Το δερματικό μελάνωμα
του Δημήτρη-Ανδρέα Τσίφτση
τ. Καθηγητής Χειρουργικής Ογκολογίας Παν. Κρήτης
Διευθυντής Ε’ Χειρουργικής Κλινικής ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ
Πού οφείλεται, ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο, ποια τα συμπτώματα και πώς προφυλασσόμαστε.
Το μελάνωμα είναι μία μορφή καρκίνου του δέρματος που προέρχεται από τα κύτταρα της επιδερμίδας μας που παράγουν τη μελανίνη και ονομάζονται μελανοκύτταρα. Η μελανίνη δίνει στο δέρμα μας το «σκούρο» χρώμα που μας προφυλάσσει από την ηλιακή ακτινοβολία.. Σπάνια το μελάνωμα αναπτύσσεται σε άλλες θέσεις όπως το μάτι ή οι βλεννογόνοι.
Εάν διαγνωστεί έγκαιρα η ίαση είναι ο κανόνας
Πού οφείλεται
Το μελάνωμα δεν είναι κληρονομική νόσος, όμως οι κοντινοί συγγενείς ενός ασθενή με μελάνωμα έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν παρόμοια βλάβη. Πρέπει να ξέρουμε ότι το μελάνωμα αναπτύσσεται συνήθως σε υγιές δέρμα και λιγότερο συχνά μεταλλάσσεται ένας σπίλος (ελιά) που ήδη έχουμε.
Η ηλιακή ακτινοβολία, ειδικά η UVB, θεωρείται ο κυριότερος παράγοντας κινδύνου για ανάπτυξη μελανώματος. Η διακοπτόμενη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, όπως η ηλιοθεραπεία στις διακοπές, είναι πιο επικίνδυνη από τη συνεχόμενη ή την επαναλαμβανόμενη κατά μικρά χρονικά διαστήματα, όπως η εργασιακή έκθεση στους αγρότες και οικοδόμους. Επίσης η έκθεση στην τεχνητή υπεριώδη ακτινοβολία (solarium) συμβάλλει στην εμφάνιση του μελανώματος. Εμφανίζεται και σε περιοχές του σώματος που δεν εκτίθενται στην ηλιακή ακτινοβολία, όπως στο πέλμα και στον πεπτικό σωλήνα.
Ποίοι κινδυνεύουν περισσότερο
Κυρίως τα άτομα με ανοιχτόχρωμο (λευκό) δέρμα γιατί δεν έχουν αρκετή μελανίνη. Άτομα ξανθά με φακίδες στο πρόσωπο, με κόκκινα ή πυρόξανθα μαλλιά και ανοιχτόχρωμα μάτια. Όσοι έχουν μεγάλο αριθμό από ελιές (σπίλους) σε σημεία του σώματος που εκτίθενται στον ήλιο. Όσοι έχουν από τη γέννησή τους ελιές ή άλλου είδους μελανόφαιες κηλίδες (συγγενείς ή δυσπλαστικοί σπίλοι). Επίσης, κινδυνεύουν περισσότερο άτομα που έπαθαν σοβαρά ηλιακά εγκαύματα, ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία. Τα παιδιά όπως είναι φυσικό είναι πολύ πιο ευαίσθητα στο ηλιακό εγκαύματα. Δεν προσέχουν ιδιαίτερα, είναι κινητικά και τους αρέσει το παιχνίδι στον ήλιο. Όμως το μελάνωμα είναι η 1η αιτία καρκίνου στα άτομα 25-29 ετών και η 2η στους νέους 15-29.
Τα συμπτώματα
Οποιαδήποτε αλλαγή σε ελιά ή μελαγχρωματική βλάβη που είχαμε, καθώς και κάθε νέα που εμφανίζεται πρέπει να μας ανησυχήσει. Υπάρχουν μερικά χαρακτηριστικά που κάνουν μια δερματική βλάβη ύποπτη για μελάνωμα όπως: ασυμμετρία και ανώμαλο περίγραμμα, δυσχρωμία, διάμετρος μεγαλύτερη των 0,6 εκ. ή έπαρση της βλάβης. Κνησμός, αιμορραγία και εξέλκωση με εφελκίδα (κάκαδο, κρούστα) της βλάβης αποτελούν άλλα πιθανά συμπτώματα μελανώματος.
