Η διστακτικότητα απέναντι στον παιδικό εμβολιασμό αναζωπυρώνει ασθένειες που είχαν εξαφανιστεί
Γράφει η Αφροδίτη Ντάικου
Μικρόβια βρίσκονται παντού γύρω μας, τόσο στο περιβάλλον όσο και στο σώμα μας. Όταν ένα άτομο είναι ευαίσθητο και συναντά έναν επιβλαβή οργανισμό, μπορεί να νοσήσει ή ακόμη και να πεθάνει.
Το σώμα μας έχει πολλούς τρόπους να αμυνθεί έναντι των παθογόνων μικροοργανισμών. Το δέρμα, η βλέννα, ακόμη και οι βλεφαρίδες (μικροσκοπικές τρίχες που απομακρύνουν τα υπολείμματα από τους πνεύμονες) λειτουργούν ως φυσικά εμπόδια για να αποτρέψουν εξαρχής την είσοδο παθογόνων στο σώμα.
Όταν ένα παθογόνο μολύνει το σώμα, ενεργοποιούνται οι άμυνες του σώματός μας, που ονομάζονται ανοσοποιητικό σύστημα και το παθογόνο καταστρέφεται, ξεπερνιέται ή μας αρρωσταίνει.
Ποια είναι η δράση των εμβολίων
Τα εμβόλια δρουν προκαλώντας την απόκριση του ανοσοποιητικού συστήματος σε έναν ιό ή ένα βακτήριο. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται η «μνήμη» του ανοσοποιητικού συστήματος. Η ανοσολογική αυτή μνήμη βοηθά τον οργανισμό να «θυμάται» τον συγκεκριμένο ιό ή βακτήριο, ώστε να μπορεί να προστατεύεται από αυτά και να προλαμβάνει τις ασθένειες που προκαλούν.
Τα περισσότερα εμβόλια περιέχουν μια εξασθενημένη ή αδρανοποιημένη (εξουδετερωμένη) μορφή του ιού ή του βακτηρίου ή ένα μικρό τμήμα του ιού ή του βακτηρίου που δεν μπορεί να προκαλέσει τη νόσο και ονομάζεται αντιγόνο.
Όταν το εμβόλιο χορηγείται σε ένα άτομο, το ανοσοποιητικό του σύστημα αναγνωρίζει το αντιγόνο ως «ξένο σώμα». Διεγείρει τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, ώστε να εξουδετερώσουν τον νοσογόνο ιό ή βακτήριο και να δημιουργήσουν αντισώματα εναντίον του.
Ενεργοποιεί επίσης τα ανοσοποιητικά κύτταρα στο αίμα, στον μυελό των οστών και σε ολόκληρο τον οργανισμό, τα οποία ονομάζονται Τ-κύτταρα και Β-κύτταρα.
Εάν, αργότερα, το άτομο έρθει σε επαφή με τον πραγματικό ιό ή βακτήριο, το ανοσοποιητικό του σύστημα θα τα «θυμάται».
Μπορεί στη συνέχεια να δημιουργήσει γρήγορα τα κατάλληλα αντισώματα και να ενεργοποιήσει τα αντίστοιχα ανοσοκύτταρα ώστε να εξουδετερώσουν τον ιό ή το βακτήριο. Το άτομο προστατεύεται συνεπώς από τη νόσο.
Τα διάφορα εμβόλια συνεπάγονται διαφορετικά επίπεδα προστασίας. Η διάρκεια της προστασίας εξαρτάται επίσης από τη νόσο την οποία καταπολεμούν. Ορισμένα εμβόλια παρέχουν προστασία από τη νόσο μόνο για μικρό χρονικό διάστημα και χρειάζεται ενδεχομένως να χορηγηθούν αναμνηστικές δόσεις, ενώ η ανοσία άλλων εμβολίων μπορεί να διαρκέσει για ολόκληρη τη ζωή, σε κάθε περίπτωση ο γιατρός είναι εκείνος ο οποίος θα σας κατευθύνει.
Διστακτικότητα απέναντι στον εμβολιασμό
Η πανδημία του κορωνοϊού διετέραξε πολλούς τομείς της συνήθους υγειονομικής περίθαλψης, συμπεριλαμβανομένου, κυρίως, του εμβολιασμού των παιδιών.
Η πανδημία είχε ως αποτέλεσμα τα επίπεδα βασικών παιδικών εμβολιασμών να μειωθούν σε περισσότερες από 100 χώρες σε όλο τον κόσμο, οδηγώντας σε εστίες μολυσματικών ασθενειών όπως ο κίτρινος πυρετός, η χολέρα, η διφθερίτιδα και η πολιομυελίτιδα.
