Πώς η αϋπνία φθείρει τους νευρικούς άξονες και την εγκεφαλική απόδοση
Μελέτη από το Πανεπιστήμιο του Καμερίνο στην Ιταλία φέρνει στο φως νέα στοιχεία για τις επιπτώσεις της στέρησης ύπνου στη λειτουργία του εγκεφάλου.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η έλλειψη ύπνου προκαλεί βλάβες στη λιπώδη μόνωση των νευρώνων, γνωστή ως μυελίνη, η οποία είναι κρίσιμη για την ομαλή νοητική λειτουργία.
Το επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται τα ολιγοδενδροκύτταρα, κύτταρα που ρυθμίζουν τη χοληστερόλη, βασικό συστατικό των προστατευτικών μεμβρανών των νευρώνων. Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, η διαταραχή της λειτουργίας τους λόγω στέρησης ύπνου οδηγεί σε λέπτυνση της μυελίνης, επιβράδυνση της νευρικής αγωγιμότητας και εμφανή προβλήματα στη συμπεριφορά.
«Η μελέτη αυτή αναδεικνύει τα ολιγοδενδροκύτταρα ως βασικούς διαμεσολαβητές, συνδέοντας τη στέρηση ύπνου με μειωμένη ακεραιότητα της μυελίνης, βραδύτερη μετάδοση των νευρικών σημάτων και συμπεριφορικές διαταραχές», σημειώνουν οι συγγραφείς στο περιοδικό PNAS.
Στο αρχικό στάδιο, οι επιστήμονες ανέλυσαν μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου (MRI) από 185 υγιείς εθελοντές, επιβεβαιώνοντας προηγούμενα ευρήματα ότι η ποιότητα ύπνου σχετίζεται με την ακεραιότητα της λευκής ουσίας. Στη συνέχεια, πειράματα σε αρουραίους έδειξαν ότι η μυελίνη γύρω από τους νευράξονες ήταν λεπτότερη σε ζώα με στέρηση ύπνου, ενώ η επικοινωνία μεταξύ περιοχών του εγκεφάλου επιβραδύνθηκε κατά περίπου ένα τρίτο. Οι νευράξονες αποτελούν κρίσιμους δρόμους επικοινωνίας μεταξύ των νευρώνων, και η λέπτυνση της μυελίνης συνδέεται με πνευματική κόπωση και «εγκεφαλική ομίχλη».
Η γενετική ανάλυση αποκάλυψε ότι τα ολιγοδενδροκύτταρα των ζώων με στέρηση ύπνου δεν διαχειρίζονταν πλέον τη χοληστερόλη αποτελεσματικά. «Τα ευρήματά μας υπογραμμίζουν τον πιθανό ρόλο της δυσλειτουργίας της χοληστερόλης των ολιγοδενδροκυττάρων στις συμπεριφορικές διαταραχές που σχετίζονται με την απώλεια ύπνου και αποκαλύπτουν έναν νέο στόχο για παρέμβαση», αναφέρουν οι ερευνητές.
Η χορήγηση κυκλοδεξτρίνης, φαρμάκου που αποκαθιστά τη μεταφορά χοληστερόλης, βελτίωσε την κινητική απόδοση και τη μνήμη των αρουραίων, επιβεβαιώνοντας ότι η διαταραχή της μυελίνης αποτελεί κρίσιμο παράγοντα.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι τα δεδομένα βασίζονται κυρίως σε ζωικά μοντέλα και ότι απαιτούνται περαιτέρω μελέτες σε ανθρώπους. Παρ’ όλα αυτά, η έρευνα προσφέρει πειστική εξήγηση για το πώς η χρόνια έλλειψη ύπνου μπορεί να μειώσει τη νοητική απόδοση και την εγρήγορση. Όπως σημειώνουν, «η αυξανόμενη συχνότητα της στέρησης ύπνου συνιστά μια σοβαρή πρόκληση για τη δημόσια υγεία», με καθυστερημένους χρόνους αντίδρασης και αυξημένα λάθη να αποτελούν τεκμηριωμένες συνέπειες.