Ο ζωτικός ρόλος του ειδικευμένου νοσηλευτή στη διαχείριση του Σακχαρώδη Διαβήτη

Γράφει η Μπουλαζέρη Σμαραγδή MSc με ειδίκευση στον ΣΔ

Υπεύθυνη νοσηλεύτρια γραφείου εκπαίδευσης και ενημέρωσης για τον διαβήτη Γ.Ν.Χίου

Εκπαιδεύτρια στις αντλίες ινσουλίνης και συστήματα συνεχούς καταγραφής γλυκόζης

Πρόεδρος Συλλόγου ατόμων με διαβήτη Βορείου Αιγαίου ‘’Γλυκιά Διάδραση’’

Ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί μια χρόνια πολυσύνθετη μεταβολική διαταραχή και χρήζει μιας εξίσου περίπλοκης διαχείρισης , συνδέεται με αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα, ενώ  θεωρείται μάστιγα λόγω της καλπάζουσας συχνότητάς του . Αφορά όλες τις ηλικιακές ομάδες ,από τις πιο τρυφερές ηλικίες , έως τις πιο προχωρημένες. Αποτελεί μια ύπουλη χρονίως εξελισσόμενη και άκρως επικίνδυνη νόσο. Στην χώρα μας από τα πρόσφατα στοιχεία του ΗΔΙΚΑ , το πλήθος των πασχόντων από ΣΔ είναι 1.193.003 άτομα .(πρώτη ανακοίνωση στο 1^st Diabetes Empowerment Forum από την Π.Ο.Σ.Σ.Α.Σ.ΔΙΑ.)

Το μέγεθος του προβλήματος ενισχύεται τόσο από την έλλειψη ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης αλλά κυρίως από την ελλιπή εκπαίδευση τόσο των ατόμων όσο και των φροντιστών τους.

Η συνεχής ολιστική εκπαίδευση αποτελεί το κλειδί για την επιτυχημένη διαχείριση του διαβήτη. Στόχος της εκπαίδευσης είναι η μεταλαμπάδευση των γνώσεων και δεξιοτήτων στα άτομα ,που σκοπό έχουν την ενίσχυση της αυτοδιαχείρισης και αυτοφροντίδας ,έτσι ώστε να αποφθεχθούν οι επιπλοκές και να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής. Για την εκπαίδευση και διαχείριση του διαβήτη υπάρχει η διεπιστημονική ομάδα , όπου στο κέντρο είναι το άτομο με διαβήτη και γύρω από αυτό, ο γιατρός , ο ΕΝΔ, ψυχολόγος, διαιτολόγος γυμναστής ,ποδολόγος).

Ο θεσμός του ειδικευμένου νοσηλευτή στην εκπαίδευση ατόμων με διαβήτη έχει αναγνωριστεί παγκοσμίως και εξελίσσεται με ταχυτάτους ρυθμούς ,ακλουθώντας τα πρότυπα και τις κατευθυντήριες οδηγίες των διεθνών οργανισμών.

Ο ειδικός νοσηλευτής παρέχει ασθενοκεντρική φροντίδα, και ο ρόλος του κρίνεται ζωτικός, καθώς θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ένας από τους καθοδηγητές του ατόμου και της οικογένειάς του προς την επίτευξη των θεραπευτικών στόχων τους. Ουσιαστικά βρίσκεται στο πλάι τους από την πρώτη στιγμή της διάγνωσης – η οποία κρίνεται οδυνηρή -, καθώς και σε όλη την πορεία της νόσου. Ο ειδικός νοσηλευτής αναγνωρίζεται ως ο επαγγελματίας υγείας με υψηλό επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων σχετιζόμενες με το ΣΔ, που είναι ικανός να παρακινεί, να εκπαιδεύει, να συμβουλεύει, να συντονίζει και τη διαμορφώνει συστήματα υποστήριξης που μπορούν να εφαρμοστούν τόσο στο χώρο του νοσοκομείου, όσο και στο σπίτι ή την κοινότητα.

Επισημαίνεται πως η εκπαίδευση θεωρείται σήμερα το κλειδί για την προαγωγή της ποιότητας ζωής κάθε ασθενούς με ΣΔ, καθώς συντελεί :

Στον καλύτερο μεταβολικό έλεγχο ,στην συμμόρφωση στις οδηγίες της διαβητολογικής ομάδας- καλύτερη πρόληψη και αντιμετώπιση των υπογλυκαιμιών-μείωση της συχνότητας και της βαρύτητας των χρόνιων διαβητικών επιπλοκών-μείωση των ψυχολογικών προβλημάτων και καλύτερη κοινωνική προσαρμογή-μείωση των ημερών νοσηλείας στο νοσοκομείο . Οι στόχοι του Ειδικού Νοσηλευτή για τον Διαβήτη είναι η δημιουργία έμπιστης θεραπευτικής σχέσης με το άτομο, η βελτίωση γνώσεων , η διδαχή της αυτοφροντίδας, η αναγνώριση και επίλυση προβλημάτων που προκύπτουν από τη νόσο, η καλύτερη γλυκαιμική ρύθμιση, η πρόληψη επιπλοκών, η ψυχική ενδυνάμωση, η μείωση ανάγκης για νοσηλεία, η καλύτερη ποιότητα ζωής, η μείωση δαπανών υγείας.