Ζητήματα που έχουν να κάνουν με τον εφοδιασμό, περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας,συγκρούσεις αλλά κι ένας παράγοντας μέγιστης σημασίας που είναι σημαντικό να αναγνωριστεί και να αντιμετωπιστεί είναι η διστακτικότητα απέναντι στον εμβολιασμό.
Το 2019, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) αναγνώρισε τη διστακτικότητα απέναντι στον εμβολιασμό ως μία από τις δέκα κορυφαίες απειλές για την παγκόσμια υγεία.
Τα ποσοστά πολλών μολυσματικών ασθενειών μειώθηκαν στο απόγειο της πανδημίας λόγω των εκτεταμένων μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης, αλλά τα κρούσματα έκτοτε άρχισαν να αυξάνονται. Για παράδειγμα, ο αριθμός των χωρών με σημαντικά κρούσματα ιλαράς αυξήθηκε κατά 50% μεταξύ 2020-21 και 2022-23. Επίσης πρόσφατα εμφανίστηκαν κρούσματα σε ορισμένες χώρες υψηλού εισοδήματος με ιστορικά καλή εμβολιαστική κάλυψη. Για παράδειγμα η ιλαρά, η οποία μπορεί να είναι θανατηφόρα για τα μη εμβολιασμένα παιδιά, είναι εξαιρετικά μεταδοτική και εξαπλώνεται πολύ γρήγορα και με δεδομένη την εξάπλωση της ιλαράς,μπορεί να ειδωθεί ως προειδοποίηση ότι είναι πιθανό να εμφανιστούν άλλες εστίες ασθενειών όπου υπάρχουν κενά στην κάλυψη εμβολιασμού.
Ο συνδυασμός της μειωμένης κάλυψης εμβολίων, των υπερτεταμένων συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης και της επιστροφής στα προ πανδημικά επίπεδα κοινωνικής επαφής έχουν δημιουργήσει μια άνευ προηγουμένου επικίνδυνη κατάσταση για την αύξηση των ποσοστών μολυσματικών ασθενειών. Η αυξανόμενη διστακτικότητα για τα εμβόλια είναι πιθανό να επιδεινώσει αυτό το ζήτημα.
Πρόσφατη έκθεση της Unicef δείχνει ότι η εμπιστοσύνη στη σημασία των εμβολίων για τα παιδιά είναι χαμηλότερη τώρα από ό,τι πριν από την πανδημία σε πολλές χώρες ενώ ταυτόχρονα επισημαίνει ότι η μειωμένη εμπιστοσύνη στις υγειονομικκές αρχές, καθώς και η παραπληροφόρηση και ο πολλαπλασιασμός των θεωριών συνωμοσίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αποτελούν αυξανόμενες προκλήσεις για την αντίληψη του κοινού για τον εμβολιασμό.
Αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην επιστήμη
Οι εμβολιασμοί αποτρέπουν 4-5 εκατομμύρια θανάτους ετησίως. Ωστόσο, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, θα μπορούσαν να αποφευχθούν επιπλέον 1,5 εκατομμύριο θάνατοι εάν βελτιωθεί η παγκόσμια κάλυψη των εμβολιασμών.
Ας αναφερθεί και μια Ιαπωνική μελέτη που προέβλεψε ότι η διστακτικότητα εμβολιασμού σε σχέση με το εμβόλιο HPV μεταξύ 2013 και 2019 θα μπορούσε να οδηγήσει σε περίπου 5.000 θανάτους από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.
Εμβόλια για όλους
Μείωση του δισταγμού απέναντι στον εμβολιασμό, εύκολη και δυνατή πρόσβαση-εμβόλια για όλους ανεξάρτητα από την κοινωνικοοικονομική κατάσταση- καταπολέμηση της ψευδούς πληροφόρησης, ενίσχυση της κριτικής αξιολόγησης, ελαχιστοποίηση του εφησυχασμού μεταδίδοντας τον κίνδυνο των ασθενειών και αναπλήρωση των χαμένων δόσεων εμβολίων προστατεύοντας κυρίως τα παιδιά είναι μερικές από τις προτεινόμενες λύσεις μαζί με την συνεργασία των ΜΜΕ και των υγειονομικών αρχών.
Εάν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα η διστακτικότητα απέναντι στον εμβολιασμό θα παραμείνει μια από τις μεγαλύτερες απειλές για την παγκόσμια υγεία τα επόμενα χρόνια.