Δημήτρης Μπαφαλούκος: «Τα mRNA θεραπευτικά εμβόλια για τον καρκίνο, μαζί με την ανοσοθεραπεία σώζουν ζώες»
Δημήτρης Μπαφαλούκος, Ογκολόγος – Παθολόγος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής (ΠΑΔΑ), Διευθυντής της Α’ Ογκολογικής Κλινικής στο νοσοκομείο Metropolitan Hospital.
Η αρχή έγινε με το μελάνωμα, ωστόσο δοκιμές θα γίνουν και σε άλλες μορφές καρκίνου.
Συνέντευξη στην Αλεξία Σβώλου
Οι εξελίξεις στην Ογκολογία τρέχουν με την ταχύτητα του φωτός. Τη νέα επανάσταση σε δύσκολα αντιμετωπίσιμους καρκίνους φέρνουν τα mRNAθεραπευτικά εμβόλια, που συμπληρώνουν την ανοσοθεραπεία και σε αυτόν τον συναρπαστικό επιστημονικό τομέα πρωτοστατεί η πατρίδα μας, η οποία συμμετέχει σε διεθνή κλινική μελέτη για το μελάνωμα. Ο ογκολόγος – παθολόγος Δημήτρης Μπαφαλούκος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής (ΠΑΔΑ)και Διευθυντής της Α’ Ογκολογικής Κλινικής στο Metropolitan Hospital, το ένα εκ των τεσσάρων κέντρων της μελέτης εξηγεί πώς η Ογκολογία γυρίζει σελίδα.
– Πώς φτάσαμε σε αυτή την νέα επανάσταση που φέρνουν στο ογκολογικό «οπλοστάσιο» τα πρώτα mRNAθεραπευτικά εμβόλια;
Η πανδημία του κορονοϊού είναι αυτή που μας έδωσε την τεχνολογία για να αναπτύξουμε εμβόλια μέσα από πλατφόρμες mRNA. Οι πρώτες προσπάθειες να δημιουργηθούν θεραπευτικά εμβόλια για ασθενείς με καρκίνο είχαν ξεκινήσει εδώ και μερικά χρόνια κι όταν «κόπασε» η πανδημία, μπόρεσαν να συνεχιστούν στα ερευνητικά εργαστήρια και να αποδώσουν καρπούς. Έτσι έχουν πλέον στα χέρια μας τα πρώτα mRNA θεραπευτικά εμβόλια για να αντιμετωπίσουμε τον καρκίνο
– Η Ελλάδα συμμετέχει σε αυτήν την παγκόσμια καινοτομία;
Ναι, η πατρίδα μας συμμετέχει στην διεθνή μελέτη για το mRNA θεραπευτικό εμβόλιο για ασθενείς με εξαιρεθέν μελάνωμα (δηλαδή μελάνωμα που έχει εξαιρεθεί χειρουργικά) με τέσσερα επιστημονικά κέντρα. Το μελάνωμα είναι η πιο επιθετική μορφή του καρκίνου του δέρματος. Το θεραπευτικό εμβόλιο χορηγείται για την πρόληψη της υποτροπής της νόσου συμπληρωματικά με ανοσοθεραπεία με pembrolizumab. Το τελευταίο είναι ένα εξανθρωποποιημένο μονοκλωνικό αντίσωμα της MSD, που δεσμεύεται στον υποδοχέα PD-1, του προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου.
Είχε προηγηθεί μία μελέτη με 157 ασθενείς, της οποίας τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στην έγκριτη επιστημονική επιθεώρηση The Lancet και αφορούσε την χορήγηση του mRNA θεραπευτικού εμβολίου σε ασθενείς με μελάνωμα, συμπληρωματικά της πεμπρολιζουμάμπης, όπου διαπιστώθηκε μείωση του κινδύνου θανάτου και υποτροπής της νόσου σε αυτούς που έλαβαν και το εμβόλιο, κατά 44%.
– Το mRNA θεραπευτικό εμβόλιο αφορά αποκλειστικά νοσούντες;
Ναι, το εμβόλιο αυτό έχει την λογική του θεραπευτικού εμβολίου, δηλαδή δίνεται σε ανθρώπους που ήδη νοσούν με καρκίνο. Δεν είναι σαν τα προφυλακτικά εμβόλια που σχεδιάζουμε για την πρόληψη των λοιμώξεων από ιούς και βακτήρια, τα οποία χορηγούνται στον υγιή πληθυσμό.
