Εμβόλια κατά των μεταλλάξεων: Όσα χρειάζεται να γνωρίζουν εμβολιασμένοι και μη

Γύρω στους 15 μήνες μετά την αρχή της πανδημίας λόγω Covid-19 εξακολουθεί να κορυφώνεται με τις υγειονομικές Αρχές να θεωρούσαν ότι την είχαν αντιμετωπίσει ως επί το πλείστον. Τα αίτια αυτού είναι οι διαρκείς εμφανίσεις νέων παραλλαγμένων στελεχών του κορωνοϊού. Η πάλη βρίσκεται ανάμεσα στα εμβόλια και στις πιο μεταδοτικές μεταλλάξεις του SARS-CoV-2 που θα λειτουργήσουν καθοριστικά την εξέλιξη της υγειονομικής αυτής κρίσης τόσο διεθνώς όσο και στη χώρα μας.

Σύμφωνα, μάλιστα, με το παγκοσμίου κύρους αμερικανικό περιοδικό «Atlantic», τρεις κεντρικές αρχές σε ισχύ αναφορικά με την επίδραση μεταξύ εμβολίων και μεταλλάξεων του ιού. Κρίνεται εξίσου σημαντικό ο κόσμος να τις λάβει υπόψη του πλήρως και να τις εφαρμόσει για τη μελλοντική διαχείριση και προστασία έναντι του κορωνοϊού.

• Τα εμβόλια υπερβαίνουν όλες τις παραλλαγές

Τα εμβόλια ούτως ή άλλως έρχονταν αντιμέτωπα με μεταλλάξεις του κορωνοϊού. Η γνωστή ως “Άλφα” παραλλαγή που εντοπίστηκε πρώτα στη Βρετανία, είχε ήδη αρχίσει να μεταδίδεται παντού, όταν ξεκίνησαν οι πρώτοι εμβολιασμοί. Τα δεδομένα μέχρι πρότινος διαπιστώνουν ότι τα εμβόλια γενικά εκτιμώνται ως αποτελεσματικά έναντι των παραλλαγών, μειώνοντας πάνω από 90% τον κίνδυνο των εμβολιασμένων να νοσήσουν με σοβαρά συμπτώματα, ενώ μειώνουν κατά έστω 50% την πιθανότητα διασποράς του ιού σε άλλους. Στις πολύ σπάνιες περιπτώσεις που ένας εμβολιασμένος ασθενεί με Covid-19, η νόσος εκδηλώνεται πιο σύντομα, ηπιότερα και με χαμηλότερο ιικό φορτίο.

Ενδέχεται η λεγόμενη παραλλαγή “Δέλτα” που ανιχνεύτηκε αρχικά στην Ινδία, με κατά 35% έως 60% πιο μεταδοτικότητα από την Άλφα, όντας ήδη 43% με 90% πιο μεταδοτική από τον αρχικό κορωνοϊό στην Κίνα, να μεταβάλλει αυτή την κατάσταση. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ο πλήρης εμβολιασμός αποδεικνύεται αποτελεσματικός και κατά της Δέλτα. Ενδεικτικά, με βάση δεδομένα από τη Βρετανία, δύο δόσεις του εμβολίου της Pfizer φέρει 88% αποτελεσματικότητα στην αποτροπή λοίμωξης με οποιαδήποτε συμπτώματα από τη Δέλτα και κατά 95% στην παρεμπόδιση νοσηλείας. Ωστόσο, μία μόνο δόση έχει λειτουργικότητα μόλις 33% στην πρόληψη της συμπτωματικής λοίμωξης. Στο Ισραήλ, με το υψηλό ποσοστό εμβολιασμένων (γύρω στο 85% των ενηλίκων), παρατηρείται μια ελάχιστη άνοδος στις νέες μολύνσεις εξαιτίας της Δέλτα (30% σε πλήρως εμβολιασμένους), προς το παρόν κανένα κρούσμα σε εμβολιασμένο δεν καταλήγει σε βαριά Covid-19.

Αλλά δεν έχει καταστεί σαφές σε ποιο βαθμό ένας πλήρως εμβολιασμένος μπορεί να μεταδώσει σε άλλους τον ιό. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, στην οποία επικεφαλής ήταν ο κλινικός μικροβιολόγος Ραβίντρα Γκούπτα του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, υπήρξαν περιπτώσεις υγειονομικών στην Ινδία που αν και είχαν πλήρως εμβολιαστεί με AstraZeneca, μολύνθηκαν από τη Δέλτα και τη μετέφεραν σε άλλους. Αν αυτό ισχύει και για τα mRNA εμβόλια, τότε και οι εμβολιασμένοι οφείλουν να συνεχίσουν να φοράνε μάσκα προστασίας σε κλειστό χώρο.

