Σιδηροπενική Αναιμία: Η πιο κοινή αιτία αναιμίας παγκοσμίως

Η άμεση και κατάλληλη διερεύνηση της σιδηροπενικής αναιμίας από τον οικογενειακό σας γιατρό είναι κρίσιμη, ώστε να μην υπάρξει καθυστέρηση στην διάγνωση σημαντικών παθολογιών, που θα οδηγούσε σε αυξημένη νοσηρότητα.

Η σιδηροπενική αναιμία εμφανίζεται όταν το σώμα έχει ανεπαρκείς ποσότητες σιδήρου για να υποστηρίξει την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων.  Ως αναιμία ορίζονται τιμές αιμοσφαιρίνης <13 g/dL σε άνδρες ηλικίας ≥15 ετών και <12 g/dL σε μη έγκυες γυναίκες ηλικίας ≥ 15 ετών (WHO).

Επιδημιολογία
Η έλλειψη σιδήρου είναι η πιο κοινή αιτία αναιμίας παγκοσμίως. Στον ανεπτυγμένο κόσμο αφορά το 2-5% των ενηλίκων ανδρών και των μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών.
Οι προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες εμφανίζουν συχνότερα σιδηροπενική αναιμία λόγω των μεγάλων απωλειών αίματος κατά την περίοδο και της εγκυμοσύνης.

Η έλλειψη σιδήρου είναι η πιο κοινή αιτία αναιμίας στην εγκυμοσύνη. Η σοβαρή αναιμία μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες για τις μητέρες και τα μωρά.  Η έλλειψη σιδήρου και η σιδηροπενική αναιμία  είναι συχνές σε μικρά παιδιά.

Aίτια ανεπάρκειας σιδήρου

Υπερβολική Απώλεια Αίματος

Η απώλεια αίματος από τη γαστρεντερική οδό είναι η πιο κοινή αιτία σε ενήλικες άνδρες και μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, ενώ η απώλεια αίματος με την περίοδο είναι η πιο κοινή αιτία έλλειψης σιδήρου σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες.

Συχνές αιτίες απώλειας αίματος:

• Χρήσημηστεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων
• Καρκίνος παχέοςεντέρου
• Καρκίνοςστομάχου
• Έλκοςστομάχου ή δωδεκαδακτύλου
• Αγγειοδυσπλασία
• Μηνορραγία- αιμορραγία κατάτηνέμμηνορύση υπερβολικήσε αριθμόημερών ή σε ποσότητα αίματος ή και στα δύο

Λιγότερο συχνές αιτίες:

• Άλλες κακοήθειεςτου γαστρεντερικούσωλήνα
• Κιρσοίοισοφάγου
• Φλεγμονώδηςνόσοςτουεντέρου
• Αιμορροΐδες
• Οισοφαγίτιδα και γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση
• Υποτροπιάζουσα ρινορραγία
• Κακοήθειεςτουουροποιητικού
• Σοβαρήχειρουργική επέμβαση ή σοβαρότραύμα
• Αιμοδοσία

Διατροφική Ανεπάρκεια

Η διατροφική έλλειψη σιδήρου είναι αρκετά σπάνια. Το κρέας γενικά είναι πλουσιότερο από τα λαχανικά σε σίδηρο και έτσι οι χορτοφάγοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο. Ωστόσο, τα πράσινα λαχανικά είναι καλή πηγή σιδήρου και η σωστή χορτοφαγική διατροφή δεν πρέπει να οδηγεί σε ανεπάρκεια.

Αδυναμία απορρόφησης σιδήρου

Δυσαπορρόφηση σιδήρου δυνατόν να προκληθεί από:

• χρήση αντιόξινων και αναστολέωντης αντλίας πρωτονίων που αυξάνουντο γαστρικό pH
• καταστάσειςδυσαπορρόφησης, όπως η κοιλιοκάκη
• μετά από μερική ή ολική γαστρεκτομή
• αποικισμότουστομάχου από ελικοβακτηριδίουτου πυλωρού

Αυξημένες ανάγκες σε σίδηρο

Η αυξημένη απορρόφηση από τη διατροφή δεν επαρκεί να καλύψει τις αυξημένες ανάγκες, πχ σε:

• Περιόδους ταχείας ανάπτυξης στα παιδιά
• εγκυμοσύνη, ειδικάσεδίδυμηκύηση

Κλινική Εικόνα

Η σιδηροπενική αναιμία συχνά αποτελεί τυχαίο εύρημα. Η χρόνια, αργή απώλεια αίματος αντιρροπείται από τον οργανισμό και δυνατόν να εμφανίζονται ελάχιστα συμπτώματα.