– Η μελέτη που τώρα «τρέχει» και στην Ελλάδα, τι στόχο έχει και εδώ, πού πραγματοποιείται;
Έχουμε ήδη προχωρήσει στην δεύτερη μελέτη για το μελάνωμα, στην οποία θα ενταχθεί μεγαλύτερος αριθμός ασθενών (ευελπιστούμε διεθνώς στην συμμετοχή 1500 συνολικά ασθενών που θα λάβουν την ανοσοθεραπεία και συμπληρωματικά το θεραπευτικό εμβόλιο. Η πατρίδα μας συμμετέχει με τέσσερα κέντρα εκ των οποίων δύο είναι στην Αττική το νοσοκομείο Metropolitan και το Λαϊκό νοσοκομείο και άλλα δύο στην Θεσσαλονίκη, συγκεκριμένο το διαβαλκανικό νοσοκομείο και η Βιοκλινική.
Αρχικά η ελληνική συμμετοχή ήταν της τάξης των 38 ασθενών αλλά καθώς τα αποτελέσματα είναι πολύ αισιόδοξα και υπάρχει τεράστιο ενδιαφέρον για αυτή την επανάσταση που συντελείται στην Ογκολογία πιστεύουμε ότι θα ξεπεράσουμε αυτό τον αριθμό. Το περιβάλλον αυτής της μελέτης είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστικό και είναι εξαιρετικής σημασίας η συμμετοχή της χώρας μας. Να τονίσουμε στο σημείο αυτό ότι είναι πολύ μεγάλο το όφελος για τους ασθενείς, καθώς η χορήγηση του εμβολίου είναι δωρεάν για τους συμμετέχοντες. Πρόκειται αναμφίβολα για ακριβές θεραπείες και είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει ανεμπόδιστη πρόσβαση χωρίς κανένα κόστος για τους ασθενείς. Υπάρχει ακόμα γύρω μας κόσμος που αντιμετωπίζει με επιφύλαξη τις κλινικές μελέτες, την ώρα που αυτές προσφέρουν πρώιμη και δωρεάν πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες που σώζουν ζωές.
– Σε ποιους άλλους καρκίνους δοκιμάζονται τα mRNAθεραπευτικά εμβόλια;
Η αρχή έγινε με το μελάνωμα, που είναι ένας ανοσογονικός καρκίνος και συνεχίζουμε με τον καρκίνο του πνεύμονα και τον καρκίνο του παγκρέατος, που επίσης είναι ανοσογονικοί. Ήδη έχει εμβολιαστεί ένας ασθενής στην Αυστραλία με mRNA θεραπευτικό εμβόλιο για τον καρκίνο του πνεύμονα. Τα εμβόλια αυτά συμπληρώνουν την ανοσοθεραπεία και θα δοκιμαστούν σε αρκετές μορφές καρκίνου, εκεί όπου η ανοσοθεραπεία έχει δώσει καλά αποτελέσματα, από το 2010 και εφεξής.
– Πώς αναπτύσσονται αυτά τα εμβόλια και πώς δρουν; Δίνονται άπαξ ή σε κάποιο επαναλαμβανόμενο σχήμα;
Καταρχάς να τονίσουμε ότι μιλάμε για θεραπείες εξατομικευμένης ιατρικής, οι οποίες «φτιάχνονται» εξατομικευμένα για κάθε ασθενή. Είναι ό,τι πιο καινοτόμο υπάρχει. Για να αναπτυχθούν, λαμβάνεται αίμα και δείγμα του όγκου του ασθενούς και εντοπίζονται τα νεοαντιγόνα του. Μετά δημιουργείται το εμβόλιο που με την χορήγησή του εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενή να επιτεθεί στα καρκινικά κύτταρα και να τα εξολοθρεύσει.
Στο στάδιο που βρισκόμαστε και το εμβόλιο χορηγείται συμπληρωματικά με ανοσοθεραπεία με μονοκλωνικό αντίσωμα (pembrolizumab) το πρωτόκολλο της θεραπείας έχει ως εξής: Η ανοσοθεραπεία χορηγείται εννέα φορές σε διάστημα έξι εβδομάδων ενώ το θεραπευτικό mRNA εμβόλιο χορηγείται εννέα φορές σε διάστημα τριών εβδομάδων με ενδομυϊκές ενέσεις (όχι ενδοφλέβια).
