Παχυσαρκία: Μόλις 1 στους 3 ασθενείς έχει ήδη προβλήματα υγείας

Μόλις ένας στους τρεις ανθρώπους που διαγιγνώσκονται σήμερα με παχυσαρκία παρουσιάζει ήδη προβλήματα υγείας που σχετίζονται με αυτήν, σύμφωνα με νέα διεθνή επιστημονική μελέτη.

Τα ευρήματα αναδεικνύουν την ανάγκη επαναπροσδιορισμού των κριτηρίων διάγνωσης της παχυσαρκίας και μιας πιο εξατομικευμένης προσέγγισης στην αξιολόγηση των ασθενών.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη 11/11, στο επιστημονικό περιοδικό Nature, βασίστηκε σε δεδομένα περισσότερων από 844.000 ενηλίκων από την Κίνα, τη Βρετανία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ισπανία.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης, ο Δείκτης Μάζας Σώματος (BMI), που υπολογίζεται βάσει του ύψους και του βάρους, δεν αποτελεί πάντα αξιόπιστο μέτρο για την εκτίμηση της ποσότητας και της κατανομής του σωματικού λίπους. Παράλληλα, η συγκεκριμένη μέτρηση δεν αρκεί για να διαπιστωθεί εάν η παχυσαρκία έχει ήδη επιφέρει επιπτώσεις στην υγεία του οργανισμού.

Η μελέτη έρχεται να αξιολογήσει στην πράξη ένα νέο διαγνωστικό πλαίσιο που προτάθηκε το 2025 από διεθνή επιτροπή ειδικών της ιατρικής κοινότητας, η οποία δημοσίευσε τις συστάσεις της στο περιοδικό The Lancet Diabetes & Endocrinology.

Βασική αλλαγή είναι ο διαχωρισμός της παχυσαρκίας σε δύο κατηγορίες: την προκλινική παχυσαρκία, κατά την οποία υπάρχει υπερβολική συσσώρευση λίπους αλλά διατηρείται η φυσιολογική λειτουργία των οργάνων, και την κλινική παχυσαρκία, όταν η αυξημένη λιπώδης μάζα έχει ήδη προκαλέσει δυσλειτουργίες στον οργανισμό ή σημαντικούς περιορισμούς στην καθημερινότητα.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, κατά μέσο όρο μόλις το 27% των ανθρώπων που πληρούν τα κριτήρια της παχυσαρκίας στις τέσσερις χώρες εμφανίζουν κλινική παχυσαρκία. Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 8,5% του συνολικού ενήλικου πληθυσμού των χωρών που εξετάστηκαν.

Γιατί ο Δείκτης Μάζας Σώματος δεν αρκεί

Ο Δείκτης Μάζας Σώματος αποτελεί εδώ και δεκαετίες το βασικό εργαλείο για την αξιολόγηση του σωματικού βάρους. Υπολογίζεται διαιρώντας το βάρος ενός ατόμου σε κιλά με το τετράγωνο του ύψους του σε μέτρα. Με βάση τα καθιερωμένα κριτήρια, τιμή ίση ή μεγαλύτερη του 30 θεωρείται ένδειξη παχυσαρκίας.

Ωστόσο, ο δείκτης δεν διακρίνει τη μυϊκή μάζα από το λίπος, ούτε λαμβάνει υπόψη το σημείο στο οποίο αποθηκεύεται το λίπος στο σώμα.

Έτσι, ένας άνθρωπος με αυξημένη μυϊκή μάζα μπορεί να εμφανίζει υψηλό BMI χωρίς να έχει υπερβολικό σωματικό λίπος, ενώ κάποιος άλλος με χαμηλότερο δείκτη ενδέχεται να έχει αυξημένη συσσώρευση λίπους στην κοιλιακή χώρα και συνακόλουθους κινδύνους για την υγεία.

Ο καθηγητής Φραντσέσκο Ρουμπίνο, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής Μεταβολικής και Βαριατρικής Χειρουργικής στο King’s College London, επισημαίνει ότι οι ανακρίβειες του BMI είναι εδώ και χρόνια γνωστές στην επιστημονική κοινότητα.

«Όμως μέχρι σήμερα δεν είχαμε ένα καλύτερο σύστημα», ανέφερε, εξηγώντας ότι το νέο πλαίσιο επιχειρεί να προσφέρει μια ουσιαστικότερη κλινική αξιολόγηση της παχυσαρκίας, η οποία θα μπορεί να καθοδηγεί τόσο την ιατρική φροντίδα όσο και τις πολιτικές δημόσιας υγείας.

