Παγκόσμια Ημέρα Βιοηθικής: Στο επίκεντρο η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιοηθικής 2026, πραγματοποιήθηκε στις 23 και 24 Οκτωβρίου 2026, στο Κεντρικό Αμφιθέατρο «Θέμις Κανελλόπουλος» του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», το Διεθνές Συνέδριο «Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή: Επιστημονικά ζητήματα και Βιοηθικές προκλήσεις».
Στο συνέδριο συμμετείχαν πανεπιστημιακοί, επιστήμονες, εκπρόσωποι της πολιτείας, νομικοί, δημοσιογράφοι και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών, σε έναν διεπιστημονικό διάλογο για τις δυνατότητες και τα όρια της σύγχρονης αναπαραγωγικής ιατρικής.
Το συνέδριο διοργανώθηκε από το Ελληνικό Κλιμάκιο του International Chair in Bioethics (WMA Cooperative Center) του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Φιλοσοφίας του ΕΚΠΑ και την Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής. Θεσμικοί συνδιοργανωτές ήταν το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής και Τεχνοηθικής, το Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Βιοηθικής, Τεχνοηθικής και Δικαίου και το Ερευνητικό Κέντρο Βιοπολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου.
Η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε σε υβριδική μορφή, με φυσική παρουσία και διαδικτυακή μετάδοση. Την επιστημονική και οργανωτική ευθύνη είχε ο Ευάγγελος Πρωτοπαπαδάκης, Καθηγητής Εφαρμοσμένης Φιλοσοφίας και Βιοηθικής, Διευθυντής του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Φιλοσοφίας του ΕΚΠΑ και Επικεφαλής του Ελληνικού Κλιμακίου του International Chair in Bioethics.
Οι εργασίες του συνεδρίου επικεντρώθηκαν στις επιστημονικές εξελίξεις της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και στα ηθικά, νομικά και κοινωνικά ερωτήματα που αυτές προκαλούν.
Συζητήθηκαν, μεταξύ άλλων, το καθεστώς και η προστασία του ανθρώπινου εμβρύου, η διαχείριση των πλεοναζόντων εμβρύων, η κρυοσυντήρηση γενετικού υλικού, η δωρεά γαμετών, η παρένθετη μητρότητα, η διατήρηση της γονιμότητας και η ογκογονιμότητα.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις νέες τεχνολογίες, όπως ο προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος, η τεχνητή νοημοσύνη, η in vitro γαμετογένεση και η γονιδιακή επεξεργασία. Στο επίκεντρο βρέθηκαν επίσης η ενημερωμένη συναίνεση, η προστασία των προσωπικών δεδομένων, ο κίνδυνος γενετικών διακρίσεων, τα δικαιώματα του παιδιού, η ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες αναπαραγωγικής ιατρικής, η μεταθανάτια αναπαραγωγή και τα όρια μεταξύ πρόληψης και μη ιατρικής επιλογής
Παράλληλα, εξετάστηκαν οι νέες μορφές οικογένειας, οι θρησκευτικές και φιλοσοφικές προσεγγίσεις της αρχής της ζωής, οι διαφορές μεταξύ των εθνικών και ευρωπαϊκών νομοθετικών πλαισίων, καθώς και οι προκλήσεις του αναπαραγωγικού τουρισμού και της διασυνοριακής ιατρικής πρακτικής.
Σημαντικό μέρος των εργασιών αφιερώθηκε στην υπογεννητικότητα και τη δημογραφική γήρανση, ζητήματα που απασχολούν έντονα την Ελλάδα και την Ευρώπη.
Ιδιαίτερη βαρύτητα στη διοργάνωση έδωσε η παρουσία της Υφυπουργού Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, κυρίας Έλενας Ράπτη, καθώς και η συμμετοχή εκπροσώπων της πολιτείας και της αυτοδιοίκησης. Στο πλαίσιο του συνεδρίου συζητήθηκε το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας σε συνάρτηση με την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, αλλά και με τις ευρύτερες κοινωνικές και θεσμικές πολιτικές που επηρεάζουν τη δημιουργία και τη στήριξη της οικογένειας.
