Καρκίνος κεφαλής και τραχήλου: Σύμμαχος η πρόληψη

Oταν αναφερόμαστε στον ιό HPV, συνήθως το μυαλό μας πηγαίνει συνειρμικά στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, έναν από τους συχνότερους τύπους καρκίνους παγκοσμίως. Στην πραγματικότητα όμως, ο ιός HPV είναι υπεύθυνος για πολλές διαφορετικές μορφές καρκίνου, μια εκ των οποίων είναι και ο καρκίνος κεφαλής και τραχήλου.

Ο όρος «καρκίνος κεφαλής και τραχήλου» περιγράφει οποιονδήποτε τύπο καρκίνο που αναπτύσσεται στους ιστούς της περιοχής της κεφαλής ή του λαιμού, (χείλη, γλώσσα, στόμα, λαιμός και λάρυγγα ή φωνητικές χορδές) ή της ρινικής κοιλότητας. Οι περισσότεροι καρκίνοι κεφαλής και τραχήλου προέρχονται συνήθως από τα πλακώδη κύτταρα που καλύπτουν τις υγρές, βλεννογονικές επιφάνειες στο εσωτερικό της κεφαλής και του τραχήλου και ονομάζονται καρκινώματα πλακωδών κυττάρων (HNSCC).

Τα στατιστικά στην Ελλάδα και στο εξωτερικό

Η συνολική επιδηµιολογική εικόνα για τους καρκίνους που σχετίζονται με τον ιό είναι ανοδική σε παγκόσµια κλίµακα, ιδιαιτέρως μάλιστα στις ανεπτυγµένες χώρες του δυτικού κόσµου.

Συγκεκριμένα για τον καρκίνο κεφαλής και τραχήλου, στην Ελλάδα υπάρχουν 1.501 νέοι ασθενείς, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων λάρυγγα, χειλέων και στοματικής κοιλότητας, στοματοφάρυγγα και υπο-φάρυγγα, ενώ υπολογίζονται περισσότεροι από 626 θάνατοι κάθε χρόνο εξαιτίας της συγκεκριμένης νόσου. Τα ποσοστά στην Ευρώπη αυξάνονται αναλογικά, με περισσότερες από 146.000 νέες περιπτώσεις να έχουν διαγνωσθεί με καρκίνο κεφαλής και τραχήλου, και περίπου 66.000 θανάτους να έχουν σημειωθεί για το 2018.

Τα αίτια εμφάνισης

Ανάμεσα στα συχνότερα αίτια εμφάνισης καρκίνου κεφαλής και τραχήλου συγκαταλέγονται ο καπνός και το αλκοόλ, ενώ παράγοντες κινδύνου αποτελούν το αρσενικό φύλο και η μεγαλύτερη ηλικία, καθώς και η λοίμωξη από HPV για καρκίνους του στοματοφάρυγγα. Συγκεκριμένα, ο HPV εκτιµάται ότι ευθύνεται για το 25%-40% των καρκίνων στην κεφαλή και στο τράχηλο, προσβάλλοντας κυρίως την περιοχή του στοµατοφάρυγγα. Η νόσος αφορά και τα δύο φύλα, µε τους άνδρες όµως να είναι σε µεγαλύτερο κίνδυνο, παρουσιάζοντας κατά προσέγγιση τετραπλάσια επίπτωση.

Υπάρχει πρόληψη;

Σε αντίθεση με άλλους καρκινικούς παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, το αλκοόλ και οι διατροφικές συνήθειες, που απαιτούν μεγάλης έκτασης παρεμβάσεις και συντονισμό για να προληφθούν 30% -50% των θανάτων από καρκίνο, η πρόληψη έναντι των καρκίνων που προκαλούνται από τον ιό του HPV είναι πολύ απλούστερη, μέσω του εμβολιασμού.

Ο ιός HPV είναι τόσο συχνός που σχεδόν όλοι, γυναίκες και άνδρες, θα εκτεθούν σε κάποιο από τα στελέχη του ιού κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Την ίδια στιγμή όμως, μέσω του εμβολιασμού κατά του HPV, μπορούν να προληφθούν μέχρι και 94% συγκεκριμένοι τύποι καρκίνου, καθώς το εννιαδύναμο εμβόλιο προστατεύει και από άλλους τύπους καρκίνου (κεφαλή και τράχηλο, πρωκτό, καλοήθεις νεοπλασίες).

Από τον Ιούνιο του 2020, έχει εγκριθεί στις ΗΠΑ μία διευρυμένη ένδειξη για το εννιαδύναμο εμβόλιο έναντι του HPV, για την πρόληψη του στοματοφαρυγγικού καρκίνου και άλλων μορφών καρκίνων της κεφαλής/τραχήλου που προκαλούνται από τους συγκεκριμένους τύπους HPV (16, 18, 31, 33, 45, 52 και 58) του εμβολίου.

Γιατί πρέπει να εμβολιάζονται τα αγόρια

Ολοένα και περισσότερες χώρες εγκρίνουν τον εμβολιασμό ενάντια του ιού HPV και για τα αγόρια, καθώς νεότερα δεδομένα και σχετικές αναλύσεις αναδεικνύουν τον αυξημένο κίνδυνο που διατρέχει ο ανδρικός σε σχέση με το γυναικείο πληθυσμό ως προς τη φυσική λοίμωξη, λόγω διαφορών στην ανοσολογική απάντηση έναντι του ιού. Η πρωτογενής πρόληψη μέσω του εμβολιασμού μπορεί να αποτελέσει τη μοναδική λύση για τη προστασία του ανδρικού πληθυσμού, δεδομένου ότι εγκεκριμένες προληπτικές εξετάσεις (δευτερογενή πρόληψη – Screening) για τα νοσήματα που προκαλούνται από τον ιό HPV είτε δεν υπάρχουν, είτε δεν υπάρχει οδηγία για συστηματική εφαρμογή τους (πρωκτός). Στην Ελλάδα, το εμβόλιο δίνεται σε κορίτσια ηλικίας 11 έως 18 ετών.

Ο εμβολιασμός των αγοριών, εκτός από την άμεση προστασία που παρέχει στα αγόρια, αναμένεται να βοηθήσει «εμμέσως» και στην προφύλαξη των κοριτσιών. Αν και μέχρι στιγμής δεν έχει προσδιοριστεί ακριβές όριο εμβολιαστικής κάλυψης για την επίτευξη προστασίας της κοινότητας τόσο για τους «υψηλού ρίσκου» όσο και για τους «χαμηλού ρίσκου» τύπους του ιού, καθώς και ο βαθμός της έμμεσης προφύλαξης που θα αναπτυχθεί, ο εμβολιασμός των αγοριών αναμένεται να συμβάλει στον περιορισμό της κυκλοφορίας των παθογόνων στελεχών του ιού στην κοινότητα.

Πηγή: Εφημερίδα “Περί Υγείας”