Επιστημονική συζήτηση για τον εμβολιασμό νυχτερίδων μέσω κουνουπιών
Στο επίκεντρο επιστημονικής συζήτησης βρίσκεται μια νέα ερευνητική προσέγγιση που εξετάζει εάν τα κουνούπια μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον εμβολιασμό νυχτερίδων, με στόχο τον περιορισμό της μετάδοσης επικίνδυνων ασθενειών όπως η λύσσα και ο ιός Nipah στον άνθρωπο.
Η ιδέα βασίζεται στη χρήση κουνουπιών που έχουν τροποποιηθεί ώστε να μεταφέρουν εμβόλια στο σάλιο τους. Με τον τρόπο αυτό, οι επιστήμονες εξετάζουν αν τα έντομα θα μπορούσαν να μεταδώσουν το εμβόλιο σε νυχτερίδες και έτσι να αποτραπεί η «εξάπλωση» επικίνδυνων ιών από τα ζώα προς τον άνθρωπο. Παράλληλα, ορισμένοι ερευνητές εκφράζουν επιφυλάξεις σχετικά με το κατά πόσο μια τέτοια στρατηγική θα μπορούσε να εφαρμοστεί αποτελεσματικά στην άγρια φύση.
Οι νυχτερίδες είναι γνωστό ότι φιλοξενούν μεγάλο αριθμό ζωονόσων, συχνά χωρίς να εμφανίζουν συμπτώματα, λειτουργώντας ως μακροχρόνιες δεξαμενές μετάδοσης. Ένας αποτελεσματικός εμβολιασμός τους θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο μόλυνσης άλλων ζώων και ανθρώπων. Ωστόσο, η πρακτική εφαρμογή μιας τέτοιας στρατηγικής παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες, καθώς πολλά είδη ζουν σε σπηλιές, σχηματίζουν μεγάλες αποικίες και μετακινούνται σε μεγάλες αποστάσεις.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ιός Nipah, ένας σπάνιος αλλά ιδιαίτερα επικίνδυνος ιός που μεταδίδεται από νυχτερίδες και έχει προκαλέσει κρούσματα σε αρκετές χώρες της Ασίας. Η θνησιμότητα στους ανθρώπους μπορεί να φτάσει έως και το 75%. Παράλληλα, οι νυχτερίδες μπορούν να μεταδώσουν και λύσσα, η οποία θεωρείται σχεδόν 100% θανατηφόρα όταν εμφανιστούν συμπτώματα.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances, ερευνητές στην Κίνα τάισαν κουνούπια του είδους Aedes aegypti με αίμα που περιείχε εμβόλιο είτε για τον ιό Nipah είτε για τη λύσσα. Οι ιοί που περιλαμβάνονταν στα εμβόλια πολλαπλασιάζονταν μέσα στα έντομα και έφταναν στους σιελογόνους αδένες τους, επιτρέποντας έτσι τη μετάδοση του εμβολίου όταν τα κουνούπια τρέφονταν με νυχτερίδες ή όταν τα ζώα κατανάλωναν τα έντομα.
Τα εργαστηριακά πειράματα έδειξαν ότι ποντίκια και νυχτερίδες που εκτέθηκαν σε κουνούπια τα οποία μετέφεραν το εμβόλιο ανέπτυξαν εξουδετερωτικά αντισώματα κατά της λύσσας. Όταν στη συνέχεια εκτέθηκαν στον ιό, τα ζώα κατάφεραν να επιβιώσουν από τη μόλυνση.
Αντίστοιχα πειράματα κατέδειξαν ότι ποντίκια, χάμστερ και νυχτερίδες ανέπτυξαν επίσης αντισώματα απέναντι στον ιό Nipah. Ο Aihua Zheng, συν-συγγραφέας της μελέτης και ιολόγος στην Κινεζική Ακαδημία Επιστημών στο Πεκίνο, σημείωσε ότι η ομάδα δεν είχε πρόσβαση σε εργαστήριο υψηλού επιπέδου βιοασφάλειας για δοκιμές πρόκλησης σε νυχτερίδες που είχαν εμβολιαστεί για Nipah. Αντί αυτού, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι χάμστερ με παρόμοια επίπεδα αντισωμάτων με τις εμβολιασμένες νυχτερίδες προστατεύθηκαν από τον ιό.
Εναλλακτικές μέθοδοι εμβολιασμού
Σε μια άλλη προσέγγιση, οι επιστήμονες στράφηκαν στις φρουτοφάγες νυχτερίδες – γνωστές και ως ιπτάμενες αλεπούδες – που αποτελούν φυσικούς ξενιστές του ιού Nipah. Επειδή τα συγκεκριμένα ζώα δεν τρέφονται με κουνούπια, σχεδιάστηκαν ειδικοί σταθμοί πόσης με αλατούχο νερό στο οποίο είχε προστεθεί το εμβόλιο.
Τα πειράματα έδειξαν ότι τόσο τα ποντίκια όσο και οι νυχτερίδες που κατανάλωσαν το διάλυμα ανέπτυξαν εξουδετερωτικά αντισώματα κατά της λύσσας και του ιού Nipah.
Επιφυλάξεις από επιστήμονες
Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, αρκετοί ειδικοί επισημαίνουν ότι η προσέγγιση εγείρει σημαντικά πρακτικά και ηθικά ζητήματα.
Ο Bart Knols, συνταξιούχος βιολόγος που ειδικεύεται σε ασθένειες που μεταδίδονται από κουνούπια και ιδρυτής του οργανισμού MalariaWorld, δηλώνει ότι «τάσσεται περισσότερο υπέρ» των σταθμών πόσης για τον εμβολιασμό των νυχτερίδων παρά στη χρήση κουνουπιών. Όπως εξηγεί: «Το πρόβλημα με τη χρήση φορέων είναι ότι δεν μπορείς να ελέγξεις τι ή ποιον τσιμπούν».
Ανάλογες επιφυλάξεις εκφράζει και η Danielle Anderson, ιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης στην Αυστραλία. Όπως σημειώνει, η μελέτη αποδεικνύει ότι τα κουνούπια μπορούν να μεταφέρουν εμβόλια σε νυχτερίδες σε εργαστηριακό περιβάλλον, ωστόσο τα πειράματα πραγματοποιήθηκαν σε ζώα που δεν είχαν προηγουμένως εκτεθεί στους ιούς.
Ο Arinjay Banerjee, ιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Saskatchewan στον Saskatoon του Καναδάς, επισημαίνει επίσης ότι δεν υπάρχουν ακόμη αρκετά δεδομένα για το ανοσοποιητικό σύστημα των νυχτερίδων ώστε να είναι σαφές αν τα αντισώματα που προκαλούνται από τα εμβόλια μπορούν να προσφέρουν μακροχρόνια προστασία. Υπενθυμίζει ακόμη ότι οι νυχτερίδες περιλαμβάνουν περισσότερα από 1.500 διαφορετικά είδη, γεγονός που σημαίνει ότι οι στρατηγικές εμβολιασμού πιθανότατα θα πρέπει να προσαρμοστούν σε κάθε είδος.
Ο Zheng αναγνώρισε τους περιορισμούς της έρευνας και σημείωσε ότι η ομάδα εξετάζει πλέον αν η στρατηγική θα μπορούσε να στοχεύσει ιούς που μεταδίδονται από νυχτερίδες σε άλλα ζώα, ιδιαίτερα στους χοίρους. Όπως υπογραμμίζει, οποιαδήποτε εφαρμογή της μεθόδου σε πραγματικές συνθήκες θα απαιτούσε εκτεταμένες δοκιμές ασφάλειας και σχετική κυβερνητική έγκριση πριν από την απελευθέρωση κουνουπιών που μεταφέρουν εμβόλια.