– Ποιες άλλες χώρες συμμετέχουν σε αυτή τη μελέτη εκτός από την Ελλάδα; Υπάρχει κάποια χώρα που η συμμετοχή της ξεχωρίζει;
Όλες οι ανεπτυγμένες χώρες της Ευρώπης, αλλά και οι ΗΠΑ και η Αυστραλία συμμετέχουν στην κλινική μελέτη για το μελάνωμα. Το «παρών» δίνουν μεταξύ άλλων η Γαλλία, η Γερμανία η Μ. Βρετανία και φυσικά το Βέλγιο, η χώρα-πρωταθλήτρια στην Ευρώπη στις κλινικές έρευνες. Εκεί, στο Βέλγιο βρίσκεται και το κεντρικό ευρωπαϊκό εργαστήριο το οποίο ελέγχει την επάρκεια του δείγματος (αίματος και όγκου) που έχει ληφθεί από τον κάθε ασθενή. Αφού τα δείγματα ελεγχθούν για την επάρκεια τους, μετά το θεραπευτικόmRNA εμβόλιο αναπτύσσεται εξατομικευμένα για κάθε ασθενή στις ΗΠΑ στα εργαστήρια της φαρμακευτικής εταιρίας Moderna, την οποία όλοι πλέον γνωρίζουμε από τα covid εμβόλια.
– Έχουν υψηλό κόστος τα mRNA θεραπευτικά εμβόλια για τον καρκίνο;
Προφανώς πρόκειται για πολύ καινοτόμες θεραπείες με υψηλό κόστος. Ωστόσο όταν λάβουν έγκριση από τον Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκων (FDA) και αρχίσουν να αναπτύσσονται συστηματικά, το κόστος τους θα μειωθεί. Φυσικά στο πλαίσιο της κλινικής μελέτης δεν υπάρχει κανένα κόστος για τους ασθενείς. Επίσης θα χρειαστούμε στο μέλλον κι άλλες ανοσοθεραπείες και βιοδείκτες, που μας επιτρέπουν μέσω ειδικών μοριακών εξετάσεων να βρούμε εκείνη την επιλέξιμη ομάδα ασθενών, στους οποίους έχουν αποτέλεσμα αυτού του είδους οι θεραπείες. Θα χρειαστούμε περισσότερους βιοδείκτες και η φαρμακοβιομηχανία βοηθά με την κάλυψη του κόστους των εξετάσεων γιατί δεν αποζημιώνονται όλοι οι βιοδείκτες από τον ΕΟΠΥΥ. Ξέρετε, όλα αυτά τα επιτεύγματα με την ανοσοθεραπεία ξεκίνησαν από το 2010 και υπάρχουν ασθενείς με καρκίνο που έλαβαν αυτές τις θεραπείες και ζουν σήμερα ανάμεσά μας. Πρόκειται για αληθινή επανάσταση στον καρκίνο καθώς η πρόγνωση της επιβίωσης στο προχωρημένο ή μεταστατικό μελάνωμα, τον καρκίνο του πνεύμονα, της κεφαλής και τραχήλου (λαιμού) και σε άλλες περιπτώσεις συμπαγών όγκων ήταν πολύ φτωχή, πριν το ορόσημο του 2010-2011.
– Μέσα από τη συμμετοχή της χώρας μας σε αυτήν την πολυδιαφημισμένη κλινική μελέτη για το μελάνωμα, μπορεί να αλλάξει η εικόνα για τις κλινικές μελέτες στην Ελλάδα;
Μπορούμε να πάμε πολύ καλύτερα σε αυτόν τον τομέα. Και είναι πάντα σημαντικό να συμμετέχεις στις επιστημονικές εξελίξεις. Είναι επίσης σημαντικό να καταλάβει ο κόσμος πως με αυτή τη συμμετοχή, οι ασθενείς με προχωρημένους καρκίνους έχουν πρόσβαση χωρίς κανένα κόστος σε καινοτόμες θεραπείες που σώζουν ζωές, που εξασφαλίζουν λειτουργική ίαση σε άλλοτε θανατηφόρες μορφές καρκίνου. Μιλάμε για θεραπείες που σώζουν ζωές και οι άνθρωποι αυτοί δεν είναι κάποιο στατιστικό εύρημα, είναι άνθρωποι που ζουν ανάμεσά μας. Που σώθηκαν χάρη στην καινοτομία. Αυτός είναι ο στόχος της Επιστήμης.
Πηγή: Έντυπο «Περί Υγείας»