Οι διαταραχές ύπνου είναι συχνές σε παιδιά με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ). Η υπερκινητικότητα μπορεί να προκαλεί αϋπνία, ενώ η αϋπνία φαίνεται να επιδεινώνει τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ.
Η σχέση μεταξύ των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ και των προβλημάτων ύπνου μπορεί να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο που είναι δύσκολο να σπάσει – τόσο για τα παιδιά όσο και για τους γονείς ή φροντιστές τους. Ωστόσο, υπάρχουν στρατηγικές που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά με ΔΕΠΥ να κοιμούνται καλύτερα.
Παρακάτω εξετάζουμε τη σχέση μεταξύ ΔΕΠΥ και ύπνου, τεχνικές για τη βελτίωση του ύπνου, καθώς και πότε είναι σκόπιμο να ζητήσετε ιατρική υποστήριξη.
Προκαλεί η ΔΕΠΥ δυσκολίες στον ύπνο;
Οι περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι η ΔΕΠΥ μπορεί να προκαλεί δυσκολία στον ύπνο. Μια μελέτη του 2014 ανέφερε ότι 50–95% των παιδιών με νευροαναπτυξιακές διαταραχές, συμπεριλαμβανομένης της ΔΕΠΥ, αντιμετωπίζουν προβλήματα ύπνου.
Η πιο κοινή αιτία φαίνεται να είναι η “συμπεριφορική αϋπνία” – όταν ο τρόπος που το παιδί προσεγγίζει την ώρα του ύπνου ή οι συνήθειές του είναι η βασική αιτία της αϋπνίας, αντί για κάποια ιατρική κατάσταση ή φαρμακευτική αγωγή.
Πώς να βοηθήσετε ένα παιδί με ΔΕΠΥ να κοιμηθεί
1. Ανταπόκριση στις ανάγκες πριν τον ύπνο
Τα παιδιά συχνά ζητούν πράγματα λίγο πριν κοιμηθούν ως τακτική καθυστέρησης. Για παράδειγμα, μπορεί να ζητήσουν να πάνε στην τουαλέτα ή να πιουν νερό. Ενσωματώστε αυτές τις ανάγκες σε μια ρουτίνα, ώστε να προλαμβάνονται εγκαίρως.
Πρακτικές συμβουλές:
-
Αποφύγετε την κατανάλωση καφεΐνης (π.χ. σοκολάτα, αναψυκτικά τύπου cola).
-
Βάλτε ένα ποτήρι νερό δίπλα στο κρεβάτι.
-
Ενθαρρύνετε την αυτονομία του παιδιού στη χρήση της τουαλέτας.
2. Μείωση του άγχους και της εξάρτησης από τον φροντιστή
Μερικά παιδιά αισθάνονται εξαρτημένα από τους γονείς τους για να αποκοιμηθούν. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε φόβο για το σκοτάδι, εφιάλτες ή απλώς άγχος αποχωρισμού.
Τι μπορείτε να δοκιμάσετε:
-
Χρησιμοποιήστε ένα φωτάκι νυκτός.
-
Δώστε στο παιδί ένα αντικείμενο παρηγοριάς (όπως ένα αγαπημένο λούτρινο παιχνίδι).
-
Μάθετε στο παιδί τεχνικές χαλάρωσης.
-
Συζητήστε για τυχόν ανησυχίες κατά τη διάρκεια της ημέρας – όχι αμέσως πριν τον ύπνο.
-
Εφαρμόστε σταδιακή απομάκρυνση του φροντιστή από τη διαδικασία ύπνου.
Για παιδιά με έντονους φόβους, η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να είναι χρήσιμη.
3. Δημιουργία ενός υγιούς περιβάλλοντος ύπνου
Το δωμάτιο πρέπει να είναι δροσερό, ήσυχο και ήρεμο. Συζητήστε με το παιδί ώστε να συμμετέχει στη διαμόρφωσή του.
Ιδέες:
-
Αφαιρέστε αντικείμενα που δημιουργούν σκιά ή προκαλούν φόβο.
-
Επιτρέψτε στο παιδί να διαλέξει σεντόνια ή πιτζάμες.
-
Απομακρύνετε περισπασμούς, όπως ρολόγια που κάνουν θόρυβο ή οθόνες.
4. Διατήρηση σταθερής ρουτίνας ύπνου
-
Βεβαιωθείτε ότι η ώρα ύπνου είναι κατάλληλη για την ηλικία του παιδιού.
-
Τηρείτε την ίδια ώρα ύπνου και ξυπνήματος καθημερινά, ακόμη και τα Σαββατοκύριακα.
-
Δημιουργήστε μια σταθερή προ-ύπνου ρουτίνα (βούρτσισμα δοντιών, ανάγνωση παραμυθιού κ.λπ.).
-
Αποφύγετε δραστηριότητες που προκαλούν διέγερση πριν τον ύπνο (π.χ. τηλεόραση ή video games).