• Η Δέλτα και άλλες παραλλαγές επιδρούν στους ανεμβολίαστους

Παρά τις μεταλλάξεις, οι εμβολιασμένοι είναι πιο ασφαλείς, αλλά οι ανεμβολίαστοι κινδυνεύουν παραπάνω από ποτέ λόγω αυτών. Ακόμη και αν χαίρουν μιας έμμεσης προστασίας με τους εμβολιασμένους που σταδιακά διαμορφώνουν ένα τείχος ανοσίας, οι ανεμβολίαστοι τείνουν να παράγουν συνεχώς νέες εστίες της πανδημίας, όπως στο εσωτερικό κοινοτήτων με υψηλά επίπεδα εμβολιασμού.

Για παράδειγμα, στη Βρετανία μετά την εμφάνιση της Δέλτα, μολονότι ο μισός πληθυσμός έχει πλήρως εμβολιαστεί, τα κρούσματα έχουν σχεδόν εξαπλασιαστεί, όταν οι νοσηλείες με Covid-19 έχουν επίσης διπλασιαστεί. Αυτό δε συνεπάγεται ότι τα εμβόλια δεν αποδίδουν επαρκή ανοσιακή προστασία, αλλά σημαίνει ότι ακόμη και χώρες με εξελιγμένο εμβολιαστικό πρόγραμμα ενέχουν ένα σημαντικό ποσοστό ανεμβολίαστων και ευάλωτων ατόμων. Η Δέλτα, όπως φαίνεται από τα στοιχεία των ΗΠΑ, εξαπλώνεται ταχύτερα στις περιοχές με χαμηλότερα ποσοστά εμβολιασμένων.

Αντίστοιχα, οι ανισότητες στους εμβολιασμούς δυσχαιρένουν το ζήτημα σε παγκόσμιο επίπεδο, αφού από τα τρία δισεκατομμύρια δόσεων που έχουν δοθεί διεθνώς, τουλάχιστον το 70% έχει διατεθεί σε μόνο έξι χώρες, την ίδια στιγμή που η Δέλτα έχει βρεθεί σε πάνω από 85. Μόνο ο ένας στους δέκα κατοίκους της Γης έχει εμβολιαστεί πλήρως, αλλά στην Αφρική μόνο ο ένας στους 100. Μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2021, περισσότεροι άνθρωποι μολύνθηκαν και κατέληξαν από κορωνοϊό, συγκριτικά με τα θύματα του ιού κατά τη διάρκεια του 2020.

Κάποιες χώρες λ.χ. το Βιετνάμ μάχονται έναν τριπλή κίνδυνο, συγκεκριμένα αντιμετώπισαν μεν θετικά τον ιό στην έναρξη της πανδημίας, με ελάχιστα κρούσματα, δηλαδή χαμηλό ποσοστό του πληθυσμού με φυσική ανοσία, συγχρόνως όμως δεν έχουν προς το παρόν ικανή πρόσβαση σε εμβόλια και απειλούνται επιπλέον από τη Δέλτα. Μερικοί ειδικοί κρίνουν πιθανό ότι, με τόσο γρήγορη διάδοση της Δέλτα και άλλων παραλλαγών, αποτελεί ζήτημα χρόνου η μόλυνση σχεδόν όλου του παγκόσμιου πληθυσμού, εφόσον αυτός δεν έχει εμβολιαστεί.

• Όσο δεν πείθονται οι ανεμβολίαστοι, τόσο θα αυξάνεται ο κίνδυνος τα εμβόλια να χάνουν τη μάχη με τις νέες παραλλαγές

Όσο ο κορωνοϊός μπορεί και μολύνει άλλους ανθρώπους, κυρίως ανεμβολίαστους, θα αυξάνεται η πιθανότητα να παρουσιαστούν νέες μεταλλάξεις, πιο πλεονεκτικές για τον ίδιο, με αποτέλεσμα να εξαπλώνεται πιο εύκολα ή να διαφεύγει από τις άμυνες του οργανισμού. Με αυτόν τον τρόπο, εμφανίστηκε η Δέλτα και πιθανώς εν τέλει να υπάρξουν παραλλαγές που θα μολύνουν όντως και τους εμβολιασμένους.

Όσο επιτρέπουμε στον ιό να μολύνει ανθρώπους, τόσο αυξάνεται η επικινδυνότητα και η τάση του για ανοσολογική διαφυγή. Κατά την επιδημιολόγο Μάγια Ματζούμντερ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, ένδειξη αυτού θα είναι «όταν εμβολιασμένοι αρχίσουν να αρρωσταίνουν και εισάγονται στο νοσοκομείο με συμπτώματα».