Εάν εμφανιστούν συμπτώματα, μπορεί να περιλαμβάνουν:

– Κούραση

– Δύσπνοια στην άσκηση

– Αίσθημα παλμών

– Πόνο στη γλώσσα και διαταραχή της γεύσης

– Τριχόπτωση

– Κνησμό

– Πονοκέφαλο

– Εμβοές

– Στηθάγχη- δυνατόν να εμφανιστεί εάν προ-υπάρχει στεφανιαία νόσος

Τα συμπτώματα σοβαρής αναιμίας (συνήθως εμφανίζονται όταν η Hb είναι <7 g/dL) περιλαμβάνουν: δύσπνοια στην ηρεμία, στηθάγχη και πρησμένα πόδια. Δυνατόν να εμφανιστούν σε υψηλότερα επίπεδα Hb εάν συνυπάρχει καρδιοαναπνευστική νόσος.

Ο ασθενής δυνατόν να εμφανίζει ωχρότητα (καλύτερα αντιληπτή στον βλεννογόνο της γλώσσας και του στόματος, ειδικά σε άτομα με σκούρο δέρμα), ατροφική γλωσσίτιδα, γωνιακή χειλίτιτδα (εξέλκωση στις γωνίες του στόματος), ταχυκαρδία.

Διάγνωση
Η σιδηροπενική αναιμία μπορεί να διαγνωστεί στις περισσότερες περιπτώσεις από την γενική αίματος και το επίπεδο φερριτίνης ορού.

Στη γενική αίματος εμφανίζεται υπόχρωμη μικροκυτταρική αναιμία- μικρά ερυθρά (χαμηλό ΜCV) και σχετικά άδεια (χαμηλό MCH). Αντίστοιχη εικόνα εμφανίζεται και σε ασθενείς με στίγμα μεσογειακής.

Η φερριτίνη ορού πρέπει να εξετάζεται για να επιβεβαιωθεί η έλλειψη σιδήρου.  Συσχετίζεται με τα συνολικά αποθέματα σιδήρου στο σώμα. Ωστόσο, τα επίπεδα φερριτίνης μπορούν να αυξηθούν εάν υπάρχει λοίμωξη ή φλεγμονή, ακόμη και αν τα αποθέματα σιδήρου είναι χαμηλά.
Επίπεδα φερριτίνης < 12-15 mcg/L επιβεβαιώνουν την έλλειψη σιδήρου

Όλοι οι άντρες και οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με σιδηροπενική αναιμία θα πρέπει να υποβάλλονται σε ενδοσκοπικό έλεγχο του  ανώτερου και/ή κατώτερου γαστρεντερικού συστήματος.
Όλοι οι ασθενείς θα πρέπει να ελέγχονται για κοιλιοκάκη και να υποβάλλονται σε γενική εξέταση ούρων.

Ασθενείς με υποτροπιάζουσα σιδηροπενική αναιμία και φυσιολογικές ενδοσκοπήσεις, συνιστάται να ελέγχονται για ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού.

Θεραπεία
Θα πρέπει να ξεκινά πριν ακόμα ληφθούν τα αποτελέσματα της διερεύνησης. Συστήνεται η χορήγηση αλάτων σιδήρου από το στόμα, εκτός εάν υπάρχουν σοβαρές αντενδείξεις. Τα ποικίλα άλατα σιδήρου παρουσιάζουν μόνο οριακές διαφορές μεταξύ τους ως προς την αποτελεσματικότητα της απορρόφησης του σιδήρου.
Όταν είναι γνωστή η υποκείμενη αιτία, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί κατάλληλα.
Η παρεντερική χορήγηση σιδήρου περιορίζεται στις περιπτώσεις που η από του στόματος αγωγή είναι ανεπιτυχής, επειδή ο ασθενής εμφανίζει δυσανεξία ή κακή συμμόρφωση στην από του στόματος αγωγή, εάν υπάρχει συνεχιζόμενη απώλεια αίματος ή δυσαπορρόφηση του σιδήρου. Η διάρκεια θεραπείας πρέπει να είναι τουλάχιστον τρίμηνη και η αποτελεσματικότητά της να ελέγχεται με το πέρας της αγωγής.

Evangelos A. Fragkoulis, MD, MSc
General Practitioner/ Family Physician 

MSc in Health Care Management

Ass. Chief Doctor EDOEAP

Member of Council European Primary Care Cardiovascular Society- EPCCS