Φαινόμενα βίας στο ΕΣΥ και η αντιμετώπισή τους
Φαινόμενα βίας στο ΕΣΥ και η αντιμετώπισή τους
του Παναγιώτη Τουχτίδη
Προέδρου Δ.Σ. Σωματείου Εργαζομένων
Προέδρου Επιτροπής Υγιεινής και Ασφάλειας στην Εργασία
Την τελευταία 5ετία, όλο και συχνότερα, τόσο ως επαγγελματίες υγείας, όσο και ως πολίτες-δέκτες της καθημερινής ειδησεογραφίας, γινόμαστε μάρτυρες της αυξανόμενης συχνότητας περιστατικών βίας στις δομές υγείας. Βία που εκδηλώνεται κλιμακούμενη, σε βαθμό που ενίοτε κινδυνεύει η σωματική ακεραιότητα, σπανιότερα η ζωή, των υγειονομικών υπαλλήλων ανεξαρτήτως ειδικότητας.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανιχνεύοντας έγκαιρα το φαινόμενο, κατέληξε ότι δυνητικές αιτίες του bullying σε βάρος του προσωπικού των μονάδων υγείας είναι το έντονο stress και η κακή ψυχολογική κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι ασθενείς και οι συγγενείς τους, η εξάρτηση από ψυχοτρόπους ουσίες, οι συνθήκες νοσηλείας, οι υποδομές, ο χρόνος εξυπηρέτησης. Σχετικές έρευνες που ανέδειξε και η Παγκόσμια Ιατρική Ένωση (World Medical Association) με βάση διεθνείς μελέτες, επισήμαναν ότι οι γιατροί που εργάζονται στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών σε ποσοστό 25% περίπου αντιμετώπισαν σωματική ή λεκτική βία τους τελευταίους 12 μήνες. Οι αριθμοί αυτοί αυξάνονται κατακόρυφα στα Ψυχιατρικά Τμήματα των Νοσοκομείων.
Η αντιμετώπιση του φαινομένου σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας απαιτεί έναν συνολικό σχεδιασμό που θα λάβει υπόψη τόσο τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε μονάδας, αλλά και θα εισάγει παρεμβάσεις σε εθνικό επίπεδο με πολιτικές πρόληψης της βίας, ενίσχυσης της φύλαξης και θέσπισης μέτρων που θα επιχειρούν να αντιμετωπίσουν τα αίτια που γεννούν αυτά τα γεγονότα. Σημαντικός παράγοντας δε, κρίνεται η ενημέρωση και η εκπαίδευση του προσωπικού, η ψυχολογική υποστήριξη και η νομική στήριξη του εργαζόμενου που έχει δεχθεί επιθέσεις στον χώρο εργασίας!
Η μορφή της ασκούμενης βίας ποικίλει και κυρίως διαχωρίζεται σε λεκτική και σε φυσική (σωματική). Η λεκτική παρενόχληση ξεκινά με μια έντονη διαμαρτυρία, που συχνά κλιμακώνεται με υψηλή φωνητική ένταση. Η εκφορά υπονοούμενων, αλλά και τυχόν χειριστικών σχολίων του συνοδού ή του ασθενή προς το προσωπικό συνήθως θα αποτελέσουν το προοίμιο μιας έκρηξης με απειλές (για υπηρεσιακή «παρέμβαση» ή και «ανάληψη δράσης» σε προσωπικό – τιμωρητικό επίπεδο) που, τελικά, μπορεί να καταλήξουν και σε ύβρεις.
Η φυσική παρενόχληση αρχίζει με είσοδο-εισβολή στον «άμεσο» χώρο (ορίζονται έτσι τα 30 εκατοστά πέριξ του σώματός μας, «The Hidden Dimension» by Edward Hall) που η παραβίασή του θεωρείται ανεπίτρεπτη και μας βάζει σε εξαιρετικά «άβολη» θέση. Αυτή προηγείται οριακά της πρώτης επαφής, της ήπιας απώθησης. Κλιμάκωση της επίθεσης αποτελεί η έντονη ώση, ενώ στα δύο τελευταία στάδια της σωματικής αυτής παρενόχλησης το θύμα της επίθεσης θα υποστεί χειροδικία ως και επίθεση με αντικείμενο!