Εκτιμάται ωστόσο ως απίθανο το να είμαστε τόσο ευάλωτοι όσο στην αρχή της πανδημίας, δεδομένου ότι τα εμβόλια έχουν παράγει διάφορα εξουδετερωτικά αντισώματα και κυτταρική ανοσία στον οργανισμό των εμβολιασμένων, συνεπώς θα είναι δύσκολο για μια παραλλαγή να ξεφύγει από όλα αυτά. «Δεν πρόκειται να υπάρξει ξαφνικά μια παραλλαγή που θα σκάσει μύτη και θα ξεφεύγει από τα πάντα, καθιστώντας άχρηστα τα εμβόλια μας. Θα είναι κάτι σταδιακό. Με κάθε βαθμιαία αλλαγή του ιού, ένα μέρος της προστασίας μας θα χάνεται», αναφέρει ο δρ. Γκούπτα του Κέιμπριτζ.

Αν γίνει κάτι τέτοιο, ακόμη και οι πλήρως εμβολιασμένοι θα χρειαστούν ενισχυτική ή επαναληπτική δόση. Οι χώρες που παράγουν εμβόλια, γεγονός που θα ενισχύσει περαιτέρω την απόσταση εμβολιασμένων και μη πλανητικά, με βάση την επιδημιολόγο-λοιμωξιολόγο Μαρία Κερκχόουβ του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), κατέχουν τον πρώτο λόγο. Δεν αποκλείεται μάλιστα κάποια στιγμή ο ΠΟΥ να καταλήξει και σε μια Ωμέγα ονομαστικά μετάλλαξη. Το ρίσκο αυτής, θα εξαρτηθεί κυρίως από τις αποφάσεις και ιδίως από την ταχύτητα και μαζικότητα των εμβολιασμών.

Ο καθηγητής Πολιτικής της Υγείας της Σχολής Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Λονδίνου (LSE), Ηλίας Μόσιαλος επιβεβαιώνει τα λεγόμενα για ισχυρή πιθανότητα εμφάνισης και άλλων μεταλλάξεων μέσα στο επόμενο διάστημα, επισημαίνοντας σε σχετική ανάρτηση του στο λογαριασμό του Facebook, πως «δεν ξέρουμε προς ποια κατεύθυνση θα γίνει η επόμενη. Θα είναι για παράδειγμα πιο ήπιος και λιγότερο μεταδοτικός ο ιός; Ή θα γίνει ακόμη πιο μεταδοτικός; Όλα θα εξαρτηθούν από την επιτάχυνση των προγραμμάτων μαζικών εμβολιασμών».

Διατυπώνει ότι «μέχρι στιγμής έχει εμβολιαστεί μόνο το 11,2% του πληθυσμού παγκοσμίως και μόνο το 1% του πληθυσμού στις χώρες χαμηλού εισοδήματος. Εφόσον ορισμένοι μιλούν για κοινωνίες με πολίτες ‘δύο ταχυτήτων’, ας δούμε και τις κοινωνίες που δεν έχουν πρόσβαση σε εμβόλια. Να δούμε τους πραγματικούς διαχωρισμούς». Δηλώνει τέλος ότι «μέχρι στιγμής είχαμε τρεις σοβαρές μεταλλάξεις και πολλές λιγότερο σοβαρές. Η πρώτη μετά το αρχικό στέλεχος της Κίνας, η D614G, που εξαπλώθηκε στην Ευρώπη το Μάρτιο του 2020, και ακολούθησαν η ‘Αλφα και η Δέλτα. Σε 18 μήνες επομένως είδαμε τρεις μεταλλάξεις που έκαναν τον ιό πιο μεταδοτικό, χωρίς ταυτόχρονα να έχει γίνει λιγότερο επικίνδυνος.

Η μετάλλαξη Δέλτα είναι επικίνδυνη, παρότι δεν αυξάνει τη σοβαρότητα της νόσου αλλά τη μεταδοτικότητα. Όσο περίεργο και να ακούγεται και ενώ δεν έχει νόημα να μπούμε σε εξισώσεις και λεπτομέρειες, μπορούμε απλά να πούμε πως είναι επικίνδυνη γιατί είναι κατά 50-60% πιο μεταδοτική, άρα μπορεί δυνητικά να μεταδοθεί και να ευθύνεται για πενταπλάσιο αριθμό θανάτων σε σύγκριση με την μετάλλαξη ‘Αλφα. Επίσης, επηρεάζει λίγο την αποτελεσματικότητα των εμβολίων. Για παράδειγμα, τα εμβόλια της Pfizer και της Astra Zeneca, ενώ ήταν 100% αποτελεσματικά απέναντι στην ‘Αλφα όσον αφορά στην αποτροπή νοσηλειών και βαριών περιπτώσεων, είναι τώρα αποτελεσματικά κατά 96% και 92% αντίστοιχα».