Η περίμετρος της μέσης μπαίνει στη διάγνωση

Το νέο διαγνωστικό σύστημα προτείνει να μην αξιολογείται το βάρος μεμονωμένα, αλλά να συνδυάζεται ο BMI με πρόσθετες μετρήσεις, κυρίως την περίμετρο της μέσης και την αναλογία μέσης προς ύψος.

Η επιλογή αυτή βασίζεται στο γεγονός ότι η συσσώρευση λίπους στην κοιλιακή περιοχή συνδέεται με αυξημένους κινδύνους για την υγεία. Παράλληλα, όπου είναι διαθέσιμες οι κατάλληλες εξετάσεις, μπορεί να χρησιμοποιείται και άμεση μέτρηση του σωματικού λίπους.

Στο πλαίσιο της νέας μεθοδολογίας, η διάγνωση της παχυσαρκίας μπορεί να επιβεβαιώνεται όταν συντρέχει μία από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

– Δείκτης Μάζας Σώματος ίσος ή μεγαλύτερος του 40, οπότε θεωρείται ότι υπάρχει υπερβολική λιπώδης μάζα χωρίς να απαιτείται πρόσθετη επιβεβαίωση.

– BMI τουλάχιστον 30, σε συνδυασμό με αυξημένη περίμετρο μέσης ή αυξημένη αναλογία μέσης προς ύψος.

– BMI μεταξύ 25 και 30, όταν τόσο η περίμετρος της μέσης όσο και η αναλογία μέσης προς ύψος υποδεικνύουν υπερβολική συσσώρευση λίπους.

Στη συνέχεια, οι γιατροί εξετάζουν εάν η αυξημένη λιπώδης μάζα έχει ήδη επηρεάσει τη λειτουργία του οργανισμού.

Η κλινική παχυσαρκία μπορεί να συνδέεται με καρδιακή ανεπάρκεια, κολπική μαρμαρυγή, υπνική άπνοια, χρόνια νεφρική νόσο, ηπατική βλάβη, μεταβολικές διαταραχές, προβλήματα στις αρθρώσεις, αλλά και περιορισμούς σε βασικές καθημερινές δραστηριότητες.

Αντίθετα, στην προκλινική παχυσαρκία υπάρχει αυξημένη ποσότητα σωματικού λίπους και μεγαλύτερος κίνδυνος εμφάνισης μελλοντικών προβλημάτων, χωρίς όμως να διαπιστώνεται ήδη αντίστοιχη δυσλειτουργία οργάνων ή ιστών.

Τι έδειξε η έρευνα σε 844.000 ανθρώπους

Η διεθνής ερευνητική ομάδα ανέλυσε στοιχεία από τέσσερις μεγάλες βάσεις δεδομένων: τη μελέτη Kailuan στην Κίνα, τη βρετανική UK Biobank, το αμερικανικό ερευνητικό πρόγραμμα All of Us και τη βάση δεδομένων SIDIAP στην Ισπανία.

Συνολικά εξετάστηκαν 844.108 ενήλικες, με τα αποτελέσματα να δείχνουν ότι η χρήση αποκλειστικά του BMI οδηγεί σε λανθασμένη ταξινόμηση και προς τις δύο κατευθύνσεις.

Ειδικότερα, το 1,2% έως 3,1% των συμμετεχόντων που χαρακτηρίζονταν παχύσαρκοι με βάση μόνο τον BMI δεν πληρούσαν τα πρόσθετα κριτήρια αυξημένης λιπώδους μάζας.

Από την άλλη πλευρά, ένα επιπλέον 5,2% έως 8,6% ανθρώπων, οι οποίοι δεν χαρακτηρίζονταν παχύσαρκοι με βάση τον συγκεκριμένο δείκτη, πληρούσαν τα νέα κριτήρια λόγω της αυξημένης λιπώδους μάζας και των μετρήσεων της μέσης.

Η εφαρμογή του νέου συστήματος αύξησε, μάλιστα, τη συνολική εκτίμηση του επιπολασμού της παχυσαρκίας κατά 3,3% έως 7,4%, ανάλογα με τη χώρα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα σχετικά με την εξέλιξη της προκλινικής παχυσαρκίας.

Σύμφωνα με τη μελέτη, το 77,4% έως 91,3% των ανθρώπων που βρίσκονταν σε αυτή την κατηγορία κατά την αρχική αξιολόγηση δεν εμφάνισαν μετάβαση σε κλινική παχυσαρκία μέσα στην επόμενη δεκαετία.

