Ιωάννης Μπάρκης: «Με την σωστή θεραπεία δεν αφήνετε την ατοπική δερματίτιδα να γίνει βάσανο»

Ιωάννης Μπάρκης, Δερματολόγος – αφροδισιολόγος, Διδάκτωρ ιατρικής Σχολής  ΕΚΠΑ

Πρόεδρος της Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Εταιρείας

Η ατοπική δερματίτιδα είναι μία νόσος που ταλαιπωρεί κυρίως παιδιά, προκαλεί ορατές βλάβες στο δέρμα, στο πρόσωπο, διαταράσσει τον ύπνο και επηρεάζει και την ψυχική υγεία.

Συνέντευξη στην Αλεξία Σβώλου

– Ποια νοσήματα ταλαιπωρούν τα ατοπικά άτομα και πως εκδηλώνεται η ατοπική δερματίτιδα;

Η ατοπική νόσος χαρακτηρίζεται από εμφάνιση εξειδικευμένων, αλλεργικών αντιδράσεων, σε διάφορα όργανα λόγω κληρονομικής προδιάθεσης. Στο κοινό προφίλ των ατοπικών ατόμων περιλαμβάνονται η αλλεργική επιπεφυκίτιδα, η αλλεργική ρινίτιδα, το βρογχικό άσθμα και η ατοπική δερματίτιδα. Η ατοπική δερματίτιδα λοιπόν, είναι μία συχνή εκδήλωση της ατοπίας, με τη συχνότητά της να αυξάνεται συνεχώς τα τελευταία χρόνια, καθώς πρόσφατες επιδημιολογικές έρευνες την προσδιορίζουν κοντά στο 3% των δερματοπαθειών και η οποία προσβάλλει περίπου το 20-25% των παιδιών ηλικίας μέχρι 4 ετών. Η νόσος χαρακτηρίζεται από έντονο κνησμό, με ή χωρίς εξάνθημα. Το εξάνθημα, όταν υπάρχει, εντοπίζεται κυρίως στο πρόσωπο, στο λαιμό και στην εσωτερική επιφάνεια των αγκώνων και των γονάτων. Η νόσος είναι χρόνια και εξελίσσεται με εξάρσεις και υφέσεις, ταλαιπωρώντας συχνά τον ασθενή.

– Πώς επηρεάζεται η καθημερινότητα μιας οικογένειας όταν το παιδί της νοσεί με ατοπική δερματίτιδα;

Η ατοπική δερματίτιδα έχει σημαντικές επιδράσεις στην ψυχολογία και στην ποιότητα ζωής, όχι μόνο των πασχόντων, αλλά και της οικογένειάς τους . Ο έντονος κνησμός διαταράσσει την ποιότητα του ύπνου και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα κατά τη διάρκεια της ημέρας οι πάσχοντες να έχουν υπνηλία, αίσθημα κόπωσης και μειωμένη απόδοση στο σχολείο. Συγκρίνοντας ατοπικά και μη ατοπικά παιδιά, σε πολλές μελέτες αποδείχθηκε πως τα πρώτα είχαν 48% περισσότερες πιθανότητες διαταραχών ύπνου. Εξ αυτών, αυτά με σοβαρή ή πολύ σοβαρή νόσο, εμφάνιζαν σοβαρότερες διαταραχές, όπως δυσκολία να αποκοιμηθούν και συχνό ξύπνημα λόγω κνησμού, ανεξάρτητα αν το έκζεμα συνοδευόταν από άλλες ατοπικές εκδηλώσεις.  Στις μελέτες αυτές, πολύ συχνά αναφέρονται διαταραχές ύπνου και συναισθήματα θυμού, ενοχής και κατάθλιψης στους γονείς των πασχόντων και ιδιαίτερα στις μητέρες. Συνεπώς, η σωστή αντιμετώπιση, του φαύλου κύκλου μεταξύ νόσου και καθημερινότητας, ειδικά στις περιόδους έξαρσης, βρίσκεται στην καλή συνεργασία παιδιού, οικογένειας και δερματολόγου.

– Ποια είναι η πορεία και τα συμπτώματα της νόσου από την παιδική προς την ενήλικη ζωή και σε τί ποσοστό παρατηρείται ύφεση καθώς οι ασθενείς μεγαλώνουν;

Η ατοπική δερματίτιδα εμφανίζεται κυρίως στα παιδιά, με  το 80% των περιπτώσεων να είναι ήπια/μέτρια ενώ το 20% σοβαρή. Το 30% των περιστατικών εμφανίζεται τους πρώτους 6 μήνες της ζωής. Συνήθως στο 50% των περιπτώσεων η ασθένεια υποχωρεί μέχρι το 5ο έτος της ζωής, στο 90% κατά την εφηβεία και στο υπόλοιπο ποσοστό εμφανίζεται κατά τη διάρκεια της υπόλοιπης ζωής. Τα συμπτώματα της νόσου είναι έντονος βασανιστικός κνησμός, αίσθημα καύσου, ξηρότητα δέρματος και στις σοβαρές μορφές έχουμε έντονη ερυθρότητα, οίδημα, γδαρσίματα και πάχυνση της επιφάνειας του δέρματος (λειχηνοποίηση)

– Τα νοσήματα του δέρματος προκαλούν βλάβες που είναι ορατές με το μάτι και αυτό δημιουργεί στίγμα. Πόσο δύσκολα διαχειρίσιμο είναι το στίγμα από τους ασθενείς;