Θύτης σπανιότερα είναι ο προσερχόμενος «ασθενής» ή ο νοσηλευόμενος που βρίσκεται υπό την επήρεια ουσιών (ναρκωτικά-αλκοόλ), συχνότερα δε κάποιος που είναι ψυχιατρικός ασθενής ή παραβατικός. Στις περιπτώσεις που θύτης γίνεται ο συνοδός, θα διαγνώσουμε συγκαλυμμένο ενοχικό σύνδρομο, καθώς ενδεχομένως παραμελούσε τον ασθενή του όσο παραπονιόνταν για τη συμπτωματολογία και νιώθει ότι εξαιτίας του επιδεινώθηκε, ή συχνότερα θα εκραγεί από αγανάκτηση πιθανότατα λόγω μεγάλων χρόνων αναμονής. Τέλος, η αδυναμία αξιολόγησης της βαρύτητας του περιστατικού που συνοδεύει, ή η μη αντίληψη μιας διαδικασίας «διαλογής» κατά βαρύτητα (triage), σε αντιδιαστολή με τη σειρά προτεραιότητας προκαλεί συνήθως εντάσεις στο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών.
Προς αποφυγή βίαιων περιστατικών πολύ μεγάλη σημασία έχει η αίσθηση επιτήρησης του χώρου με κύριο ανασταλτικό ρόλο να παίζει η ικανή παρουσία security, ενώ η αυστηρότητα στην τήρηση των κανόνων πρόσβασης στους χώρους του νοσοκομείου (χωροταξικά και χρονολογικά) είναι θεμελιώδης για τη δημιουργία αισθήματος ασφάλειας και υπονόησης ύπαρξης ανελαστικών κανονισμών. Το θύμα μιας ήπιας-λεκτικής επίθεσης καλείται να καταβάλλει, πάντα εντός υπηρεσιακού πλαισίου, προσπάθεια κατευνασμού του ασθενή ή συνοδού με συγκαταβατικότητα και αποκλειστικά λεκτική διαχείριση. Σε περίπτωση που αυτό δεν καταστεί δυνατό και, προκειμένου να μην διαταραχτεί η λειτουργική ροή του τμήματος, απαραίτητη είναι η κλήση σε βοήθεια του συντονιστή εφημερίας ή, αν πρόκειται για εσωτερικό ασθενή, του εφημερεύοντος ιατρού, εφόσον δεν εμπλέκεται ήδη στο συμβάν και, φυσικά, του εφημερεύοντος της Νοσηλευτικής Υπηρεσίας.
Η ενημέρωση της διοικητικής ιεραρχίας, των εφημερευόντων της κλινικής ή του συντονιστή εφημερίας και κατόπιν του υπευθύνου εφημερίας της Νοσηλευτικής Υπηρεσίας είναι μια φυσιολογική κλιμάκωση της αντίδρασης του δεχόμενου την επίθεση που δεν πρέπει να αποφεύγει, όταν ως θύμα κρίνει ότι πρέπει να τηρηθεί, ενώ η συνδρομή του οικείου αστυνομικού τμήματος είναι νομοτελειακά υποχρεωτική σε κάθε περίπτωση που η κατάσταση θα εκτραχυνθεί.
Η γνωστοποίηση του περιστατικού εγγράφως προς τη Διοίκηση με ιδιαίτερη αναφορά, και όχι μόνο μέσω της λογοδοσίας, είναι το αναγκαίο προαπαιτούμενο, ώστε η ενημέρωση να γίνεται σε σύντομο χρόνο και η αντίδραση να είναι άμεση, προκειμένου να διαφυλαχθεί η εύρυθμη λειτουργία του φορέα και η ασφάλεια του προσωπικού. Κατά κανόνα, περιστατικά που είτε αποκρύπτονται, είτε υποτιμούνται, οδηγούν σε σφοδρότερη διένεξη κάθε επόμενη φορά, αφού η ανεκτικότητα είναι συχνά παρεξηγήσιμη και οδηγεί σε λανθασμένη αντίληψη ατιμωρησίας και ψευδούς αισθήματος δικαίωσης του θύτη…
Η Διοίκηση του Σωματείου Εργαζομένων, αλλά και η ίδια η αποστολή μας για την εξυπηρέτηση του πολίτη, προϋποθέτει τον ελάχιστο σεβασμό στο λειτούργημά μας ως εγγύηση ασφάλειας προσωπικού και ασθενών, μία αδιαπραγμάτευτη συνθήκη που πρέπει να διαφυλαχθεί με κάθε μέσο και όποιο κόστος!