Στη συζήτηση συμμετείχαν ο Μάκης Βορίδης, βουλευτής και πρώην υπουργός, ο Σταύρος Κελέτσης, βουλευτής Έβρου, ο Νικόλαος Φαραντούρης, ευρωβουλευτής και Καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς, ο Γιώργος Πατούλης, Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, και ο Περικλής Μίγδος, Δήμαρχος Γεωργίου Καραϊσκάκη Άρτας. Η Ελευθερία Μωραϊτάκη-Πικρού, Αντιπεριφερειάρχης Αττικής, μίλησε για τη θέση της γυναίκας στο επίκεντρο της βιοηθικής.
Όπως επισημάνθηκε, η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή μπορεί να βοηθήσει ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα γονιμότητας, δεν μπορεί όμως να αποτελέσει από μόνη της απάντηση στο δημογραφικό πρόβλημα. Η αντιμετώπισή του απαιτεί ευρύτερες πολιτικές για την οικογένεια, την εργασία, τη στέγαση, την υγεία και την κοινωνική προστασία.
Η συζήτηση ανέδειξε την ανάγκη συνδυασμού της επιστημονικής προόδου με την κοινωνική δικαιοσύνη, την ισότιμη πρόσβαση στην περίθαλψη και τον σεβασμό στην ελευθερία των αναπαραγωγικών επιλογών.
Στη συνεδρία για τα ηλικιακά όρια στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή συμμετείχε και η δικηγόρος Ειρήνη Αψοκάρδου, η οποία μίλησε για το ζήτημα και με βάση την προσωπική της εμπειρία.
Όπως ανέφερε, προχώρησε σε εμβρυομεταφορά έναν μήνα πριν από τη συμπλήρωση του προβλεπόμενου ηλικιακού ορίου και απέκτησε το παιδί της. Σήμερα επιθυμεί να αποκτήσει και δεύτερο παιδί, μεταξύ άλλων και προς όφελος του πρώτου, καθώς διαθέτει κρυοσυντηρημένα έμβρυα. Για την υπόθεσή της προτίθεται να εξαντλήσει κάθε νόμιμο μέσο, προκειμένου να επιτύχει τον στόχο της. Όπως επισήμανε, «το ηλικιακό όριο φαίνεται να μην είναι απόλυτο, σύμφωνα με ορισμένες δικαστικές αποφάσεις, και ο νόμος επιδέχεται και άλλη ερμηνεία».
Η προσωπική αυτή μαρτυρία έφερε στο προσκήνιο τις δυσκολίες που μπορεί να προκύψουν όταν ένα γενικό ηλικιακό όριο εφαρμόζεται σε διαφορετικές οικογενειακές και ιατρικές συνθήκες. Η αναφορά παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του συνεδρίου ως αφορμή για ευρύτερο επιστημονικό και νομικό προβληματισμό, χωρίς να προδικάζεται η έκβαση οποιασδήποτε δικαστικής διαδικασίας.
Στην ίδια ενότητα, ο Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Δημοσιολόγων, Καθηγητής Βασίλειος Τζέμος, ανέφερε ότι το ηλικιακό όριο για τις γυναίκες στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή ενδέχεται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και ανάλογα με την εφαρμογή του, να εγείρει ζήτημα δυσανάλογου περιορισμού της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 5 παράγραφος 1 του Συντάγματος.
Η τοποθέτηση εντάχθηκε στη συζήτηση για τη διαφορετική μεταχείριση ανδρών και γυναικών. Επισημάνθηκε ότι, ενώ για τις γυναίκες προβλέπεται συγκεκριμένο ηλικιακό όριο στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, δεν υπάρχει αντίστοιχο απόλυτο όριο για τους άνδρες. Οι συμμετέχοντες τόνισαν ότι το ζήτημα απαιτεί προσεκτική στάθμιση, με βάση την ασφάλεια της γυναίκας και του παιδιού, τα επιστημονικά δεδομένα, την αρχή της ισότητας και την αναλογικότητα κάθε περιορισμού.
