Ορισμένοι ερευνητές πιστεύουν ότι μπορούμε να εντοπίσουμε πρώιμα σημάδια γνωστικής εξασθένησης ήδη από τη δεκαετία των 20.
Περίπου 32 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ζουν με τη νόσο Αλτσχάιμερ — μία προοδευτική μορφή άνοιας που επηρεάζει την ικανότητα σκέψης και μνήμης.
Η νόσος συνήθως διαγιγνώσκεται μετά την ηλικία των 65 ετών. Ωστόσο, προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι σχετικοί βιοδείκτες μπορούν να εντοπιστούν πολλά χρόνια πριν από αυτή την ηλικία.
Η δρ Allison Aiello, καθηγήτρια Επιδημιολογίας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας Mailman του Πανεπιστημίου Columbia, ανέφερε:
«Η έρευνα υποδεικνύει ότι οι βιολογικές διεργασίες που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ ξεκινούν δεκαετίες πριν εμφανιστούν τα κλινικά συμπτώματα. Όλο και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι η κατάσταση της υγείας και οι εκθέσεις σε παράγοντες κινδύνου κατά την πρώιμη ή μέση ενήλικη ζωή προβλέπουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου στην τρίτη ηλικία. Επομένως, η πρώιμη ανίχνευση και διαχείριση αυτών των παραγόντων ενδέχεται να βοηθήσει στην καθυστέρηση ή ακόμη και την πρόληψη της εμφάνισης της νόσου.»
Η Aiello είναι η κύρια συγγραφέας μιας νέας μελέτης που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Regional Health – Americas, σύμφωνα με την οποία ορισμένοι παράγοντες κινδύνου και βιοδείκτες αίματος που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ μπορούν να εντοπιστούν ήδη από την ηλικία των 24 ετών.
Τρεις βασικές ομάδες βιοδεικτών για το Αλτσχάιμερ
Οι ερευνητές ανέλυσαν ιατρικά δεδομένα από πάνω από 12.000 άτομα που συμμετείχαν στη Μελέτη Μεταβατικής Πορείας από την Εφηβεία στην Ενηλικίωση (Waves IV και V), η οποία παρακολουθεί άτομα από την εφηβεία έως την ηλικία των 30-40 ετών.
Η μελέτη επικεντρώθηκε σε τρεις κύριες ομάδες βιοδεικτών:
-
CAIDE Score (Cardiovascular Risk Factors, Aging, and Incidence of Dementia): Συνυπολογίζει παράγοντες όπως ηλικία, φύλο, ΔΜΣ, επίπεδα χοληστερίνης, φυσική δραστηριότητα και συστολική πίεση. Περιλαμβάνει επίσης τη γενετική παραλλαγή APOE e4, η οποία αποτελεί γνωστό γενετικό παράγοντα κινδύνου για τη νόσο.
-
ATN βιοδείκτες: Αντιπροσωπεύουν τις κατηγορίες A (αμυλοειδές), T (ταυ πρωτεΐνη) και N (νευροεκφυλιστικοί δείκτες).
Η Aiello εξήγησε:
«Η βαθμολογία CAIDE έχει χρησιμοποιηθεί σε προηγούμενες μελέτες και έχει δείξει ισχυρή προβλεπτική αξία για τον κίνδυνο Αλτσχάιμερ, ακόμη και δεκαετίες πριν από τη διάγνωση. Επειδή οι συμμετέχοντες της μελέτης ήταν νεαροί και γενικά υγιείς, θέλαμε να δούμε αν το CAIDE θα μπορούσε να προβλέψει και τη γνωστική λειτουργία.»
«Οι ATN δείκτες, όπως η ταυ πρωτεΐνη, έχουν συσχετιστεί με τον κίνδυνο Αλτσχάιμερ σε μελέτες σε μεγαλύτερες ηλικίες. Δεν γνωρίζουμε πολλά για την παρουσία τους σε πληθυσμούς κάτω των 50 ετών, γι’ αυτό ερευνήσαμε αν σχετίζονται με γνωστική λειτουργία ήδη από τη νεαρή ενήλικη ζωή.»
