινστιτούτο Υγείας του Εγκεφάλου (GBHI), έχουμε ασχοληθεί μαζί με άλλους ερευνητές για ένα νέο ορισμό της Υγείας του Εγκεφάλου, ως μια δια βίου δυναμική κατάσταση γνωστικών, συναισθηματικών και κινητικών τομέων που υποστηρίζονται από φυσιολογικές διεργασίες. Αυτός ο ορισμός είναι πολυδιάστατος και μπορεί να μετρηθεί αντικειμενικά και να βιωθεί υποκειμενικά. Μπορεί επίσης να ισχύσει σε κοινότητες πέρα από το επίπεδο του ατόμου που επηρεάζεται από οικο-βιοψυχοκοινωνικούς καθοριστικούς παράγοντες, με αποτέλεσμα μια συνεχή ποιότητα ζωής και ευεξίας.

Λαμβάνοντας υπόψη τέτοιου είδους μεταβλητές, μπορούν να διερευνηθούν δύο δρόμοι για έναν ψηφιακό βιοδείκτη εγκεφαλικής υγείας: (1) δημιουργία μιας πλατφόρμας ψηφιακών βιοδεικτών που βασίζεται σε «ψηφιακά αποτυπώματα» για τη λειτουργία του εγκεφάλου, τη σωματική λειτουργία, την κοινωνική λειτουργία, τους προστατευτικούς παράγοντες ή παράγοντες κινδύνου και την ψυχική υγεία, ή (2) προσδιορισμός μιας δια βίου Ψηφιακής Νευρο-Υπογραφής (DNS)™ που υφίσταται ως υποκατάστατο μέτρο για όλα τα συστατικά στοιχεία της υγείας του εγκεφάλου. Για την πρώτη εκδοχή, μπορεί να δημιουργηθεί μια ψηφιακή πλατφόρμα υγείας του εγκεφάλου για την αξιολόγηση της συνολικής σωματικής υγείας, της διατροφής, του ύπνου, της σωματικής δραστηριότητας, της γνωστικής δραστηριότητας, της κοινωνικοποίησης και της διατροφής μέσω smartphones, φορητών συσκευών ή άλλων πηγών του Ίντερνετ των Πραγμάτων [Internet of Things (IoT)]. Τέτοιες πλατφόρμες ενδέχεται να περιέχουν διαφορετικές κατηγορίες ψηφιακών βιοδεικτών που κυμαίνονται από ψηφιακούς δείκτες διαγνωστικούς, προγνωστικούς, εποπτικούς, φαρμακοδυναμικούς έως ψηφιακούς βιοδείκτες ασφάλειας και ευαισθησίας, ανάλογα με την χαρακτηριστική τους δομή. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι τέτοιες πλατφόρμες είναι ακόμα σε αρχικό στάδιο και παρόλο που μπορούν να δημιουργήσουν μια μέτρηση που είναι εύκολο να διαχειριστούν οι ερευνητές και να αφομοιώσουν οι παραλήπτες, απαιτείται περαιτέρω επικύρωση. Σύμφωνα με τη δεύτερη εκδοχή, εισάγεται εδώ για πρώτη φορά μια δια βίου DNS για την ανθεκτικότητα του εγκεφάλου, προκειμένου να επιτραπεί ο ποσοτικός προσδιορισμός των λεπτών ανισορροπιών στο βιολογικό δίκτυο που σχετίζονται με την πρώιμη εξέλιξη της νόσου, όπως ήπιες γνωστικές βλάβες και/ ή άτομα με άνοια.

