Καρκίνος του παγκρέατος: Ελπίδες από νέες μελέτες
Τα τελευταία χρόνια η έρευνα έχει ρίξει φως σχετικά με τους μοριακούς μηχανισμούς που είναι υπεύθυνοι για τον συγκεκριμένο τύπο καρκίνου.
Το αδενοκαρκίνωμα των παγκρεατικών πόρων είναι η πιο κοινή μορφή καρκίνου του παγκρέατος και οι θάνατοι από αυτό το αδενοκαρκίνωμα είναι περισσότεροι από αυτούς από καρκίνο του μαστού παρά τη σημαντική διαφορά στα ποσοστά επίπτωσης. Η καθυστερημένη διάγνωση και οι αναποτελεσματικές θεραπείες είναι οι πιο σημαντικοί λόγοι για αυτές τις ζοφερές στατιστικές.
Το παγκρεατικό αδενοκαρκίνωμα είναι μια επιθετική και δύσκολη κακοήθεια στη θεραπεία. Μέχρι τώρα, η μόνη ευκαιρία για ίαση είναι η πλήρης χειρουργική αφαίρεση του όγκου. Δυστυχώς, επειδή συνήθως δεν υπάρχουν συμπτώματα, μέχρι τη στιγμή της διάγνωσης το 80% έως 90% των ασθενών έχουν νόσο που είναι ανίατη χειρουργικά.
Αυτός ο καρκίνος παραμένει μια από τις κύριες βιοϊατρικές προκλήσεις σήμερα λόγω του χαμηλού ποσοστού επιβίωσής του –μόλις το 5% των ασθενών είναι ζωντανοί πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση. Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες μια σειρά από μελέτες έχουν ρίξει φως στους μοριακούς μηχανισμούς που είναι υπεύθυνοι για την έναρξη και την εξέλιξη του αδενοκαρκινώματος των παγκρεατικών πόρων. Η πρόοδος προς μια θεραπεία είναι δυνατή.
Αναποτελεσματικές θεραπείες
Οι μοριακοί μηχανισμοί που ευθύνονται για τον καρκίνο του παγκρέατος είναι πολύπλοκοι. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι πρόσφατες εξελίξεις στην εξατομικευμένη ιατρική και την ανοσοθεραπεία (που βοηθά το ανοσοποιητικό σύστημα να καταπολεμήσει τον καρκίνο) απέτυχαν να βελτιώσουν τη θεραπεία του καρκίνου του παγκρέατος.
Το 95% αυτών των όγκων προκαλούνται από μεταλλάξεις στο ογκογονίδιο KRAS. Τα ογκογονίδια είναι γονίδια που, εφόσον μεταλλαχθούν, είναι ικανά να προκαλέσουν τη μετατροπή ενός φυσιολογικού κυττάρου σε καρκινικό κύτταρο. Το KRAS είναι ένα γονίδιο που λειτουργεί ως διακόπτης on/off. Κανονικά, το KRAS ελέγχει τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό. Όταν μεταλλάσσεται, ωστόσο, τα κύτταρα αρχίζουν να αναπτύσσονται ανεξέλεγκτα και να πολλαπλασιάζονται –χαρακτηριστικό των καρκινικών κυττάρων. Μέχρι στιγμής, τα ογκογονίδια KRAS δεν έχουν καταφέρει να στοχοποιηθούν από φάρμακα.
Τα παγκρεατικά αδενοκαρκινώματα περιβάλλονται από άφθονο ινώδη συνδετικό ιστό που αναπτύσσεται γύρω από ορισμένους τύπους όγκων. Στην περίπτωση του αδενοκαρκινώματος των παγκρεατικών πόρων, αυτός ο ιστός σχηματίζει ένα φράγμα που εμποδίζει τα κύτταρα που αναγνωρίζουν και επιτίθενται στα καρκινικά κύτταρα -ονομάζονται κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα- να φτάσουν στο εσωτερικό της μάζας του όγκου και να σκοτώσουν τα κύτταρα του. Αυτό καθιστά άχρηστες τις θεραπείες ανοσοθεραπείας.
