Ό, τι νεότερο γνωρίζουμε σχετικά με τα εμβόλια και τις θρομβώσεις
Τη σειρά του εμβολίου της Οξφόρδης/AstraZeneca (AZ), ακολούθησε το μονοδοσικό εμβόλιο της Johnson & Johnson (J&J), όπως ανακοινώθηκε στις ΗΠΑ η αναστολή χορήγησης του, μετά την αναφορά έξι περιστατικών θρομβώσεων, εκ των οποίων το ένα θανατηφόρο, ανάμεσα σε γύρω 7,2 εκατομμύρια άτομα που είχαν εμβολιαστεί με το συγκεκριμένο σκεύασμα στη χώρα. Είτε αποδειχθεί οποιαδήποτε σύνδεση ή όχι,καθώς μέχρι πρότινος διεξάγονται σχετικές έρευνες, η αναλογία φαίνεται να είναι μικρότερη από ένα περιστατικό ανά εκατομμύριο εμβολιασμών με J&J, άρα κατά πολύ μικρότερη από την πιθανότητα να ασθενήσει κάποιος με Covid-19.
Προηγουμένως, είχε διαπιστωθεί η σχέση αντίστοιχων και εξίσου πολύ σπάνιων περιπτώσεων θρόμβωσης με το εμβόλιο της AstraZeneca, με αποτέλεσμα να έχουν αναπτυχθεί προσκόμματα στα προγράμματα ανοσοποίησης μερικών χωρών και να έχουν οριστεί ηλικιακοί περιορισμοί στη χρήση του, στην Ελλάδα για παράδειγμα χορηγείται πλέον στους άνω των 30 ετών. Η προσωρινή αναστολή χορήγησης ενός εμβολίου δεν πρόκειται για κάτι ασύνηθες, διότι οι έρευνες συχνά καταλήγουν ότι οι σπάνιες ανεπιθύμητες παρενέργειες συνιστούν συμπτώσεις, επομένως δεν συσχετίζονται με το παρασκεύασμα. Ωστόσο, εφόσον εντοπιστεί πράγματι κάποια σύνδεση, τότε εκδίδονται νέες οδηγίες σε ποιες ομάδες να χορηγείται το εν λόγω εμβόλιο και που εφιστάται προσοχή.
Η εκτίμηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΜΑ) είναι ότι στην περίπτωση της ΑstraΖeneca πρόκειται για μία πιθανή, πολύ σπάνια παρενέργεια μετά την πρώτη δόση του εμβολίου, αν και είναι ακόμη πρόωρο να υπολογιστεί κατά πόσο ισχύει κάτι παρόμοιο για το εμβόλιο της J&J. Όπως και να έχει, με βάση τους New York Times και το New Scientist, οι ειδικοί συμφωνούν ότι αν υφίστανται κάποιοι κίνδυνοι, τα ενδεχόμενα τους είναι υπερβολικά μικρά και σαφώς πολύ μικρότερα από τον κίνδυνο του κορωνοϊού, συνεπώς δεν υπάρχει λόγος για δισταγμούς στο εμβόλιο. Σύμφωνα με την Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών της Ελλάδας: «Ο κίνδυνος σοβαρής νόσησης και θανάτου από Covid-19 είναι συντριπτικά μεγαλύτερος από τον κίνδυνο ενδεχόμενης εκδήλωσης θρόμβωσης με θρομβοπενία μετά από εμβολιασμό, ιδιαίτερα σε ηλικίες μεγαλύτερες των 30 ετών».
Το είδος θρόμβωσης των αγγείων, κυρίως στον εγκέφαλο, η οποία συνοδεύεται με χαμηλά επίπεδα αιμοπεταλίων (θρομβοπενία) και πιθανώς αιμορραγία είναι ένα εξαιρετικά ασυνήθιστο σύμπτωμα που προκαλείται. Εκδηλώνεται, συνήθως, σε άτομα κάτω των 60 ετών, με μεγαλύτερη συχνότητα σε γυναίκες από ό,τι σε άνδρες, εν μέρει βέβαια αυτό πιθανολογείται ότι αποδίδεται στο ότι μπορεί απλώς να έχουν εμβολιαστεί περισσότερες γυναίκες αναλογικά συγκριτικά με τους άνδρες, δεδομένου ότι σε πολλές χώρες στελεχώνουν σε αυξημένο ποσοστό το υγειονομικό προσωπικό και των εργαζόμενων στις μονάδες φροντίδας. Μέχρι στιγμής, παραμένει άγνωστη η αιτία που οι νεότεροι δείχνουν να έχουν υψηλότερη πιθανότητα θρόμβωσης σε σχέση με τους ηλικιωμένους. Στην περίπτωση της J&J, οι θρομβώσεις παρουσιάστηκαν σε γυναίκες 18 έως 48 ετών, μέσα στο χρονικό διάστημα των 6 – 13 ημερών από τον εμβολιασμό, κατά τον δρα Άντονι Φάουτσι, επικεφαλής επιστημονικό σύμβουλο της κυβέρνησης Μπάιντεν στις ΗΠΑ.