Η ανθεκτικότητα του εγκεφάλου είναι ένα μέτρο υποκατάστασης που είναι ευαίσθητο στα διάφορα χαρακτηριστικά της υγείας του εγκεφάλου, όπως το χάσμα ηλικίας του εγκεφάλου. Παραδοσιακά, το χάσμα ηλικίας του εγκεφάλου είναι η διαφορά ανάμεσα στην χρονολογική ηλικία ενός ατόμου και της ηλικίας του εγκεφάλου ενός ατόμου, όπως παρατηρήθηκε με τη χρήση νευροαπεικόνισης μαγνητικής τομογραφίας (MRI), η οποία εξετάζει τη δομή, τη λειτουργία και την ακεραιότητα του εγκεφάλου. Ωστόσο, η νευροαπεικόνιση είναι ένας στατικός βιοδείκτης, ο οποίος αναπαριστά σποραδικά, περιστασιακά και σκόρπια δεδομένα και περιορίζει την αναπαράσταση για τις περιοχές με χαμηλές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και άτομα από αγροτικές ή ιατρικά υποεξυπηρετούμενες κοινότητες. Από την άλλη πλευρά, προτείνουμε ένα δυναμικό ψηφιακό νευροαποτύπωμα (DNF) για την ανθεκτικότητα του εγκεφάλου καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Παρόμοιοι ορισμοί για τις μεταβολικές υπογραφές του εγκεφάλου της γνωστικής ανθεκτικότητας στα 80+ έχουν προταθεί πρόσφατα από ερευνητές του Τμήματος Ακτινολογίας, Κλινική Μάγιο, Ρότσεστερ, Μινεσότα, ΗΠΑ. Επιπλέον, αντί για μια εισαγωγή με περιορισμένη εστίαση στην παρουσία ή την παρουσία ασθένειας όπως η άνοια, θα θέλαμε να μοιραστούμε εδώ μια πρώτη σύλληψη της έννοιας του βιοδείκτη ανθεκτικότητας του εγκεφάλου DNS, με βάση τη συνεχή δυναμική ερμηνεία των μετρήσεων της υγείας του εγκεφάλου, ανεξάρτητα από το σημείο εκκίνησης για τη συνέχεια της υγείας του εγκεφάλου. Η παρακολούθηση της ανθεκτικότητας του εγκεφάλου μπορεί να συνδυαστεί με εξατομικευμένες στρατηγικές παρέμβασης προκειμένου να βελτιωθεί η ατομική υγεία, να θέσει θεμέλια για την καλύτερη κατανόηση της πολιτισμικής συνάφειας της υγείας του εγκεφάλου και να την κάνει λειτουργική προς την έρευνα, την πολιτική και την πρακτική.

Επιπλέον, μια επίπτωση αυτής της δια βίου DNS για την ανθεκτικότητα του εγκεφάλου είναι ότι δίνει μια μηχανική αντίληψη για τις βιολογικές οδούς και διαδικασίες που αφορούν την κατάσταση και τη δυναμική της υγείας. Η βέλτιστη ανθεκτικότητα του εγκεφάλου μπορεί να οριστεί σε οποιοδήποτε στάδιο της ζωής ως το σύνολο των μέσων επιδόσεων όλων των ατόμων αυτής της ηλικίας που δεν πάσχουν από γνωστή ασθένεια του εγκεφάλου ή άλλων οργάνων από την άποψη της μείωσης των προηγούμενων τεκμηριωμένων επιπέδων λειτουργίας ή ως επάρκεια για την εκτέλεση όλων των δραστηριοτήτων που το άτομο επιθυμεί να αναλάβει, ως βέλτιστη ικανότητα να λειτουργήσει με προσαρμοστικότητα στο περιβάλλον. Τα στοιχεία που συλλέγονται μέσω του DNS για την ανθεκτικότητα του εγκεφάλου θα μπορούσαν επίσης να δοθούν στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και στις ρυθμιστικές αρχές για να επηρεάσουν τις πρακτικές αξιολόγησης, τιμολόγησης και αποζημίωσης, σύμφωνα με τα ανακύπτοντα στοιχεία σχετικά με τον αντίκτυπο των καινοτόμων θεραπειών. Στην Πρωτοβουλία Μετασχηματισμού Κλινικών Δοκιμών, τον Ιούνιο του 2017, διατυπώθηκαν ορισμένες συστάσεις για τα τελικά σημεία της ψηφιακής υγείας προς την επίτευξη ενός τόσο φιλόδοξου στόχου. Τέλος, μια υποδομή συλλογής στοιχείων θα επιτρέψει επίσης στα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης να βελτιώσουν τους πληθυσμούς ασθενών που είναι κατάλληλοι για θεραπεία με βάση τα δεδομένα και τις εμπειρίες του πραγματικού κόσμου.