Ηεκπαίδευση ξεκινάει από την στιγμή της διάγνωσης. Ο νοσηλευτής σχεδιάζει ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα βασισμένο στην εξατομίκευση γλυκαιμικών στόχων , την πολυπλοκότητα του διαβήτη στις υποκειμενικές και αντικειμενικές ανάγκες ατόμου, συμπεριλαμβανομένων των επιθυμιών, των προσδοκιών των δυνατοτήτων, των πεποιθήσεων του καθώς και την προσωπικότητά του, το επίπεδο εκπαίδευσής του,  την ηλικία του, το επάγγελμά του ,την οικογενειακή του κατάσταση.

Οι αρμοδιότητες του ειδικευμένου νοσηλευτή συγκαταλέγονται σε πέντε τομείς:

1^ος τομέας ‘’Παθοφυσιολογία , Επιδημιολογία και Κλινική πράξη στον διαβήτη’’. Σ αυτόν το τομέα η αρμοδιότητα του είναι να παρέχει πληροφόρηση για την παθοφυσιολογία της νόσου , προκειμένου το ίδιο το άτομο να κατανοήσει την φύση της νόσου.

2^ος τομέας : Πολιτισμική- κοινωνική προσαρμογή στην διάρκεια ζωής’’ εδώ ο νοσηλευτής προσφέρει υποστήριξη και συμβάλει στην ψυχοκοινωνική προσαρμογή του ατόμου , συνεργαζόμενος και με την υπόλοιπη διεπιστημονική ομάδα.

3^ο τομέας’’Διδασκαλία και απόκτηση δεξιοτήτων ‘’ , σε αυτό το στάδιο ο ειδικευμένος νοσηλευτής βασισμένος σε ενδείξεις και πρακτικές στο ΣΔ, προσπαθεί να μεταλαμπαδεύσει τις γνώσεις του στο άτομο , ώστε να προσαρμοστεί στην νέα κατάσταση και να αλλάξει τις μέχρι τώρα συνήθειές του.

4^ος τομέας : ‘’Εκπαίδευση στην αυτοδιαχείριση του Διαβήτη ‘’ είναι το βασικότερο στάδιο εκπαίδευσης , του ΣΔ . Αυτοδιαχείριση είναι οι προσωπικές ενέργειες που πραγματοποιούνται από το άτομο για να επιτευχθεί η νορμογλυκαιμία ή ευγλυκαιμία ώστε να αποτραπούν οι επερχόμενες μη επιθυμητές επιπλοκές. Σε αυτό το στάδιο ο ειδικός νοσηλευτής  καλείται να διδάξει ιατρικές και νοσηλευτικές τεχνικές , έτσι ώστε το άτομο να μπορεί καθημερινά να φροντίζει την νόσο του. Αυτό το στάδιο περιλαμβάνει:

Την εκμάθηση τεχνικών ενέσεων ινσουλίνης ( πληροφορίες για την ινσουλίνη, όπως δράση- σημεία χορήγησης- παρενέργειες-υπολογισμός ευαισθησίας – τροποποίηση δόσεων σύμφωνα με τις τιμές γλυκόζης), αντιμετώπιση οξειών επιπλοκών Διαβήτη όπως υπογλυκαιμία και υπεργλυκαιμία, η εκμάθηση μετρήσεων και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων (τεχνική, συχνότητα, ημερολόγιο αυτοελέγχου-εκπαίδευση σε νέες μεθόδους), η εκπαίδευση στην υιοθέτηση ενός υγιεινού και ισορροπημένου προγράμματος διατροφής (αναγνώριση και στον υπολογισμό υδατανθράκων –λιπών –πρωτεϊνών καθώς και στη σωστή κατανομή τους εντός των γευμάτων),ενημέρωση για τα οφέλη της σωματικής άσκησης και παρότρυνση για εντατικό πρόγραμμα εκγύμνασης και εκπαίδευση στην τεχνολογία( αντλίες ινσουλίνης , αισθητήρες συνεχούς καταγραφής γλυκόζης).

5^ος τομέας : ‘Προγραμματισμός και επαγγελματική διαχείριση’’ εδώ πια ο ειδικός νοσηλευτής αφού έχει δημιουργήσει κλίμα ασφάλειας και εμπιστοσύνης καθιστά σαφές στο άτομο ότι η επίτευξη των στόχων θα επέλθει μέσω σωστού προγραμματισμού και εφαρμογής όλων των οδηγιών.

Όπως συμπεραίνουμε ο ρόλος του ειδικευμένου νοσηλευτή είναι ζωτικός και αναγκαίος για την ολοκληρωμένη και επιτυχημένη διαχείριση του διαβήτη. Η εκπαίδευση και ο αυτοέλεγχος είναι οι δυο όψεις αυτοδιαχείρισης του διαβήτη ,καθώς και το αποτελεσματικότερο θεραπευτικό μέσο. Η επιτακτική ανάγκη όλων των ατόμων της κοινότητας ατόμων με διαβήτη, και των οικογενειών τους για ολιστική εκπαίδευση , θα πρέπει να βρει άμεση ανταπόκριση από το κράτος ,έτσι ώστε όλα τα διαβητολογικά κέντρα της χώρας μας να στελεχώνονται με ειδικευμένους νοσηλευτές, που σε συνεργασία με τα υπόλοιπα μέλη της διεπιστημονικής ομάδας ,θα προσφέρουν συνεχή και ολοκληρωμένη γνώση και εκπαίδευση αποφεύγοντας τις επιπλοκές, διατηρώντας συνάμα το νόημα και τη χαρά της ζωής.