Για αυτούς τους λόγους, το αδενοκαρκίνωμα των παγκρεατικών πόρων συνεχίζει να θεραπεύεται με φάρμακα που καταστρέφουν τα καρκινικά κύτταρα αλλά μπορούν επίσης να καταστρέψουν και τα υγιή κύτταρα. Οι επιλογές περιλαμβάνουν το Demcitabine, που εγκρίθηκε το 1997, και το Nab-paclitaxel, ένα σκεύασμα με βάση την πακλιταξέλη. Ακόμα κι αν μια τέτοια θεραπεία είναι μια επιλογή, συνήθως παρατείνει τη ζωή των ασθενών μόνο για μερικές εβδομάδες, μια οριακή βελτίωση στην καλύτερη περίπτωση.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, μια σειρά από μελέτες έχουν ρίξει φως σχετικά με τους μοριακούς μηχανισμούς που είναι υπεύθυνοι για την έναρξη και την εξέλιξη αυτής της νόσου. Σήμερα γνωρίζουμε ότι οι περισσότεροι από αυτούς τους όγκους προκαλούνται από μεταλλάξεις στο ογκογονίδιο KRAS. Οδηγούν σε καλοήθεις αλλοιώσεις που προκαλούν πρόσθετες μεταλλάξεις σε μια σειρά από ογκοκατασταλτικά γονίδια, τα οποία συνήθως επιδιορθώνουν λάθη στο DNA, επιβραδύνουν την κυτταρική διαίρεση ή λένε στα κύτταρα πότε να πεθάνουν. Τα μεταλλαγμένα κύτταρα μπορούν να αναπτυχθούν εκτός ελέγχου και σε αυτό το πλαίσιο να εξελιχθούν σε κακοήθη αδενοκαρκίνωμα των παγκρεατικών πόρων. Αν και αυτή η διαδικασία είναι σχετικά γνωστή, δεν είχε άμεσο αντίκτυπο στην ανάπτυξη νέων και πιο αποτελεσματικών θεραπειών.
Σε αναζήτηση νέων στρατηγικών
Πολλαπλές στρατηγικές μελετώνται επί του παρόντος σε μια προσπάθεια αναστολής της ανάπτυξης αυτών των όγκων εμποδίζοντας την ανάπτυξη είτε των καρκινικών κυττάρων είτε του περιβάλλοντος «θωρακισμένου» συνδετικού ιστού τους. Μια έρευνα που επικεντρώθηκε στο μπλοκάρισμα των οδών σηματοδότησης που μεσολαβούν στην ογκογόνο δραστηριότητα των ογκογονιδίων KRAS προσφέρει ελπίδες για νέες θεραπείες.
Ιταλοί ερευνητές χρησιμοποίησαν γενετικά τροποποιημένα μοντέλα ποντικού ικανά να αναπαράγουν τη φυσική ιστορία του ανθρώπινου αδενοκαρκινώματος των παγκρεατικών πόρων. Η έρευνα αποκάλυψε τον λόγο για τον οποίο τα φάρμακα που δοκιμάστηκαν μέχρι στιγμής έχουν αφόρητα τοξικά αποτελέσματα, με τα ποντίκια να πεθαίνουν μέσα σε αρκετές εβδομάδες: στοχεύουν ορισμένες πρωτεΐνες που είναι απαραίτητες για τη δυναμική κατάσταση ισορροπίας που είναι η προϋπόθεση της βέλτιστης λειτουργίας των κυττάρων.
Αυτές οι κρίσιμες πρωτεΐνες είναι κυρίως κινάσες, ένζυμα που μπορούν να τροποποιήσουν τον τρόπο λειτουργίας άλλων μορίων. Παίζουν κρίσιμο και πολύπλοκο ρόλο στη ρύθμιση της κυτταρικής σηματοδότησης και ενορχηστρώνουν διαδικασίες όπως η ορμονική απόκριση και η κυτταρική διαίρεση. Η εξάλειψη της έκφρασης τριών κινασών προκάλεσε την πλήρη αναστροφή των προηγμένων αδενοκαρκινωμάατων των παγκρεατικών πόρων στο 50% των ποντικών.
Είναι σημαντικό ότι αυτά τα αποτελέσματα δεν παρατηρήθηκαν μόνο σε ποντίκια. Η αναστολή της έκφρασης αυτών των κινασών σε κύτταρα που προέρχονται από εννέα στα δέκα ανθρώπινα αδενοκαρκινώματα ήταν επίσης ικανά να εμποδίσουν τον πολλαπλασιασμό τους in vivo όταν μεταμοσχεύθηκαν σε ανοσοκατασταλμένους ποντικούς καθώς και σε καλλιέργειες in vitro. Αυτές οι παρατηρήσεις είναι σαφώς σημαντικές για την ανάπτυξη θεραπειών αλλά αντιπροσωπεύουν μόνο ένα πρώτο βήμα σε έναν μακρύ, σκληρό δρόμο για τη θεραπεία του παγκρεατικού καρκίνου.
Πηγή: Έντυπο «Περί Υγείας»