Αλτσχάιμερ: Ουσία από το έντερο συνδέεται με βλάβες στον εγκέφαλο
Νέα στοιχεία για τη σχέση μεταξύ του εντερικού μικροβιώματος και της νόσου Αλτσχάιμερ φέρνει στο φως μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications.
Οι ερευνητές εντόπισαν έναν συγκεκριμένο μεταβολίτη, την προπιονική ιμιδαζόλη (ImP), ο οποίος παράγεται από ορισμένα βακτήρια του εντέρου και φαίνεται να συνδέεται τόσο με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου όσο και με ταχύτερη γνωστική εξασθένηση.
Υψηλότερα επίπεδα του μεταβολίτη στο αίμα συσχετίστηκαν με βιολογικούς δείκτες νευροεκφύλισης, ενώ σε πειραματικά μοντέλα η ουσία φάνηκε να ενισχύει τη συσσώρευση β-αμυλοειδούς και tau στον εγκέφαλο. Το εύρημα θεωρείται σημαντικό, καθώς ενδέχεται να οδηγήσει στη διερεύνηση ενός νέου, δυνητικά τροποποιήσιμου θεραπευτικού στόχου.
Από το έντερο στον εγκέφαλο
Η ερευνητική ομάδα του University of Wisconsin–Madison μελετά εδώ και σχεδόν μία δεκαετία τη σχέση του μικροβιώματος με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Προηγούμενες έρευνες είχαν δείξει ότι η σύνθεση των μικροοργανισμών στο έντερο ανθρώπων με τη νόσο διαφέρει από εκείνη υγιών ατόμων.
Το βασικό ερώτημα ήταν πώς αυτές οι διαφορές μπορούν να επηρεάσουν τον εγκέφαλο. Η νέα μελέτη στρέφει το ενδιαφέρον στην προπιονική ιμιδαζόλη.
Τα βακτήρια που παράγουν τη συγκεκριμένη ουσία υπάρχουν στο έντερο πολλών ανθρώπων, όμως δεν έχουν όλοι την ίδια δραστηριότητα ή αφθονία αυτών των μικροοργανισμών.
Η ImP δεν παραμένει απαραίτητα στο έντερο. Μπορεί να περάσει στην κυκλοφορία του αίματος και να φτάσει σε άλλα όργανα, ενώ στο παρελθόν έχει συσχετιστεί και με παθήσεις όπως ο διαβήτης τύπου 2 και η στεφανιαία νόσος.
Τι έδειξαν τα πειράματα
Σε πειράματα με ποντίκια, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η παρουσία της προπιονικής ιμιδαζόλης στον εγκέφαλο αύξανε τη συσσώρευση β-αμυλοειδούς και πρωτεΐνης tau, δύο παθολογικών πρωτεϊνών που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Οι επιστήμονες εξέτασαν στη συνέχεια τα επίπεδα της ουσίας στο αίμα σχεδόν 1.200 ανθρώπων που συμμετείχαν σε ερευνητικά προγράμματα για την πρόληψη και τη μελέτη της νόσου Αλτσχάιμερ στο Wisconsin.
Τα άτομα με υψηλότερες συγκεντρώσεις ImP ήταν πιθανότερο να παρουσιάζουν δείκτες που σχετίζονται με παθολογικές μεταβολές πρωτεϊνών και δυσλειτουργία των νευρώνων.
Παράλληλα, η αξιοποίηση επαναλαμβανόμενων γνωστικών τεστ έδειξε ότι οι συμμετέχοντες με υψηλότερα επίπεδα ImP εμφάνιζαν και ταχύτερη γνωστική έκπτωση.
Ο ρόλος της γενετικής
Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης μια γενετική παραλλαγή, η οποία υπήρχε περίπου στο 43% των συμμετεχόντων και συνδεόταν με υψηλότερα επίπεδα ImP στο αίμα.
Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η συγκεκριμένη παραλλαγή επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι νεφροί απομακρύνουν την ουσία από τον οργανισμό.
Η ίδια γενετική διαφοροποίηση είχε ήδη συσχετιστεί σε προηγούμενες μεγάλες γενετικές μελέτες με αυξημένο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ, γεγονός που ενισχύει το ενδιαφέρον των ερευνητών για τον συγκεκριμένο μηχανισμό.
Μπορεί να επηρεαστεί μέσω της διατροφής;
Η προπιονική ιμιδαζόλη παράγεται όταν ορισμένα βακτήρια μεταβολίζουν την ιστιδίνη, ένα απαραίτητο αμινοξύ που υπάρχει σε πολλά τρόφιμα και ιδιαίτερα σε πηγές πρωτεΐνης.
Ωστόσο, τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι πρέπει να αποκλειστούν συγκεκριμένες τροφές από τη διατροφή. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η γενικότερη βελτίωση της διατροφής μπορεί να είναι ωφέλιμη, αλλά δεν είναι δυνατόν να προταθεί η αποφυγή συγκεκριμένων τροφίμων, όπως τα αυγά ή το κόκκινο κρέας, με βάση τα συγκεκριμένα δεδομένα.
Εάν μελλοντικές μελέτες επιβεβαιώσουν ότι η μείωση της προπιονικής ιμιδαζόλης μπορεί να επηρεάσει τον κίνδυνο ή την εξέλιξη της νόσου, τότε η ουσία θα μπορούσε να αποτελέσει έναν νέο θεραπευτικό στόχο.
Προς το παρόν, πάντως, τα ευρήματα αποτελούν ερευνητική ένδειξη και όχι απόδειξη ότι η ImP προκαλεί τη νόσο Αλτσχάιμερ στους ανθρώπους. Απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να αποσαφηνιστεί ο ακριβής ρόλος της ουσίας και η πιθανή αξιοποίησή της στην πρόληψη ή τη θεραπεία.