Clawback και φαρμακευτική δαπάνη

Από το 2012 εφαρμόζονται ετήσιοι κλειστοί προϋπολογισμοί για τη δημόσια φαρμακευτική δαπάνη[1]. Το μέτρο επεκτάθηκε το 2016 και στη φαρμακευτική δαπάνη των νοσοκομείων. Αυτό σημαίνει:

• Το κράτος ορίζει ένα ανώτατο ποσό φαρμακευτικής δαπάνης για κάθε έτος.
• Οι φαρμακευτικές εταιρείες διαθέτουν κανονικά φάρμακα για την περίθαλψη των ασφαλισμένων μέσω των ιδιωτικών φαρμακείων και των φαρμακείων του ΕΟΠΥΥ και στα νοσοκομεία. Στο τέλος του έτους, η υπέρβαση, δηλαδή η διαφορά μεταξύ της δαπάνης που πραγματοποιήθηκε και του ορίου του προϋπολογισμού επιστρέφεται από τις φαρμακευτικές εταιρείες στο Κράτος. Το ποσό αυτό αποτελεί το clawback.

Το clawback επιμερίζεται στις εταιρείες ανάλογα με τα μερίδια αγοράς κάθε φαρμάκου, ανεξάρτητα από το αν το φάρμακο συμβάλει ή όχι στην αύξηση της δαπάνης και στη δημιουργία υπερβάσεων. Το 2012, πρώτο έτος της εφαρμογής του, το clawback στην εξωνοσοκομειακή αγορά ανήλθε σε 78 εκατ. €, ενώ το 2019 αναμένεται να φθάσει τα 810 εκατ. € !! Αντίστοιχα, το clawback και το rebate στα νοσοκομεία το 2016 ήταν ~250 εκατ.€ ενώ το 2019 αναμένεται να ξεπεράσει τα 450 εκατ. € ! Είναι προφανές ότι η κατάσταση αυτή δεν είναι βιώσιμη.

 Πού οφείλονται οι υπερβάσεις του ορίου της δαπάνης;

Οι υπερβάσεις του ορίου της δαπάνης και τα αυξανόμενα clawback οφείλονται:

• Στα πολύ χαμηλά / ανεπαρκή όρια του κλειστού προϋπολογισμού για τη δημόσια φαρμακευτική δαπάνη (1,945 δισ €/ έτος για την περίοδο 2017-2022) και τη φαρμακευτική δαπάνη των νοσοκομείων (570 εκατ.€ για το 2019). Ποτέ και πουθενά δεν εφαρμόστηκε πάγωμα του προϋπολογισμού για τόσο μεγάλο διάστημα.
• Στο συνεχώς αυξανόμενο κόστος για την κάλυψη των ανασφαλίστων : Από το 2016, στους δικαιούχους φαρμακευτικής περίθαλψης προστέθηκαν και οι ανασφάλιστοι χωρίς όμως αντίστοιχη πρόβλεψη για αύξηση του ορίου του προϋπολογισμού. Η δαπάνη των ανασφαλίστων το 2019 αναμένεται να φθάσει τα 280 εκατ. €.
• Στο αυξανόμενο κόστος των νέων ακριβών φαρμάκων που διατίθενται από τα φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ και τα νοσοκομεία. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία για την εξωνοσοκομειακή αγορά στο διάστημα 2012 -2018 :
  • η δαπάνη του ΕΟΠΥΥ για τα φάρμακα που διατίθενται από τα ιδιωτικά φαρμακεία μειώθηκε κατά 21,5% (2012: 2.580 εκατ.€ vs 2019_εκτ: 2025 εκατ.€)
  • Αντίθετα, η δαπάνη των ΦΥΚ στα φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ αυξήθηκε κατά 141%!!! (2012: 527 εκατ.€ vs 2019_εκτ: 1.273 εκατ. €)
• Η αύξηση αυτή της πραγματικής δαπάνης λόγω των νέων ακριβών φαρμάκων σε συνδυασμό με τα πολύ χαμηλά / ανεπαρκή όρια του κλειστού προϋπολογισμού[2] προκαλεί την αύξηση του clawback.