Τα δερματικά νοσήματα, όπως η ατοπική δερματίτιδα, παρουσιάζουν έντονες δερματικές αλλοιώσεις, οι οποίες δημιουργούν στους πάσχοντες άγχος, κατάθλιψη, στιγματισμό, γεγονότα που κάνουν τους ασθενείς να απομονώνονται και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να επηρεάζεται σοβαρά η προσωπική, επαγγελματική και ερωτική τους ζωή. Εδώ αναδεικνύεται η σπουδαιότητα του δερματολόγου, ο οποίος θα κάνει έγκαιρα και σωστά τη διάγνωση και θα τακτοποιήσει θεραπευτικά τους πάσχοντες με τις σύγχρονες, καινοτόμες θεραπείες, απαλλάσοντάς τους έτσι από τα βασανιστικά συμπτώματα και επαναφέροντας την ισορροπία στην διαταραγμένη ποιότητα ζωής τους. Παράλληλα η προσπάθεια που κάνει η ΕΔΑΕ για σωστή ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού, βοηθά στο να εξαλειφθεί η άγνοια και ο στιγματισμός των πασχόντων και έτσι αυτοί να μην απομονώνονται κοινωνικά και να μην επιβαρύνονται ψυχολογικά.

– Ποιες θεραπείες περιλαμβάνονται στο «οπλοστάσιο» της ιατρικής για την ατοπική δερματίτιδα και τί κέρδος έχουμε με τις νεότερης γενιάς θεραπείες;

Η σύγχρονη αντιμετώπιση της ήπιας ατοπικήςδερματίτιδας περιλαμβάνει την καλή ενυδάτωση και τη σωστή φροντίδα του δέρματος. Πολύ σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης τα κατάλληλα ρούχα, όπως τα βαμβακερά, η αποφυγή των μάλλινων και ακρυλικών υφασμάτων και ο καθαρισμός του δέρματος με εξειδικευμένα καθαριστικά. Για τις εξάρσεις της ήπιας νόσου χρησιμοποιούνται τοπικά κορτικοστεροειδή και αναστολείς καλσινευρίνης, ανάλογα με την περίπτωση. Για τη μέτρια και βαριά ατοπική δερματίτιδα, χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα οι παλιές συμβατικές θεραπείες από του στόματος, όπως η κορτιζόνη, η κυκλοσπορίνη, η φωτοθεραπείες κ.λπ. Το πρόβλημα που δημιουργείται με τις προαναφερόμενες θεραπείες, είναι πως δεν μπορούν να χορηγηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα, γιατί παρουσιάζουν σοβαρές παρενέργειες. Τα τελευταία δύο χρόνια, έχουμε στη διάθεσή μας εξαιρετικές, καινοτόμες θεραπείες μονοκλωνικώναντισωμάτων, οι οποίες δεσμεύουν συγκεκριμένες κυτταροκίνες που συμμετέχουν στην αιτιοπαθογένειατης νόσου. Επίσης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και μικρά μόρια σε ερευνητικό στάδιο, που ήδη κυκλοφορούν και στη χώρα μας, όπως οι αναστολείς των JAK κινασών, που ανακουφίζουν πολύ γρήγορα από τον κνησμό.

– Εάν το νόσημα πυροδοτηθεί ή υποχωρήσουν τα συμπτώματα, η θεραπεία διακόπτεται ή όχι- καθώς υπάρχει διάχυτη η αντίληψη στο κοινό, ότι όταν δεν έχει ο πάσχων πρόβλημα μπορεί να σταματήσει τη θεραπεία.

Οι σύγχρονες θεραπείες, έχουν μακροχρόνια, μεγάλη αποτελεσματικότητα και κυρίως ασφάλεια για τους ασθενείς. Θα πρέπει να λαμβάνονται από τους ασθενείς και να συμμορφώνονται σε αυτές, με βάση τις οδηγίες του δερματολόγου, προκειμένου να επιτευχθεί η μείωση των βλαβών και των συμπτωμάτων, η πρόληψη ή μείωση των υποτροπών, η μακροχρόνια θεραπευτική αγωγή για πρόληψη των εξάρσεων, ο περιορισμός των ανεπιθύμητων ενεργειών, η τροποποίηση της πορείας της νόσου, αλλά και η εκπαίδευση των ασθενών και των γονέων, εάν οι ασθενείς είναι παιδιά, αποβλέποντας τελικά στη βελτίωση της καθημερινότητας, της ψυχολογίας και της ποιότητας ζωής των  πασχόντων.

– Τελικά που οφείλεται η ατοπική δερματίτιδα και ποιοι παράγοντες την επηρεάζουν;

Η συγκεκριμένη πάθηση οφείλεται σε συνδυασμό γενετικών, ανοσολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Ένα παιδί με ένα γονέα πάσχοντα από ατοπική δερματίτιδα, έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να του εκδηλωθεί η νόσος, πιθανότητες που φτάνουν έως το 80%, εάν και οι δύο γονείς είναι πάσχοντες. Κατά καιρούς έχουν ενοχοποιηθεί διάφοροι παράγοντες, οι οποίοι είτε προκαλούν τη νόσο να εμφανιστεί, είτε την επιδεινώνουν, όπως το στρες, το κλίμα, οι λοιμώξεις, τα ακατάλληλα ρούχα, διάφορα φάρμακα και στα μικρά παιδιά, η κακή διατροφή παίζει πολύ συχνά επιβαρυντικό ρόλο.

Πηγή: Έντυπο «Περί Υγείας»