Αυτό σημαίνει ότι η πλειονότητα των ανθρώπων με αυξημένη λιπώδη μάζα δεν εξελίσσεται απαραίτητα σε ασθενείς με ήδη διαπιστωμένες επιπτώσεις στη λειτουργία των οργάνων.

Ωστόσο, τα ποσοστά εξέλιξης διέφεραν μεταξύ των χωρών και ήταν υψηλότερα στην Κίνα και την Ισπανία, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε το Reuters.

Σημαντικές διαφορές στον κίνδυνο θανάτου

Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της έρευνας αφορά τη δυνατότητα του νέου συστήματος να διακρίνει καλύτερα τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο για την υγεία τους.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η παχυσαρκία, όταν προσδιορίζεται με τον συνδυασμό του BMI και των μετρήσεων της μέσης, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας. Αντίθετα, η ταξινόμηση με βάση αποκλειστικά τον BMI δεν παρουσίασε αντίστοιχη αξιοπιστία.

Ειδικότερα, η κλινική παχυσαρκία συνδέθηκε με κατά 69% υψηλότερο σχετικό κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία, σε σύγκριση με τους ανθρώπους χωρίς παχυσαρκία, ενώ στην προκλινική παχυσαρκία η αύξηση του σχετικού κινδύνου ήταν σαφώς μικρότερη, περίπου 19%.

Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι δεν αρκεί να γνωρίζει κανείς πόσο ζυγίζει ένας άνθρωπος για να αξιολογήσει την κατάσταση της υγείας του. Εξίσου σημαντικό είναι να διαπιστωθεί πού συσσωρεύεται το λίπος και εάν έχει ήδη προκαλέσει λειτουργικές διαταραχές.

Αλλαγή στη θεραπευτική προσέγγιση

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η νέα ταξινόμηση θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η παχυσαρκία, απομακρύνοντας την ιατρική πρακτική από την ενιαία αντιμετώπιση όλων των ανθρώπων με αυξημένο βάρος.

Ο καθηγητής Ρουμπίνο υπογραμμίζει ότι ο BMI δεν μπορεί από μόνος του να δείξει εάν ένας άνθρωπος είναι ήδη ασθενής ή απλώς διατρέχει αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσει προβλήματα υγείας, ούτε να προσδιορίσει ποια θεραπεία χρειάζεται.

Όπως επισημαίνει, η νέα προσέγγιση επιτρέπει την εξατομίκευση της φροντίδας, ώστε η ένταση της θεραπευτικής παρέμβασης να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες κάθε ασθενούς.

Οι άνθρωποι με κλινική παχυσαρκία θα πρέπει να λαμβάνουν έγκαιρη και τεκμηριωμένη θεραπεία, με στόχο τη βελτίωση ή ακόμη και την υποχώρηση των επιπτώσεων της νόσου. Για όσους έχουν προκλινική παχυσαρκία, η προσέγγιση προβλέπει παρακολούθηση, συμβουλευτική για την υγεία και παρεμβάσεις πρόληψης ανάλογα με τον ατομικό κίνδυνο.

Ο καθηγητής Αν Παν, πρώτος συγγραφέας της μελέτης από το Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας Χουατσόνγκ στην Κίνα, σημειώνει ότι οι σημαντικές διαφορές στην πρόγνωση μεταξύ κλινικής και προκλινικής παχυσαρκίας, οι οποίες καταγράφηκαν σε διαφορετικές χώρες και πληθυσμιακές ομάδες, ενισχύουν την ανάγκη υιοθέτησης του νέου συστήματος διεθνώς.

Η βασική επιστημονική διαπίστωση, πάντως, δεν είναι ότι η προκλινική παχυσαρκία είναι ακίνδυνη ή ότι δεν χρειάζεται αντιμετώπιση. Όπως προειδοποιεί ο Ρουμπίνο, δεν πρέπει ούτε να αντιμετωπίζεται αυτομάτως ως ενεργή νόσος ούτε να θεωρείται αμελητέα.

Η πρόληψη παραμένει σημαντική, αλλά οι παρεμβάσεις πρέπει να προσαρμόζονται στον πραγματικό κίνδυνο για κάθε άνθρωπο.

Η μελέτη επιχειρεί έτσι να μετατοπίσει τη συζήτηση από το εάν η παχυσαρκία αποτελεί νόσο γενικά, στο πότε ακριβώς η αυξημένη λιπώδης μάζα μετατρέπεται σε νόσο για τον συγκεκριμένο ασθενή.

Η διάκριση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι περισσότεροι από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με παχυσαρκία, με τις αποφάσεις για την πρόληψη και τη θεραπεία να αφορούν πλέον τεράστιο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού.