Μάθετε όλες τις πληροφορίες για την ακράτεια ούρων που ταλαιπωρεί κυρίως τις γυναίκες.
Γράφει ο Ιωάννης Κ. Γκιάλας, Χειρουργός-Ουρολόγος, MD, PhD, FEBU.
H ακράτεια των ούρων είναι ένας γενικός όρος που χρησιμοποιείται, για να περιγράψει οποιαδήποτε ανεπιθύμητη απώλεια ούρων. Δεν πρόκειται για μία νόσο, αλλά για ένα σύμπτωμα. Οι γυναίκες έχουν τριπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν ακράτεια συγκριτικά με τους άντρες. Η πιθανότητα να εμφανιστεί ακράτεια αυξάνεται σημαντικά με την αύξηση της ηλικίας, χωρίς όμως αυτό να θεωρείται φυσιολογική συνέπεια της ηλικίας. Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον 1 στις 10 γυναίκες 40-65 ετών και 3 στις 10 γυναίκες άνω των 65 ετών αντιμετωπίζουν το πρόβλημα αυτό.
Η γυναίκα ή ο άντρας με ακράτεια των ούρων καταλήγει να ζει με πάνες, που πέρα από τα ζητήματα υγιεινής και τα ιατρικά προβλήματα που δημιουργούν, όπως ουρολοιμώξεις, κολπίτιδες και δερματοπάθειες, οδηγούν τον ασθενή σε κοινωνική απομόνωση. Συχνά, η ακράτεια οδηγεί σε κατάθλιψη, μείωση της σεξουαλικής και κοινωνικής δραστηριότητας και πτωχή ποιότητα ζωής τόσο των ασθενών όσο και των οικείων τους.
Δυστυχώς, ενώ περισσότερες από 7 στις 10 περιπτώσεις ακράτειας μπορούν να αντιμετωπιστούν επιτυχώς, πάνω από τις μισές πάσχουσες δεν αναζητούν ιατρική βοήθεια, αλλά περιορίζονται σε μη ιατρικές πηγές ενημέρωσης και στη χρήση πάνας ακράτειας!
Η διάγνωση του προβλήματος θα ξεκινήσει με τη λήψη του ιατρικού ιστορικού. Το είδος των ενοχλημάτων, το πόσο σοβαρά είναι, ο χρόνος εμφάνισής τους και η συχνότητά τους στη διάρκεια του 24ώρου. Για την καλύτερη εικόνα του προβλήματος στην καθημερινότητά σας, μπορεί να χρειαστεί να συμπληρώσετε και ειδικά ερωτηματολόγια, όπως επίσης και ένα ημερολόγιο ούρησης, όπου θα καταγράψετε πόσα υγρά πίνετε και πόσα ούρα αποβάλλετε για 3 συνεχόμενες ημέρες.
Ακολουθεί η κλινική εξέταση που περιλαμβάνει τη γυναικολογική εξέταση στις γυναίκες και τη δακτυλική εξέταση του προστάτη στους άντρες, καθώς και αδρή νευρολογική εκτίμηση. Μπορεί να ζητηθεί γενική και καλλιέργεια ούρων.
Ο έλεγχος συμπληρώνεται με υπερηχογράφημα των νεφρών, της ουροδόχου κύστης και των γεννητικών οργάνων, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις, γίνεται κυστεοσκόπηση.
Η πιο εξειδικευμένη εξέταση για την ακράτεια είναι ο ουροδυναμικός έλεγχος. Είναι μία εξέταση που έχει ως στόχο να μελετήσει με ακρίβεια τη λειτουργία της κύστης και της ουρήθρας, πραγματοποιώντας προσομοίωση της διαδικασίας γεμίσματος και αδειάσματος της ουροδόχου κύστης. Η πιο συχνή και βασική, όμως, εξέταση είναι η ούρο-ροομετρία, όπου ο ασθενής ουρεί μέσα σε ειδικό μηχάνημα που μετράει τη ροή και την ποσότητα των ούρων που αποβάλλονται. Σημαντικό είναι μετά την εξέταση να μετρήσουμε με τη χρήση υπερήχων, εάν μένουν ούρα στην κύστη.
Θα πρέπει να τονιστεί ότι ο σκοπός όλων των εξετάσεων είναι να διακρίνει ο γιατρός τον τύπο της ακράτειας ούρων, καθώς και το αίτιό της, ώστε να μπορέσει να καθορίσει τη σωστή θεραπευτική στρατηγική.
Υπάρχουν 3 είδη ακράτειας, που διαφέρουν τόσο στον μηχανισμό που την προκαλεί και στον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνεται όσο και στην αντιμετώπιση. Τα 3 είδη είναι:
- Ακράτεια κατά την προσπάθεια
- Ακράτεια επιτακτικού τύπου
- Ακράτεια από υπερπλήρωση
Ακράτεια ούρων επιτακτικού τύπου
Φυσιολογικά, η έντονη επιθυμία για ούρηση έρχεται, μόνο όταν η κύστη γεμίσει πλήρως, ενώ μπορούμε να ελέγχουμε τη σύσπαση της κύστης, κάτι που κάνουμε κάθε φορά που βρισκόμαστε στην τουαλέτα. Στον τύπο αυτόν ακράτειας, οι ασθενείς έχουν συχνά έντονη και αιφνίδια επιθυμία για ούρηση που δεν αναβάλλεται, χωρίς όμως η κύστη να είναι γεμάτη. Συχνά, συνοδεύεται και με απώλεια ούρων, μέχρι να φτάσουν στην τουαλέτα. Αυτή ονομάζεται επιτακτική ούρηση και οφείλεται σε ακούσιες συσπάσεις της ουροδόχου κύστης. Τότε, μιλάμε για υπερδραστήρια κύστη.
Δεν έχει σαφή αιτία και οφείλεται σε υπερευαισθησία των νεύρων της κύστης. Μπορεί, όμως, να οφείλεται σε κάποια νευρολογική πάθηση, όπως σκλήρυνση κατά πλάκας, κακώσεις σπονδυλικής στήλης, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια και τότε ονομάζεται νευρογενής κύστη. Στους άντρες, η συχνότερη αιτία είναι η χρόνια παρακώλυση στην έξοδο των ούρων, όπως συμβαίνει στην υπερπλασία του προστάτη ή σε στένωμα της ουρήθρας. Η αντιμετώπιση της ακράτειας από έπειξη είναι φαρμακευτική. Σήμερα, υπάρχουν ειδικά φάρμακα που σταματούν τις ακούσιες συσπάσεις της κύστης. Τα φάρμακα αυτά είναι αποτελεσματικά και ασφαλή. Κύριες παρενέργειες είναι η ξηροστομία και η δυσκοιλιότητα.
Για τις περιπτώσεις που δεν ανταποκρίνονται στα φάρμακα από το στόμα, μπορεί να εφαρμοστούν οι ενέσεις αλλαντικής τοξίνης ή ο ηλεκτρικός νευροερεθισμός. Η αλλαντική τοξίνη (botox) έχει χρησιμοποιηθεί με μεγάλη αποτελεσματικότητα και καλή ασφάλεια. Χορηγείται μέσω ειδικού ενδοσκοπίου, του κυστεοσκοπίου, οπότε με ειδική βελόνα ενίουμε το φάρμακο σε συγκεκριμένα σημεία της κύστης. Η συγκεκριμένη θεραπεία πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε 6-12 μήνες.
Τέλος, στον νευροερεθισμό τροποποιείται η λειτουργία των νεύρων της κύστης, με τη διοχέτευση ρεύματος στη σπονδυλική στήλη από μία μπαταρία που εμφυτεύεται στον γλουτό. Η ακράτεια κατά την προσπάθεια και η ακράτεια επιτακτικού τύπου συχνά συνυπάρχουν, δηλαδή οι ασθενείς χάνουν ούρα, τόσο όταν συσπούν τους μυς της κοιλιάς, όσο και λόγω της επιτακτικής ούρησης. Τότε, μιλούμε για ακράτεια μεικτού τύπου. Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να διακρίνουμε ποιος τύπος ακράτειας δημιουργεί τη μεγαλύτερη ενόχληση και να τον αντιμετωπίσουμε πρώτο.
Ακράτεια από υπερπλήρωση
Είναι η απώλεια ούρων που συμβαίνει, όταν η ποσότητα των ούρων μέσα στην ουροδόχο κύστη ξεπεράσει κατά πολύ το όριο στο οποίο συνήθως αδειάζουμε την κύστη. Τότε, η πίεση που προκαλούν τα ούρα ξεπερνά την αντίσταση του σφιγκτήρα, και παρατηρείται απώλεια ούρων. Συνήθη αίτια αποτελούν η χρόνια αδυναμία ούρησης σε άντρες με υπερτροφία προστάτη, καθώς και σε περιπτώσεις όπου ο μυς της ουροδόχου κύστης έχει χάσει την ικανότητά του να διώχνει τα ούρα ως συνέπεια νευρολογικής βλάβης, όπως για παράδειγμα συμβαίνει σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη και νευροπάθεια της κύστης.
Η γνώση και οι θεραπευτικές μέθοδοι για την ακράτεια των ούρων έχουν εξελιχθεί εντυπωσιακά και προσφέρουν σήμερα τόσο πρακτικές πρόληψης όσο και θεραπευτικές δυνατότητες αποκατάστασης. Οι ουρολόγοι είναι οι κατάλληλοι γιατροί για την έγκυρη ενημέρωση ανθρώπων με πρόβλημα ακράτειας των ούρων, οι οποίοι θα τους καθοδηγήσουν σωστά για ασφαλή και αποτελεσματική αντιμετώπιση.u
Ακράτεια ούρων κατά την προσπάθεια
Είναι η απώλεια ούρων που συμβαίνει κατά τη διάρκεια της προσπάθειας, όπως για παράδειγμα με κινήσεις του σώματος, με βήχα ή με φτάρνισμα, με το σήκωμα βάρους ή με τη γυμναστική. Συμβαίνει χωρίς να θέλουμε να ουρήσουμε, επειδή στην προσπάθεια αυξάνουμε την πίεση μέσα στην κοιλιά μας, με αποτέλεσμα ο μυς που εμποδίζει την έξοδο των ούρων από την κύστη μας, δηλαδή ο σφιγκτήρας της ουρήθρας, να δέχεται μεγαλύτερη πίεση. Η αυξημένη πίεση νικά την αντίσταση του σφιγκτήρα και ποσότητα ούρων διαφεύγουν προς τα έξω.
Καθημερινές καταστάσεις, όπου αυξάνουμε την πίεση στην κοιλιά μας, είναι:
- Οταν προσπαθούμε να σηκωθούμε από το κρεβάτι ή από ένα χαμηλό κάθισμα
- Οταν σηκώνουμε βάρη, για παράδειγμα σακούλες με τα καθημερινά ψώνια ή κρατώντας αγκαλιά ένα μικρό παιδί
- Οταν ανεβαίνουμε σκάλες, ανηφόρες
- Με τη γυμναστική, τον χορό ή ακόμη κατά τη σεξουαλική επαφή
- Οταν γελάμε ή βήχουμε
Οι συχνότερες αιτίες είναι οι αλλαγές στην ανατομία του ουροποιητικού συστήματος, στους μυς που στηρίζουν τα όργανα, τα οποία είναι μέσα στη λεκάνη –δηλαδή το πυελικό έδαφος– ή βλάβη στα νεύρα που ελέγχουν τους μυς αυτούς. Στις αλλαγές αυτές, μπορούν να συμβάλουν προηγούμενες εγκυμοσύνες, αφού το έμβρυο μεγαλώνει μέσα στην πύελο και πιέζει τα όργανα της κοιλιάς και της πυέλου. Ετσι, αλλάζει η θέση της ουρήθρας, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται και πτώση των οργάνων της πυέλου, η λεγόμενη πρόπτωση. Την εγκράτεια των ούρων, επίσης, επηρεάζουν αρνητικά οι επιπτώσεις από τις ορμονικές αλλαγές που συμβαίνουν κατά την εμμηνόπαυση, αφού η έλλειψη οιστρογόνων ξηραίνει τον κόλπο, που χάνει σιγά σιγά την ελαστικότητά του με επιπτώσεις και στην υπερκείμενη ουρήθρα. Τέλος, η παχυσαρκία, το κάπνισμα και ο χρόνιος βήχας ευνοούν την εμφάνιση ή επιδείνωση της ακράτειας. Ακράτεια μπορεί να παρατηρηθεί και από βλάβη του σφιγκτήρα ή των νεύρων του, όπως συμβαίνει κάποιες φορές ύστερα από χειρουργικές επεμβάσεις στα όργανα της πυέλου, όπως η υστερεκτομή στις γυναίκες και η ριζική προστατεκτομή στους άντρες, αλλά και επεμβάσεις για καρκίνους της ουροδόχου κύστης, και του εντέρου. Επίσης, νευρολογικές παθήσεις ή τραύματα, όπως π.χ. σκλήρυνση κατά πλάκας, κακώσεις της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού, παρκινσονικές διαταραχές, εγκεφαλικά επεισόδια, προκαλούν ακράτεια λόγω βλάβης των νεύρων της κύστης και του σφιγκτήρα. Η θεραπεία για την αντιμετώπιση της ακράτειας από προσπάθεια εξαρτάται από τη σοβαρότητα του προβλήματος, την αιτία που την προκαλεί αλλά και τις προσδοκίες των ασθενών. Υπάρχουν λιγότερο και περισσότερο επεμβατικές τεχνικές, ενώ συχνά χρησιμοποιείται και συνδυασμός θεραπειών. Με τη φυσικοθεραπεία, σε συνδυασμό με τη βιοανάδραση, επιδιώκεται η ενδυνάμωση των μυών που στηρίζουν την ουρήθρα και την κύστη, δηλαδή των μυών του πυελικού εδάφους. Σε ήπιες και μέτριες μορφές ακράτειας, η φυσικοθεραπεία μπορεί να δώσει λύση στο πρόβλημα της ακράτειας. Οταν αποτύχει η συντηρητική αντιμετώπιση, καθώς και στις περιπτώσεις σοβαρής ακράτειας, προχωρούμε στη χειρουργική αντιμετώπιση. Η επέμβαση εκλογής θεωρείται, σήμερα, η τοποθέτηση κάτω από την ουρήθρα της λεγόμενης «κολπικής ταινίας χωρίς τάση». Χρησιμοποιείται μία λωρίδα σαν ταινία, η οποία στηρίζει την περιοχή όπου η κύστη ενώνεται με την ουρήθρα. Στο 80-90% των περιπτώσεων, θεραπεύεται η ακράτεια. Πιθανές παρενέργειες περιλαμβάνουν την υποτροπή και αλλαγές στην ούρηση. Σε περίπτωση όπου υπάρχει και πρόπτωση της κύστης ή του ορθού μέσα στον κόλπο, χρησιμοποιούνται ειδικά πλέγματα που τοποθετούνται μέσα από τον κόλπο, όπως και οι ταινίες χωρίς τάση. Τέλος, σε περιπτώσεις σοβαρής βλάβης του σφιγκτήρα, η μόνη αποτελεσματική λύση είναι η τοποθέτηση τεχνητού σφιγκτήρα. Ο τεχνητός σφιγκτήρας συνήθως χρησιμοποιείται σε άντρες με ακράτεια ύστερα από επέμβαση στον προστάτη (ριζική προστατεκτομή).
Πηγή: Εφημερίδα “Περί Υγείας”