Επιμερισμός του clawback και γενόσημα – off–patent φάρμακα

• Ενώ η αύξηση της δαπάνης προκαλείται από τα νέα ακριβά φάρμακα, το clawback επιμερίζεται σε όλα τα φάρμακα, ακόμη και στα γενόσημα και τα off-patent οικονομικά φάρμακα που δεν προκαλούν αύξηση της δαπάνης και συνεισφέρουν μόνο σε εξοικονομήσεις δεδομένου ότι υποκαθιστούν ακριβότερα πρωτότυπα φάρμακα με ταυτόσημο θεραπευτικό αποτέλεσμα.
• Η άδικη αυτή επιβάρυνση αναμένεται να φθάσει το 2019 στο 30% της τιμής ex-factory των φαρμάκων απειλώντας την επιβίωση και την ανάπτυξη της ελληνικής παραγωγής φαρμάκων.

 Συνέπειες του clawback για τις ελληνικές φαρμακοβιομηχανίες

• Οι ελληνικές φαρμακοβιομηχανίες επηρεάζονται δυσανάλογα από το clawback γιατί
  • Έχουν το κύριο κύκλο εργασιών τους στην Ελλάδα.
  • Έχουν πάνω από το 70% της συνολικής απασχόλησης του κλάδου
  • Επενδύουν σημαντικά ποσά στην προτυποποίηση των παραγωγικών διαδικασιών και σε συστήματα διασφάλισης ποιότητας.
  • Παράγουν οικονομικά φάρμακα με μέση τιμή ex-factory μικρότερη των 8€, την ίδια στιγμή που η μέση τιμή των νέων εισαγόμενων φαρμάκων είναι πάνω από 200€!!!
• Το ανεξέλεγκτο clawback
  • Οδηγεί εκατοντάδες καταξιωμένα οικονομικά φάρμακα ελληνικής παραγωγής σε υποχρεωτική διακοπή της κυκλοφορίας τους. Αυτό ωθεί τους ασθενείς σε ακριβότερα φάρμακα με αποτέλεσμα να καταβάλλουν υψηλότερη συμμετοχή.
  • Καθιστά αδύνατο τον προγραμματισμό των φαρμακοβιομηχανιών,
  • Οδηγεί σε αναστολή των επενδυτικών προγραμμάτων, των εξαγωγικών προσπαθειών και των δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης της ελληνικής φαρμακοβιομηχανίας.
• Η συνολική επιβάρυνση για τη φαρμακοβιομηχανία από το συνδυασμό υποχρεωτικών εκπτώσεων (rebate), clawback και φορολόγησης φθάνει το 70% !!! Αυτό δεν συμβαίνει πουθενά στον κόσμο και έχει σημαντικές αρνητικές οικονομικές / κοινωνικές επιπτώσεις:
  • από-επένδυση και αναπτυξιακή στασιμότητα
  • απώλεια θέσεων εργασίας / brain-drain.
  • απώλεια δημόσιων εσόδων (φορολογία, εργοδοτικές εισφορές, ΦΠΑ)

Προτάσεις

• Εξαίρεση της δαπάνης των εμβολίων από τον προϋπολογισμό της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης. Τα εμβόλια δεν είναι δυνατό να εντάσσονται στον εξαιρετικά χαμηλό προϋπολογισμό για το Φάρμακο, γιατί δεν αφορούν στη θεραπεία αλλά στην πρόληψη.
• Κάλυψη της δαπάνης των ανασφαλίστων από τη φαρμακοβιομηχανία με συνυπευθυνότητα της Πολιτείας. Η φαρμακοβιομηχανία συμβάλει έμπρακτα και υπεύθυνα στη διατήρηση της βιωσιμότητάς του συστήματος φαρμακευτικής φροντίδας σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Όμως το βάρος που επιφορτίζεται μόνη της είναι πλέον δυσανάλογο των αντοχών της.
• Δικαιότερος επιμερισμός του clawback. Η ΠΕΦ έχει προτείνει την αύξηση του ποσοστού του clawback που υπολογίζεται βάσει του μεριδίου ανάπτυξης με την ταυτόχρονη εξαίρεση από αυτό των γενοσήμων και των off -patent, στη λογική της επιβολής clawback σε όποιον προκαλεί την υπέρβαση.

[1] Η δαπάνη των ασφαλιστικών ταμείων (ΕΟΠΥΥ) για την φαρμακευτική φροντίδα των ασφαλισμένων του.

[2] 1,945 δισ ευρώ/ έτος για την περίοδο 2017-2022. Ποτέ άλλοτε και πουθενά στον κόσμο δεν εφαρμόστηκε πάγωμα του φαρμακευτικού προϋπολογισμού για τόσο μεγάλο διάστημα