Η ακτινοβολία
Το υπεριώδες φάσμα του ηλιακού φωτός (Ultraviolet–UV) αναλόγως του μήκους κύματος και της ενέργειας που αποδίδει διακρίνεται σε:
|
UVA |
Δεν προκαλεί δερματικό ερύθυμα/έγκαυμα. Ευθύνεται για τη γήρανση του δέρματος και έμμεσα για καρκινογένεση.
|
|
UVB |
Έχει μέτρια διεισδυτικότητα αλλά ένεκα της μεγαλύτερης ενέργειας που αποδίδει προκαλεί απ’ ευθείας βλάβες στο DNA των κυττάρων και συνδέεται άμεσα με την καρκινογένεση. Προκαλεί ηλιακό έγκαυμα και η προστασία των αντιηλιακών προϊόντων μετριέται με το Δείκτη Προστασίας (SPF) που σημαίνει πόσο περισσότερο χρόνο μπορώ να καθίσω στον ήλιο για να πάθω τον ίδιο βαθμό ερυθήματος που θα πάθαινα εάν δεν φορούσα αντηλιακό.
|
|
UVC |
με βραχύ μήκος κύματος και μεγάλη ενέργεια. Θεωρείται άμεσα κυτταροκτόνος και χρησιμοποιείται για την αποστείρωση χώρων και εργαλείων.
|
Το όζον της ατμόσφαιρας αναμένεται να απορροφήσει το μεγαλύτερο ποσοστό των UVB και UVC έτσι ώστε το 98% της UV ακτινοβολίας που φθάνει στην επιφάνεια της γης να είναι η Α.
Απαραίτητες προφυλάξεις
Η χρήση αντηλιακών προϊόντων είναι επιβεβλημένη χειμώνα και καλοκαίρι εφ’ όσον δραστηριοποιούμαστε στην ύπαιθρο. Προϊόντα με SPF κάτω του 10 δεν είναι αποτελεσματικά και άνω του 50 δεν έχουν νόημα.
Ø Πρέπει οπωσδήποτε να προστατεύουν και από την UVA και UVB
Ø Άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα πρέπει να χρησιμοποιούν υψηλότερο SPF
Ø Πρέπει να εφαρμόζονται σε στεγνό δέρμα 20’-30’ πριν την έκθεση στον ήλιο σε ποσότητα 35-50 gr για κανονικής ανάπτυξης σώμα
Ø Χρειάζεται να ανανεώνονται τακτικά, κάθε μία ώρα και συχνότερα εάν ιδρώνουμε, βρεχόμαστε ή τριβόμαστε στην άμμο ή την πετσέτα
Ø Τα παιδιά χρειάζονται υψηλότερους δείκτες και συχνότερη ανανέωση
Ø Υπάρχουν άλλα προϊόντα για το σώμα και άλλα για το πρόσωπο
Να μην ξεχνάμε
Ø Κανένα αντηλιακό δεν παρέχει απόλυτη προστασία
Ø Η ηλιακή ακτινοβολία ανακλάται. Όταν κολυμπάμε, το νερό δεν μας προστατεύει, όπως δεν προστατεύει απόλυτα και η συννεφιά
Ø Να φοράμε σκούρα γυαλιά, καπέλο και ανοιχτόχρωμο T–shirt. Όλα τα ρούχα δεν προστατεύουν το ίδιο. Σήμερα πολλά καλοκαιρινά ρούχα αναγράφουν το δείκτη προστασίας που παρέχουν.
Ø Να προτιμάμε τη σκιά
Ø Προοδευτική έκθεση στον ήλιο για να μπορέσει το σώμα μας να παράξει μελανίνη που αποτελεί τη φυσική προστασία
Ø Όχι ηλιοθεραπεία το μεσημέρι
Ø Όχι solarium
Ø Για την επιλογή του κατάλληλου αντηλιακού για τον τύπο του δέρματός σας, συμβουλευθείτε το δερματολόγο σας
Πηγή: Έντυπο «Περί Υγείας»