Το ερευνητικό έργο “Προληπτική Μέτρηση της Νοητικής υγείας” με τη χρήση ψηφιακών βιοδεικτών έχει μια απλή αποστολή. Θέλουμε να επιταχύνουμε την έρευνα στον νευροεκφυλισμό και να δώσουμε την ευκαιρία σε χιλιάδες ανθρώπους στην Ελλάδα να μετρήσουν τη νοητική τους υγεία με αντικειμενικό τρόπο. Για να το πετύχουμε αυτό, επιστρατεύουμε τους πιο σύγχρονους βιολογικούς βιοδείκτες και τεχνολογίες αιχμής ψηφιακών βιοδεικτών για την παρακολούθηση της νοητικής υγείας σε πραγματικό χρόνο, με μηδενικό κόστος συμμετοχής. Η μεθοδολογία μας έχει λάβει την ανώτερη δυνατή διάκριση από τον Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκων (FDA) και έχει βραβευθεί διεθνώς. Το αποτέλεσμα της προσπάθειας αυτής θα επιτρέψει στους συμμετέχοντες να μηδενίσουν τους χρόνους που απαιτεί σήμερα μια έγκαιρη διάγνωση της άνοιας (+18 μήνες), αλλά επίσης και να επιλεχθούν άμεσα σε λίστες θεραπευτικής παρέμβασης στα πλαίσια της ιατρικής ακριβείας, για το μέγιστο δυνατό όφελος από τη χρήση φαρμακευτικών αλλά και μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων και την επιτυχή αντιμετώπιση των συμπτωμάτων ή της κλινικής εξέλιξης της άνοιας. Τα δεδομένα αυτά θα επιτρέψουν επιπλέον τη δημιουργία μιας ψηφιακής βιοτράπεζας που θα δώσει τη δυνατότητα σε ερευνητές παγκοσμίως να εξερευνήσουν για πρώτη φορά τη διάδραση μεταξύ βιολογικών και ψηφιακών βιοδεικτών, με στόχο να καλύψουμε το μεγάλο κενό στις μετρήσεις της Νοητικής Υγείας!

Γρήγορο QUIZ:

• Έχεις κάποιο συγγενικό πρόσωπο που έχει εκφράσει Αλτσχάιμερ;

• Θες να βοηθήσεις τους νευροεπιστήμονες στην μάχη με τη νόσο;

• Θες να μάθεις σε ποια αμάδα κινδύνου για Αλτσχάιμερ ανήκεις;

• Θες να εξασφαλίσεις ότι δεν θα έρθει μια μέρα που δεν θα αναγνωρίζεις τα παιδιά σου;

• Θες να εξασφαλίσεις ότι τα παιδιά σου δεν θα είναι φροντιστές σου;

Εάν απάντησες ΝΑΙ σε τουλάχιστον ΕΝΑ από τα παρακάτω ερωτήματα, η συμμετοχή σου είναι απαραίτητη και πολύ σημαντική!

Κάνε κλικ  στo (https://www.brainregistry.net/consent.html) της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Νόσου Alzheimer και άλλων φορέων να δηλώσεις συμμετοχή!

Σύντομα θα ενημερωθείς αν έχεις επιλέγει!

ΠΗΓΗ: Έντυπο “Περί Υγείας”