Ο Κωνσταντίνος Πάντος, Γυναικολόγος και Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, δήλωσε: «Χωρίς να παραγνωρίζονται οι αρχές που πρέπει να διέπουν την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, κάθε περίπτωση ίσως χρειάζεται να εξετάζεται και εξατομικευμένα. Πίσω από κάθε αίτημα υπάρχουν άνθρωποι με τη δική τους ιστορία, τις δικές τους δυσκολίες και ιδιαίτερες συνθήκες ζωής. Ένα δίκαιο πλαίσιο οφείλει να συνδυάζει την επιστημονική ασφάλεια με σεβασμό στην ανθρώπινη διάσταση».
Την επίσημη έναρξη του συνεδρίου πραγματοποίησε η δημοσιογράφος Εύη Φραγκάκη. Χαιρετισμούς απηύθυναν ο Γεράσιμος Σιάσος, Πρύτανης του ΕΚΠΑ, η Έλενα Ράπτη, Υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, ο Ευάγγελος Καρκαλέτσης, Πρόεδρος του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», ο Χαράλαμπος Τσεκέρης, Πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής, ο Πέτρος Δρακάκης, Αντιπρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, ο Γεώργιος Στείρης, Πρόεδρος του Τμήματος Φιλοσοφίας του ΕΚΠΑ, η Κίρκη Κεφαλέα, Πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας του ΕΚΠΑ, καθώς και ο Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικόλαος.
Την εναρκτήρια διάλεξη πραγματοποίησε η Μαιευτήρας–Γυναικολόγος Αγνή Πάντου, ενώ την εισαγωγική διάλεξη η Φερενίκη Παναγοπούλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Παντείου Πανεπιστημίου.
Στις εργασίες συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, ο Νικόλαος Νικολέττος, Καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, ο Κωνσταντίνος Ζηκόπουλος, Καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ο Ευθύμιος Δεληγεώργλου, Καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας του ΕΚΠΑ, ο Ευγένιος Κουμαντάκης, Ομότιμος Καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, ο Δημήτρης Παπαθεοδώρου, Διευθυντής του Τμήματος Γυναικολογικής Ογκολογίας του Νοσοκομείου «Άγιος Σάββας», η Μάρα Σιμοπούλου, Καθηγήτρια Φυσιολογίας του ΕΚΠΑ, η Μαρία Χωριανοπούλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πρακτικής Φιλοσοφίας και Ιατρικής Ηθικής του ΕΚΠΑ, ο Ιωάννης Λαδάς, Καθηγητής του Antiochian House of Studies στις ΗΠΑ, και ο Θέμις Μαντζαβίνος, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής.
Το συνέδριο παρακολούθησαν 300 μαθητές λυκείων της Αττικής, φοιτητές και διαδικτυακό κοινό. Παράλληλα, παρουσιάστηκε η έκθεση τέχνης «Ίχνη ζωής: Από το μικροσκόπιο στο μέλλον» του Εργαστηρίου Φιλοσοφίας και Τέχνης του 3ου Γενικού Λυκείου Γλυφάδας.
Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν με την ανακοίνωση της «Διακήρυξης της Μεσογείου για τη Βιοηθική της Εξέλιξης και της Ζωής», από τον Καθηγητή Ευάγγελο Πρωτοπαπαδάκη και τον Κωνσταντίνο Πάντο.
Η Διακήρυξη, αποτελούμενη από δώδεκα σημεία, θέτει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια ως βασική αρχή κάθε τεχνολογικής και ιατρικής εξέλιξης. Παράλληλα, αναγνωρίζει την υπογονιμότητα ως ζήτημα υγείας και ισότητας και υπογραμμίζει ότι η πρόσβαση, η ποιότητα της περίθαλψης και η πλήρης ενημέρωση αποτελούν ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης.
Η Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής υπογραμμίζει ότι η πρόοδος της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής πρέπει να συνοδεύεται από επιστημονική υπευθυνότητα, διαφάνεια, θεσμική εποπτεία και σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα. Η επιστήμη μπορεί να υπηρετήσει αποτελεσματικά τον άνθρωπο όταν συνδυάζεται με σαφείς κανόνες, κοινωνική ευαισθησία και συνεχή διάλογο.