Εντοπισμός βιοδεικτών πριν τη μέση ηλικία
Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικές συσχετίσεις ανάμεσα στη γνωστική λειτουργία και σε βιοδείκτες που σχετίζονται με τη νόσο, σε άτομα ηλικίας 24 έως 44 ετών.
«Αυτά τα ευρήματα υποστηρίζουν την άποψη ότι η νόσος Αλτσχάιμερ είναι μια δια βίου διαδικασία, με βιολογικές αλλαγές που ενδέχεται να ξεκινούν πολύ νωρίτερα από ό,τι νομίζαμε μέχρι τώρα», ανέφερε η Aiello. «Είναι η πρώτη μελέτη που εξετάζει αυτούς τους παράγοντες σε τόσο νεαρά άτομα, και χρειάζονται μελλοντικές έρευνες για επιβεβαίωση.»
Επιπλέον, παρατηρήθηκε ότι οι βιοδείκτες ATN σχετίζονται με τη γνωστική λειτουργία πριν από τη μέση ηλικία.
«Βρήκαμε ότι ένας δείκτης ATN, η ταυ πρωτεΐνη, σχετίζεται με τα γνωστικά αποτελέσματα στο νεαρό μας δείγμα», δήλωσε η Aiello. «Είναι πιθανό ότι αυτοί οι δείκτες αντικατοπτρίζουν αναδυόμενους κινδύνους για την υγεία ήδη από την πρώιμη ενήλικη ζωή, καθώς το σώμα αρχίζει να συσσωρεύει επιβαρυντικούς παράγοντες.»
Καμία συσχέτιση του APOE e4 σε νεαρές ηλικίες
Αντίθετα με ό,τι παρατηρείται σε μεγαλύτερες ηλικίες, η μελέτη δεν βρήκε ενδείξεις ότι η γενετική παραλλαγή APOE e4 επηρεάζει τη γνωστική λειτουργία σε νεαρά άτομα.
«Όπως και άλλες πρόσφατες μελέτες, δεν παρατηρήσαμε κάποια συσχέτιση μεταξύ του APOE e4 και των γνωστικών λειτουργιών στη νεανική ηλικία», δήλωσε η Aiello. «Η αιτία για την οποία αυτή η σχέση εμφανίζεται αργότερα στη ζωή και όχι νωρίτερα παραμένει ασαφής. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι οι επιδράσεις του APOE e4 συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου.»
Η ομάδα σκοπεύει να παρακολουθεί τους συμμετέχοντες και στο μέλλον για να διαπιστώσει αν αυτοί οι πρώιμοι δείκτες μπορούν να τροποποιηθούν με προληπτικές συμπεριφορές και παρεμβάσεις.
Η σημασία της πρώιμης ανίχνευσης για την πρόληψη του Αλτσχάιμερ
Ο νευροψυχολόγος Jasdeep S. Hundal, διευθυντής στο Κέντρο Μνήμης & Υγιούς Γήρανσης στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Jersey Shore και καθηγητής Ψυχιατρικής και Νευρολογίας, σχολίασε τη μελέτη:
«Ως ειδικός στην ανίχνευση γνωστικών αλλαγών κατά τη διάρκεια της ζωής, θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικά τα ευρήματα. Το γεγονός ότι μετρήσεις όπως η ανάκληση λέξεων και η εργασιακή μνήμη συσχετίζονται με καρδιοαγγειακούς και φλεγμονώδεις παράγοντες κινδύνου σε άτομα στα τέλη της δεκαετίας των 20 είναι αξιοσημείωτο.»
«Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι πολυπαραγοντική και προοδευτική, και τα βιολογικά της θεμέλια τίθενται σε κίνηση πολύ πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Αν περιμένουμε μέχρι τότε, χάνουμε πολύτιμο χρόνο για παρέμβαση.»
«Χρειαζόμαστε μεθόδους που να ανιχνεύουν την ευαλωτότητα πριν επέλθει μη αναστρέψιμη νευρωνική βλάβη. Έρευνες σαν αυτή προωθούν την προληπτική νευροεπιστήμη και μας βοηθούν να κατανοήσουμε πώς η διαχείριση παραγόντων όπως η καρδιαγγειακή υγεία, ο μεταβολισμός και η φλεγμονή από νωρίς, μπορεί να επηρεάσει την πορεία της γήρανσης του εγκεφάλου.»