5. Καλλιέργεια υγιεινών συνηθειών ύπνου (sleep hygiene)
Αποφύγετε να χρησιμοποιείται το υπνοδωμάτιο για τιμωρίες ή παιχνίδια έντονης δράσης. Επίσης, αποθαρρύνετε τη χρήση οθονών στο κρεβάτι.
Αν το παιδί ξυπνά τη νύχτα:
Δώστε του επιλογές για ήρεμες δραστηριότητες, όπως:
-
Ανάγνωση βιβλίου
-
Ακρόαση ηχητικού βιβλίου ή χαλαρωτικής μουσικής
6. Καθιέρωση υγιών συνηθειών μέσα στη μέρα
-
Αποφύγετε την καφεΐνη (σοκολάτα, καφέ, αναψυκτικά).
-
Ενθαρρύνετε τη σωματική δραστηριότητα νωρίς την ημέρα.
-
Προτιμήστε ήρεμες δραστηριότητες το απόγευμα και το βράδυ.
Είναι ασφαλές να πάρει το παιδί υπνωτικά ή μελατονίνη;
Ο Οργανισμός Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) δεν έχει εγκρίνει φαρμακευτική αγωγή για τις διαταραχές ύπνου στα παιδιά. Η χορήγηση υπνωτικών χωρίς καθοδήγηση γιατρού μπορεί να είναι επικίνδυνη.
Η μελατονίνη, αν και παράγεται φυσικά στο σώμα, είναι συμπλήρωμα και μπορεί να έχει παρενέργειες ή αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα. Σύμφωνα με ανασκόπηση του 2010, μπορεί να βοηθήσει παιδιά με ΔΕΠΥ, όμως απαιτούνται περισσότερες μελέτες για τη μακροχρόνια ασφάλειά της.
Σε περιπτώσεις συμπεριφορικής αϋπνίας, οι αλλαγές στις συνήθειες και τις ρουτίνες ύπνου είναι συνήθως πολύ πιο αποτελεσματικές και μακροχρόνιες.
Μπορεί η φαρμακευτική αγωγή για τη ΔΕΠΥ να προκαλεί αϋπνία;
Ορισμένα φάρμακα για τη ΔΕΠΥ, όπως η μεθυλφαινιδάτη, είναι διεγερτικά και μπορεί να προκαλέσουν αϋπνία ως παρενέργεια. Αν η αϋπνία ξεκινήσει ή επιδεινωθεί μετά την έναρξη της θεραπείας, επικοινωνήστε με τον γιατρό. Ίσως χρειαστεί να μειωθεί η δόση ή να μετατεθεί η λήψη του φαρμάκου νωρίτερα μέσα στην ημέρα.
Άλλες αιτίες διαταραχών ύπνου σε παιδιά
Τα προβλήματα ύπνου δεν σχετίζονται πάντα αποκλειστικά με τη ΔΕΠΥ. Άλλοι πιθανοί παράγοντες περιλαμβάνουν:
-
Άγχος ή στρες
-
Μεγάλες αλλαγές (π.χ. μετακόμιση, διαζύγιο)
-
Τραυματικά γεγονότα (π.χ. bullying)
-
Εφιάλτες
-
Άλλες διαταραχές ύπνου, όπως το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών ή αναπνευστικά προβλήματα στον ύπνο – τα οποία είναι πιο συχνά σε παιδιά με ΔΕΠΥ
Πότε να ζητήσετε βοήθεια
Αν η αϋπνία του παιδιού είναι σοβαρή, επηρεάζει την οικογενειακή ζωή ή την απόδοσή του στο σχολείο, ή δεν βελτιώνεται με τις αλλαγές στη συμπεριφορά, απευθυνθείτε σε παιδίατρο με εμπειρία στη ΔΕΠΥ.
Ο γιατρός μπορεί:
-
Να προτείνει αλλαγές στο πρόγραμμα του παιδιού
-
Να εξετάσει τη φαρμακευτική αγωγή
-
Να σας παραπέμψει σε ειδικό ύπνου ή ψυχικής υγείας
-
Να στηρίξει εσάς και την οικογένειά σας
Επίσης, ομάδες υποστήριξης γονέων παιδιών με ΔΕΠΥ μπορεί να προσφέρουν χρήσιμες συμβουλές και συναισθηματική ενίσχυση.
Συμπερασματικά
Η ΔΕΠΥ μπορεί να προκαλεί δυσκολίες στον ύπνο, ενώ τα προβλήματα ύπνου ενδέχεται να εντείνουν τα συμπτώματα της διαταραχής. Όμως, ο κύκλος αυτός μπορεί να σπάσει. Οι αλλαγές στη ρουτίνα ύπνου, η μείωση των ερεθισμάτων πριν τον ύπνο και η δημιουργία ήρεμου περιβάλλοντος μπορούν να φέρουν σημαντικές βελτιώσεις.
Εάν το παιδί εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα ύπνου, συμβουλευτείτε παιδίατρο ή ειδικό ψυχικής υγείας με γνώση γύρω από τη ΔΕΠΥ.