Προς το παρόν, δεν υπάρχει σταθερή εξήγηση για την εμφάνιση της θρόμβωσης και της θρομβοπενίας, ούτε έχει ανευρεθεί ασφαλής τρόπος πρόβλεψης για το ποιος δύναται να την εκδηλώσει. Στο παράδειγμα της ΑΖ, πολλοί από εκείνους που παρουσίασαν ανάλογο πρόβλημα ήταν θετικοί σε αντισώματα, τα οποία προσκολλώνται σε ένα μόριο (PF4) που απελευθερώνεται από τα αιμοπετάλια. Βάσει των αναλύσεων του δρα Αντρέα Γκραϊνάχερ, του γερμανικού Πανεπιστημίου του Γκράιφσβαλντ, δεν αποκλείεται το εμβόλιο να εντείνει, με κάποιο τρόπο και σε πολύ λίγους ανθρώπους, την παραγωγή τέτοιων αντισωμάτων, τα οποία προκαλούν πολλαπλούς μικρούς θρόμβους στο αίμα, με τον ίδιο τρόπο που παρεμφερή αντισώματα μπορούν να πυροδοτηθούν από τη θεραπεία με ηπαρίνη. Πρόσφατα, μερικές χώρες εξέδωσαν οδηγίες ώστε να διενεργείται τεστ αντισωμάτων αιμοπεταλίων σε περίπτωση που κάποιος έχει συμπτώματα, τα οποία παραπέμπουν σε θρομβωτικό σύνδρομο μέσα σε δύο εβδομάδες από τον εμβολιασμό του. Αν κανείς βγει θετικός, οφείλει να ακολουθήσει την ανάλογη αγωγή που δίνεται σε όποιον έχει παρουσιάσει κάτι τέτοιο μετά τη χορήγηση ηπαρίνης.
Έως τώρα, μία παρόμοια πολύ σπάνια παρενέργεια έχει συνδεθεί αποκλειστικά με εμβόλια που χρησιμοποιούν έναν αβλαβή αδενοϊό ως μέσο προκειμένου να μεταφέρουν τις “οδηγίες” γενετικού τύπου στον εμβολιαζόμενο για να ενεργοποιηθεί η διαδικασία της ανοσίας, δηλαδή το ΑΖ ενέχει αδενοϊό από χιμπατζή και το J&J από άνθρωπο, σε αντίθεση με εμβόλια τύπου mRNA, όπως τα Pfizer/BioNTech και Moderna. Από την πλευρά της, η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ διευκρίνισε ότι δεν έχουν αναφερθεί περιστατικά εγκεφαλικής θρόμβωσης σε συνδυασμό με χαμηλά αιμοπετάλια, μετά από τα δύο ανωτέρω mRNA εμβόλια.
Ο Πολ Μαρκς από την FDA, σημείωσε μάλιστα: «Αυτό που βλέπουμε με το εμβόλιο της J&J μοιάζει πολύ παρόμοιο με το εμβόλιο της ΑΖ. Η πιθανή αιτία, μπορούμε να εικάσουμε, είναι ένας παρόμοιος μηχανισμός που πιθανώς συμβαίνει με τα εμβόλια που χρησιμοποιούν αδενοϊό». Για την FDA, ένας λόγος που προχώρησε η αναστολή χορήγησης του μονοδοσικού εμβολίου της J&J είναι να παραστεί χρόνος στους επιστήμονες να καταρτιστούν στο πώς θα κάνουν διάγνωση και θα δίνουν θεραπεία για το πολύ ασυνήθιστο θρομβωτικό σύνδρομο, εάν παρουσιαστεί. Επισημαίνεται ότι το θρομβωτικό σύνδρομο είναι τόσο σπάνιο, ώστε όσοι το εμφανίζουν, πιθανότατα φέρουν κάποιον άλλο (άγνωστο μέχρι πρότινος) ιδιοσυγκρασιακό ή βιολογικό παράγοντα που τους καθιστά ευάλωτους, σύμφωνα με τον Γκραϊνάχερ, εξηγώντας ότι «πρέπει να υπάρχουν ατομικοί παράγοντες που συνυπάρχουν και το πυροδοτούν. Αλλιώς θα βλέπαμε το πρόβλημα σε πολύ περισσότερους ανθρώπους, πράγμα που ευτυχώς δεν συμβαίνει».